بۇگىنگى تاڭدا «قاراعايلى ورمان» اۋماعىندا 6 مىڭنان استام اعاش ءوسىپ تۇر. ەڭ باستىسى, قاراعاي كوشەتتەرى 100% جەرسىنگەنى قۋانتادى. وسىلايشا, الماتىداعى اۆتوحقو-عا اپاراتىن ب.مومىش ۇلى داڭعىلى بويىنداعى باقتا ەگىلگەن كوشەت سانى جوسپارلانعان 35 مىڭ مەجەگە جىل سايىن جاقىنداپ كەلەدى. وسى ىسكە ۇيىتقى بولىپ جۇرگەن جانداردىڭ بىرنەشە جىلدان كەيىن, ەندىگى جەردە كەشە عانا پوليگون بولعان جەردە قالانى وتتەگىمەن بايىتاتىن ورمان جايقالا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەرى دە كۇشەيدى. قازىردىڭ وزىندە جاس ورمان قالاعا قوسىمشا وتتەگى بەرىپ, كومىرقىشقىل گازىن ءسىڭىرىپ, شاڭ ۇستاۋعا جاراپ قالدى.
بيىل دا ەكوباقتا وتاندىق تالىمباقتاردا وسىرىلگەن كادىمگى قاراعايدىڭ 330 كوشەتى وتىرعىزىلدى. قاراعايدىڭ پايداسى تۋرالى, ءتىپتى, ويلانۋدىڭ قاجەتى جوق. كوپتەگەن ساناتوري مەن دەمالىس ءۇيى قاراعايلى ورمانداردىڭ جانىندا ورنالاسقانى بەكەر ەمەس. مۇنىڭ قىلقان جاپىراقتاردىڭ كوپ مولشەردە فيتونتسيدتەردى – اۋرۋ تۋدىراتىن باكتەريالاردى جوياتىن زاتتار شىعاراتىندىعىنا بايلانىستىرۋعا بولادى.
تاقىرىپقا قاتىستى ماسەلەنى جالعاستىراتىن بولساق, ەكوبەلسەندىلەر قالا اۋماعىن كوگالداندىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن باياعىدان بەرى قوزعاپ كەلەدى. ماسەلەن, جوبا باسىندا ECO FUND TABIGAT جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر جاسىل كوشەتتەردىڭ الماتىدا ددۇ نورمالارى تالاپ ەتكەن مولشەردەن 4 ەسە از ەكەنىن كورسەتكەن.
جۋىردا وتكەن تازا اۋانى قولداۋعا ارنالعان ميتينگتە جاڭا ستاتيستيكا بويىنشا بىرنەشە ون مىڭداعان ادام وكپە اۋرۋىنا شالدىققانى ايتىلدى. بۇل تاڭعالارلىق جايت ەمەس, ويتكەنى اۋا ساپاسىن ولشەيتىن ارنايى قۇرال رم2,5 دەڭگەيى بويىنشا بۇۇ نورمالارىنان 5 ەسە اسىپ تۇسكەنىن كورسەتىپ تۇر – 125 جوعارعى شەكتى مانگە قارسى 144. تۇسىنىكتى تىلمەن ايتقاندا, PM2,5 بولشەكتەرى – قالقىما قاتتى ميكروبولشەكتەر جانە اۋاداعى سۇيىقتىقتىڭ ەڭ ۇساق تامشىلارى. ءىرى بولشەكتەردەن ايىرماشىلىعى, ولار بيولوگيالىق كەدەرگىلەردى جەڭە وتىرىپ, اعزاعا ءتۇسىپ, ادام دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەدى. جوبا باستاماشىلارى ءۇش جىل بۇرىن قوعام مەن بيلىك وكىلدەرىنىڭ نازارىن وسىنداي مالىمەتتەرگە اۋدارۋعا ۇمتىلعان بولاتىن.
«كەڭەس زامانىندا كسرو عىلىم اكادەمياسىندا قالانىڭ ەكولوگيالىق سىيىمدىلىعى – 700 مىڭ ادام, ودان اسىرۋعا بولمايدى دەگەن ءپاتۋا بولىپتى. قازىر الماتىدا 3 ملن-عا جۋىق ادام تۇرادى, قالا قارقىندى ءوسىپ كەلەدى. كۇن سايىن الماتى كوشەلەرىمەن ميلليونعا جۋىق كولىك ءجۇرىپ وتەدى. كەپتەلىس كوپ, قوزعالىس جوق, ال بوس جۇرىستە تۇرعان كەزدە شىعارىندىلار وتە كوپ بولادى. مۇنىڭ ءبارى قالامىزدىڭ ەكولوگيالىق كليماتىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى», دەيدى مەلس ەلەۋسىزوۆ.
قاي كەزدە دە الماتى سياقتى شاھار ءۇشىن باقتاردى ساقتاۋ مەن جاڭا كوشەتتەردى تۇراقتى وتىرعىزۋ قاجەتتىلىگى بۇرىنعىدان دا وزەكتى سيپاتقا يە بولعاندىقتان ECO FUND TABIGAT توراعاسى تيمۋر ەلەۋسىزوۆ: ء«بىز الماتىداعى ەكولوگيالىق جاعدايدى بىلەمىز. قالا تۇرعىندارى كۇن سايىن قالامىزدىڭ ۇستىندە قالقىپ تۇرعان ءتۇتىندى كورىپ وتىر. سوندىقتان بارلىق كۇش-جىگەردى جۇمساپ, كوگالداندىرۋ قاجەتتىلىگىنە قوعامنىڭ نازارىن بارىنشا اۋدارۋعا تىرىسامىز. قاراپايىم ازاماتتاردىڭ, بيلىكتىڭ جانە الەۋمەتتىك جاۋاپتى بيزنەستىڭ بىرلەسكەن كۇشىمەن عانا جاعدايدى جاقسارتا الامىز. ءبىزدىڭ ەكولوگيامىزدىڭ مۇشكىل ءحالىن تۇزەتۋ ءبىر كۇننىڭ ءىسى ەمەس, الدىمىزدا ءالى دە كوپ جۇمىس بار, سوندىقتان بىزگە ارينە, قولداۋ قاجەت», دەيدى.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى – جوبانىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنىڭ ەندىگى ماقساتى ەكوباق قۇرۋ عانا ەمەس, ەكوباقتى ودان ءارى قارىشتى دامىتۋ بولىپ تۇر. سونداي-اق جوبانى ىسكە قوسۋ كەزىندە ۋادە ەتىلگەندەي, ەكوباقتا كوشەتتەردى ۋاقتىلى سۋارۋ جۇمىستارى تۇراقتى جۇرگىزىلەدى. ء«بىزدىڭ كومپانيا قالانى كوگالداندىرۋ جوباسىنا 2020 جىلدان بەرى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ەكوباق ۇيىمداستىرۋشىلارىمەن بايلانىسىمىز جاقسى. قازىرگى تاڭدا كوشەتتەرىمىزدىڭ كوز الدىمىزدا جايقالا ءوسىپ كەلە جاتقانىن, قاعاز بەتىندەگى جوبادان قالانىڭ جاسىل قورىنىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالعانىن كورۋ كوڭىل قۋانتادى. بۇل ءبىز بەن سىزدەردىڭ دەنساۋلىعىڭىز جانە الماتىنىڭ جالپى ەكولوگيالىق جاعدايى ءۇشىن زور پايدا اكەلەدى. سوندىقتان دا ءبىز «قاراعاي ورمانىن» دامىتۋعا تىكەلەي قاتىسۋدى جالعاستىرامىز», دەيدى وسى جوباعا قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان Evrika كومپانياسىنىڭ كوممەرتسيالىق ديرەكتورى دانيار ساسىقوۆ.
الماتى
