راس, ينتەرنەت پەن تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ كەڭىنەن تارالۋى جاھاندانۋ قۇرىلىمىن عانا ەمەس, قىلمىس الەمىنىڭ سيپاتىن, سونىڭ ىشىندە قىلمىس ءتۇرىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. قازىر ءبارىمىزدىڭ ومىرىمىزدە تسيفرلى تەحنولوگيالار ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ولاردىڭ كومەگىمەن ۆيرتۋالدى قىزمەتتەر مەن ونىمدەرگە قول جەتكىزەمىز, بەلگىلى ءبىر تاۋارلارعا سۇرانىس تا ارتتى. بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن ءتۇرلى ينتەرنەت پلاتفورمالار تەك اقپارات الماسۋدىڭ ەمەس, ساۋدا-ساتتىقتىڭ نەگىزگى الاڭىنا اينالدى. ال كومپيۋتەرلەندىرۋدىڭ سالدارى سوڭعى 10 جىلدىڭ ىشىندە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق تۇرىندە دە ايقىن كورىنە باستادى.
پوليتسيا مەن بانك قىزمەتكەرى, قارجىگەرلەردىڭ سان رەت ايتقان ەسكەرتۋلەرىنە قاراماستان اڭقاۋ حالىق ادال اقشاسىنان كۇن سايىن ايىرىلىپ قالىپ ءجۇر.
وتكەن جىلى ەلىمىزدە ينتەرنەت الاياقتىققا قاتىستى 21 مىڭنان استام دەرەك تىركەلگەن ەكەن. ال بۇل سان 2020 جىلى 14 مىڭنىڭ اينالاسىندا بولعان. ءىىم مالىمەتتەرىنە سەنسەك, 1200-دەن استام دەرەكتە جابىرلەنۋشىلەر «فيشينگتىك» ينتەرنەت-رەسۋرستارعا جەكە دەرەكتەرىن ەرىكتى تۇردە وزدەرى ەنگىزگەن. ال 2 مىڭعا جۋىق الاياقتىق ءتۇرلى جوبا, ونلاين ويىندار, ينۆەستيتسيالار مەن ءباس ساۋدالاردا «ۇلكەن ۇتىسقا يە بولاسىز» دەگەن جەلەۋمەن جاسالعان.
جىل باستالعالى ەكى ايدىڭ ىشىندە ەلىمىزدە ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ 2900 دەرەگى تىركەلگەن. ءىىم كيبەرقىلمىسقا قارسى كۇرەس ورتالىعى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى, پوليتسيا پولكوۆنيگى رۇستەم دۇيسەتاەۆ قاراپايىم حالىقتىڭ اقشاسىن الاياقتىق جولمەن الداپ الۋ قازىرگى تاڭدا ەڭ كوپ تىركەلەتىن قىلمىس تۇرىنە اينالعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ستاتيستيكاعا سايكەس ەلىمىزدەگى بارلىق قىلمىستىڭ وننان ءبىر بولىگى الاياقتىققا قاتىستى ەكەن. «سونىڭ ىشىندە, ينتەرنەت الاياقتىققا قۇرىق سالۋ كۇننەن-كۇنگە قيىنداپ بارادى. ۋاقىت تالابىنا ساي تەحنولوگيانىڭ دامۋىمەن قاتار الاياقتىقتىڭ ادىستەرى مەن سانى دا ءوسىپ كەلەدى. مۇنداي قىلمىستارعا جول بەرمەۋ, الدىن الۋ ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, قازىرگى تاڭدا بۇكىل الەم ەلدەرىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر», دەيدى ول.
ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ تىم كوبەيىپ كەتۋى قوعامدىق رەزونانس تۋدىرىپ وتىرعانى دا بەلگىلى. قازاقستاندا بۇل قىلمىس ءتۇرىنىڭ ەڭ كوپ تارالعان تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى – ينتەرنەتتەگى ءتۇرلى حابارلاندىرۋلار بويىنشا تاۋار نەمەسە قىزمەت ءۇشىن الدىن الا تولەم الۋ. بۇگىندە ينتەرنەت الاياقتىقتاردىڭ جارتىسى ءدال وسىنداي جولمەن جاسالعان. ەكىنشىسى – ميكروكرەديتتىك ۇيىمداردىڭ سايتتارى ارقىلى ونلاين قارىز راسىمدەۋ. ءىىم مالىمەتىنە قاراعاندا, جىل باسىنان بەرى وسى ءتاسىلدى قولدانۋ ارقىلى الاياقتار 3 مىڭعا جۋىق قىلمىس جاساعان. ءجيى قولدانىلاتىن ءۇشىنشى ءتاسىل – ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرىنە قول جەتكىزگەننەن كەيىن بانك شوتتارىنداعى بۇكىل قاراجاتتى جىمقىرۋ. «وكىنىشكە قاراي, قاراپايىم حالىق اككىلەردىڭ تۇزاعىنا تەز ىلىگىپ قالادى. ماسەلەن, سوڭعى ۋاقىتتا وزدەرىن بانك قىزمەتكەرلەرى رەتىندە تانىستىرىپ, اۋىستىرمالى نومىردەن قوڭىراۋ شالاتىن الاياقتار كوبەيدى. ادەتتە ولار وزدەرىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنەنمىن دەپ تانىستىرادى. سەنىمگە كىرۋدىڭ تىڭ ءتاسىلىن جاقسى مەڭگەرىپ العان ولار ازاماتتاردىڭ ەسەپشوتىن بىرەۋلەردىڭ بۇزىپ كىرمەك بولعانىن ايتىپ, قاۋىپسىزدىك ءۇشىن شوتتاعى قارجىنى باسقا بانك شوتىنا اۋدارۋعا كەڭەس بەرەدى. وسىلايشا, بۇكىل قارجىنى ۇپتەپ كەتەتىندەر كوپ», دەيدى پوليتسيا پولكوۆنيگى. «قازىرگى تاڭدا ءىىم ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ الدىن الۋ, وسىنداي قىلمىستاردىڭ جولىن كەسۋ ماقساتىندا ءتيىستى ۇيىمداستىرۋشىلىق-پراكتيكالىق شارالار قابىلداۋدى قولعا الدى. وتكەن جىلدان باستاپ كيبەرقىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ۆەدومستۆولىق باعدارلاما ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. وڭىرلەردە وسىنداي قىلمىس تۇرلەرىن تەرگەۋ بويىنشا ارنايى جەدەل-تەرگەۋ توپتارى دا قۇرىلدى. توقسان سايىن كيبەرقىلمىستىڭ الدىن الۋ بويىنشا جەدەل الدىن الۋ ءىس-شارالارى ۇدايى جۇرگىزىلىپ وتىرادى», دەپ مالىمدەدى ءىىم وكىلى.
جاقىندا قاراعاندىلىق پوليتسەيلەر ەلىمىزدىڭ بىرنەشە ءوڭىرىنىڭ 100-دەن استام تۇرعىنىن 15 ميلليون تەڭگەگە تاقىرعا وتىرعىزىپ كەتكەن قوس كەلىنشەكتى ۇستادى. جۇزدەگەن ادام ينتەرنەت الاياقتاردىڭ ادەتتەگى ەرتەگىسىنە سەنىپ, اقشالارىن الدىن الا, قولدارىنا تيمەگەن كيىم-كەشەك ءۇشىن اۋدارىپ جىبەرگەن. ال وسى قىلمىستارعا كۇدىكتى رەتىندە ۇستالعان اككى كەلىنشەكتەر ارام ويلارىن شىمكەنت قالاسىندا وتىرىپ-اق ىسكە اسىرىپ كەلگەن. 29 بەن 32 جاستاعى ەكى اككى ينتەرنەتكە كيىم ساتاتىن دۇكەننىڭ جابىلعالى جاتقانىن, وسىعان وراي ايەلدەرگە ارنالعان قىمبات كيىم-كەشەكتەردىڭ ارزان باعاعا ساتىلاتىندىعى جايلى حابارلاما تاراتقان. وسىلايشا, ايەلدەر ونلاين ساۋدانىڭ كورىگىن قىزدىرىپ, بىرنەشە وبلىستىڭ تۇرعىنىن الداپ سوققان.
قاراعاندى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى كريمينالدىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى, پوليتسيا مايورى ءمادي باعداتتىڭ ايتۋىنشا, سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ امالدارىن جۇرگىزۋ بارىسىندا ۇستالعان كۇدىكتىلەردىڭ ۇستىنەن وزگە وبلىستاردا وسىعان ۇقساس بەس قىلمىستىق ءىس قوزعالعانى بەلگىلى بولعان. «پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى الاياقتىق فاكتىلەر تۋرالى ۇدايى ەسكەرتۋ جاساپ كەلەدى. الايدا سوعان قاراماستان وڭىردە ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ قۇربانىنا اينالىپ جاتقاندار كوپ. اسىرەسە وزدەرىن بانك قىزمەتكەرىمىز دەپ تانىستىراتىندارعا الدانۋ سوڭعى كەزدە جيىلەپ كەتتى», دەيدى. «ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ بۇل ءتاسىلىنىڭ دە وزىندىك جەلىسى بار. الدىمەن قىلمىسكەر جابىرلەنۋشىگە حابارلاسىپ, ءوزىن بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرى رەتىندە تانىستىرادى. وسىدان كەيىن ول جابىرلەنۋشىگە ونىڭ اتىنداعى ەسەپشوتقا شابۋىل جاسالعانى, بولماسا تولەم كارتاسىنداعى قارجىسىن بىرەۋلەردىڭ جىمقىرماق بولعانىن ايتىپ, كەيىن ونى ءوزى ايتقان «قاۋىپسىز» ەسەپشوتقا اۋدارتىپ الادى», دەگەن م.باعدات ۇرلانعان قارجىنىڭ وسىلايشا بىرنەشە شوتقا اۋدارىلاتىنىن جەتكىزدى. «الاياقتار قۇرباندارىنا حابارلاسقاندا TeamViewer نەمەسە AnyDesk دەپ اتالاتىن ارنايى باعدارلامالاردى جازىپ الۋعا كەڭەس بەرەدى. ال قىلمىسكەرلەردىڭ ءار سوزىنە سەنىپ وتىرعان ادام مۇنى ءبىر مينۋتقا جەتكىزبەي تەلەفونىنا جۇكتەپ الادى. باعدارلامالار جۇكتەلگەننەن كەيىن «بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرى» كود جىبەرەدى دە سونى ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ايتادى. وسىدان كەيىن الاياق اۆتوماتتى تۇردە جابىرلەنۋشىنىڭ قۇرىلعىسىنا قاشىقتان كىرە الادى. ماسەلەن, ۇيالى تەلەفونداعى بانك قوسىمشاسىنا كىرىپ, بۇكىل قارجىنى باسقارا الادى, دەپوزيتتەگى اقشانى تولىعىمەن شەشىپ الىپ, ءتىپتى بانككە ونلاين ءوتىنىش قالدىرىپ, كەز كەلگەن سومادا نەسيە راسىمدەي الادى. اقشا تۇسكەننەن كەيىن بۇكىل قارجىنى ءوزىنىڭ قاۋىپسىز شوتىنا اۋدارىپ جىبەرۋ ولار ءۇشىن اسا قيىن ەمەس», دەيدى الاياقتاردىڭ تاعى ءبىر ءتاسىلىن تاپتىشتەپ ءتۇسىندىرىپ بەرگەن پوليتسيا مايورى.
«بىزگە جابىرلەنۋشىلەر وزدەرىنە حابارلاسقان تەلەفون ءنومىرىن كورسەتىپ, «قىلمىسكەرلەردى نەگە وسى ءنومىر ارقىلى-اق تاپپايسىزدار؟» دەپ رەنىشتەرىن ءبىلدىرىپ جاتادى. الايدا اككىلەردىڭ اۋىستىرمالى ءنومىر ارقىلى كەز كەلگەن ادامنىڭ تەلەفون نومىرىمەن قوڭىراۋ شالا الاتىنىن بارىنە بىردەي ءتۇسىندىرۋ قيىن. جالپى, ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ ءدال وسى ءتاسىلىن اشكەرەلەۋ وتە قيىن. سەبەبى ءبىز الاياقتار قارجىنى اۋدارتقان العاشقى ەسەپشوتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ارنايى سانكتسيا الۋىمىز كەرەك. رۇقسات الامىز دەگەنشە جوق دەگەندە 4-5 كۇن ءوتىپ كەتەدى. ال بۇل ۋاقىتتا الاياقتار قاراپ جاتپايدى, جىمقىرعان قارجىلارىن ءبىر شوتتان ەكىنشى شوتقا اۋدارىپ, قولما-قول اقشاعا اينالدىرىپ تا ۇلگەرەدى», دەيدى پوليتسيا مايورى.
وسى تۇستا «الاياقتار ءدال سول جابىرلەنۋشىنىڭ ناقتى قاي بانكتىڭ كليەنتى ەكەنىن, ولاردىڭ جەكە مالىمەتتەرىن, ماسەلەن, ۇيالى تەلەفون ءنومىرىن, اتى-ءجونىن قايدان بىلەدى؟ مۇنداي اقپاراتتاردى بانك قىزمەتكەرلەرى وزدەرى تاراتۋى مۇمكىن بە؟ جالپى, ينتەرنەت الاياقتىققا كىمدەردىڭ قاتىسى بولۋى مۇمكىن؟» دەگەن سۇراقتار قىلاڭ بەرەدى. ءبىز وسى ساۋالىمىزدى ءمادي باعداتقا دا قويعان ەدىك. ول وسى ۋاقىتقا دەيىن تىركەلگەن قىلمىستىق ىستەردە بىردە-ءبىر بانك قىزمەتكەرىنىڭ كۇدىكتى رەتىندە تانىلماعانىن ايتا كەلىپ: «دەگەنمەن بىزدە دە الاياقتار بۇل مالىمەتتەردىڭ بارلىعىن قايدان الادى, كىمنەن بىلەدى دەگەن كۇمان بار. وسىعان وراي ارنايى تالداۋ جۇمىستارىن دا جۇرگىزگەن بولاتىنبىز. قازىر وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, Kaspi Bank-ءتىڭ موبيلدىك قوسىمشاسىنا كەز كەلگەن ءنومىردى تەرسەڭىزدەر, كليەنتتىڭ اتى-ءجونى شىعا كەلەدى. ياعني قىلمىسكەرلەر ءۇشىن قۇرباندارىن Kaspi ءنومىر ارقىلى تاۋىپ الۋ تۇك تە قيىن ەمەس. سەبەبى الاياقتار بۇل اشىق اقپاراتتى دا ۇتىمدى پايدالانۋى ابدەن مۇمكىن. وسىعان وراي ءبىراز ۋاقىتتان بەرى ءموبيلدى قوسىمشالاردا كليەنتتىڭ تەك ەسىمى مەن تەگىنىڭ ءبىرىنشى ءارپىن عانا جازۋ قولدانىلىپ كەلەدى», دەپ ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. ءبىر عانا قاراعاندى وبلىسىندا جىل باسىنان بەرى 346 ينتەرنەت الاياقتىق تىركەلگەن.
ينتەرنەت الاياقتىقتىڭ كۇن وتكەن سايىن كۇشەيىپ بارا جاتقانىن العا تارتقان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ازاماتتارعا كۇدىكتى قوڭىراۋ مەن حابارلامالار العاندا بىردەن بانككە حابارلاسۋعا كەڭەس بەردى. ەگەر سىزگە بەلگىسىز بىرەۋلەر حابارلاسىپ, قانداي دا ءبىر بانكتىڭ اتىن اتاپ بانك كارتوچكاسى جايلى اقپارات نەمەسە باسقا دا جەكە مالىمەتتەردى سۇراسا, ەڭ الدىمەن سول بانكتىڭ سەنىم تەلەفوندارىنا قوڭىراۋ شالىپ, اقپاراتتىڭ راس-وتىرىگىن انىقتاپ العان ارتىقتىق ەتپەيدى.
