رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى احۋالعا بايلانىستى ءرۋبلدىڭ كۇرت قۇنسىزدانۋى تەڭگەنى دە السىرەتىپ جىبەردى. كەشە تاڭنان باستاپ قازاقستان قور بيرجاسىنداعى ۆاليۋتالار باعامى مينۋت سايىن وزگەردى. سول كۇنى تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى العاشقى باعامى 442 تەڭگەمەن باستالسا, بىرنەشە مينۋتتان كەيىن ءبىر دوللار 447 تەڭگەگە شارىقتادى. كوپ ۇزاماي تەڭگە مەن دوللار جۇبى 460-تان استى. وسىلايشا, KASE الاڭىنداعى ۆاليۋتا ساۋداسى بۇرىن-سوڭدى بولماعان جىلدامدىقپەن قۇبىلدى.
ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنسىزدانۋىنا بايلانىستى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانكى شۇعىل شەشىم شىعارىپ, 2022 جىلعى 24 اقپاننان باستاپ بازالىق مولشەرلەمە +/- 1 پ.ت. پايىزدىق دالىزىمەن جىلدىق 13,5% دەڭگەيىندە بەلگىلەدى. وتىمدىلىكتى ۇسىنۋ جونىندەگى تۇراقتى قولجەتىمدى وپەراتسيالار بويىنشا مولشەرلەمە – 14,5% جانە وتىمدىلىكتى الۋ جونىندەگى تۇراقتى قولجەتىمدى وپەراتسيالار بويىنشا مولشەرلەمە 12,5% بولادى. مۇنداي شەشىم تەڭگەنى ءسال دە بولسا نىعايتۋعا ءتيىس.
«ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ شەڭبەرىندە جۇرگىزىلەتىن اقشا-كرەديت ساياساتى ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە تەڭگەدەگى اكتيۆتەردى قورعاۋعا باعىتتالعان. ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيالار جۇرگىزۋ قۇقىعىن ساقتاي وتىرىپ, ءبىز تەڭگەنىڭ ەركىن وزگەرمەلى ايىرباستاۋ باعامى رەجىمىن ۇستانۋدى جالعاستىرامىز. بۇل تەڭگە اكتيۆتەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەلىنگەن ۇلتتىق بانك تاراتقان مالىمەتتە.
وسىلايشا, ۇلتتىق بانك 2022 جىلعى 24 اقپانداعى ساعات 13:00-دەگى جاعداي بويىنشا 104 ملن دوللار سوماسىنا ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزدى. ءسويتىپ, وسى اپتاداعى ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيا 137 ملن دوللاردى قۇرادى. بازالىق مولشەرلەمە جونىندەگى كەزەكتى شەشىم ەندى 2022 جىلعى 9 ناۋرىزدا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ۋاقىتى بويىنشا 15:00-دە جاريالانباق.
ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ السىرەۋى دەپوزيتكە تەڭگەمەن ساقتالعان سالىمدارعا دا كەرى اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. وسىنى ەسكەرگەن ۇكىمەت ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ, تەڭگەدەگى سالىمداردى قورعاۋ باعدارلاماسى جونىندەگى بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى. وندا تەڭگە جيناقتارىنا قوسىمشا سىيلىقاقى ەسەپتەلەتىنى ايتىلعان. باعدارلاماعا 2022 جىلعى 23 اقپان كۇنىنىڭ سوڭىنداعى جاعداي بويىنشا سالىمدارعا كەپىلدىك بەرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشى ءبىر نەمەسە بىرنەشە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە جانە وتباسى بانكىندە اشىلعان جەكە تۇلعالاردىڭ تەڭگەدەگى سالىمدارى قاتىسادى. سىيلىقاقى مولشەرى 10% بولىپ بەلگىلەندى. وتەماقى اعىمداعى جانە كارتوچكالىق شوتتارعا جانە شارتتى دەپوزيتتەرگە تولەنبەيدى. «سىيلىقاقى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ باستالعان كەزدەن باستاپ 12 ايدان كەيىن 20 ملن تەڭگەدەن اسپايتىن سوماداعى سالىمدارعا ءبىر رەت ەسەپتەلەدى. وتەماقىعا جەكە تابىس سالىعى سالىنبايدى. سالىمدى ءىشىنارا الۋ كەزىندە وتەماقىنى (سىيلىقاقىنى) تولەۋ جوعارىدا كورسەتىلگەن ليميتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, اقشا الىنعاننان كەيىن سالىم قالدىعىنىڭ سوماسىنا ەسەپتەلەدى», دەيدى ۇلتتىق بانكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
سىرتقى فاكتورلار ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا سالقىنىن تيگىزبەۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك شۇعىل شارالاردى قولعا العانىمەن تەڭگەنىڭ جاعدايى ازىرشە تۇراقتى ەمەس. ەكونوميست ورازبەك مىرزاقۇل تەڭگە باعامىنا ءتورت فاكتور اسەر ەتەتىنىن ايتادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى مۇناي باعاسى بولسا, ەكىنشىسى – ءرۋبلدىڭ كۋرسى, ءۇشىنشىسى – دوللاردىڭ يندەكسى, ءتورتىنشىسى – ماكروەكونوميكالىق احۋال. «مۇناي باعاسى قىمباتتادى. Brent سۇرىپتى مۇناي باعاسىنىڭ ءوزى 100 دوللاردان استى. بۇل تەڭگەنى بەكەمدەۋگە ءتيىس ەدى. بىراق قالعان ءۇش فاكتور ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ جاعدايىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر. ماسكەۋ بيرجاسىندا ءرۋبلدىڭ باعامى كۇرت قۇلدىرادى. ۋكرايناداعى احۋال دوللار يندەكسىن دە كوتەرىپ جىبەردى. ال ماكروەكونوميكامىز سىرتقى فاكتورلارعا تىكەلەي بايلانىستى. ويتكەنى ءبىز – يمپورتقا تاۋەلدى ەلمىز. ءارى رەسەي – نەگىزگى سەرىكتەسىمىز. سوندىقتان كورشى ەلدەگى جاعداي بىزگە دە اسەر ەتىپ وتىر. وسىنىڭ ءبارى اينالىپ كەلىپ, تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋىنا اكەلدى. بىراق مەنىڭ بولجامىم – ءپوزيتيۆتى. تەڭگە از كۇننىڭ ىشىندە تۇراقتالادى. دوللارعا شاققاندا 490 تەڭگەدەن اسپايدى» دەيدى ساراپشى.
ال قارجىگەر اندرەي چەبوتارەۆ تەڭگەنىڭ بولاشاعى قانداي بولاتىنىن ءدال قازىر ەشكىم بولجاي المايتىنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, قور بيرجاسىنداعى مۇنداي جىلدام قۇبىلۋ – بۇرىن-سوڭدى بولماعان وقيعا. دوللاردىڭ قۇنى تەڭگەمەن شاققاندا 500-گە دەيىن جەتۋى مۇمكىن. ويتكەنى قازىرگى جاعداي ىشكى احۋالعا ەمەس, الەمدىك قاۋىمداستىققا تىكەلەي بايلانىستى بولىپ تۇر. سوندىقتان تەڭگەنىڭ باعامىنا اسەر ەتكەن وقيعالار قالاي ءوربيدى, ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ پوزيتسياسى سوعان بايلانىستى وزگەرەدى. «ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا ينتەرۆەنتسياسىن ءسال ەرتەرەك جاساعاندا, تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاپ قالۋعا بولار ما ەدى؟! ويتكەنى رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى شيەلەنىس قارجى جۇيەسىنە, سونىڭ ىشىندە ۆاليۋتالار باعامىنا اسەر ەتەتىنى انىق ەدى. رەسەيمەن ءبىر ەكونوميكالىق كەڭىستىكتە بولعاننان كەيىن ونداعى جاعدايدان ءبىز دە قالىس قالا المايمىز. نەگىزى «ەستىگەن كەزدە ساتىپ ال, ۇرەيلى كەزەڭدە ساتا باستا» دەگەن قاعيدات قازىرگى احۋالعا ءدوپ كەلەدى. قازىر دوللاردىڭ قىمباتتاۋىنا بايلانىستى جۇرتشىلىق جاپپاي دوللار ساتىپ الىپ جاتىر. مەنىڭ كەڭەسىم, قازىر اقش ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋدىڭ پايداسى جوق. كەز كەلگەن جاعدايدى سالقىنقاندىلىقپەن قابىلداعان ءجون. جالپى, دەپوزيتتى بىرنەشە ۆاليۋتادا ساقتاۋدىڭ تيىمدىلىگى وسىنداي كەزدە بىلىنەدى», دەيدى ا.چەبوتارەۆ.
بەلگىلى قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتوۆ تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى قۇنى قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە مۇنشا شارىقتاۋىنا ەشقانداي نەگىز جوق ەكەنىن, بۇل ۇرەيدەن اقشا تاپقىسى كەلگەن سپەكۋليانتتاردىڭ قولدان جاساعان ايلاسى ەكەنىن ايتادى. «دوللاردىڭ كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن قۇبىلۋىنا ەشقانداي سەبەپ جوق. ارينە, تەڭگەنىڭ بەلگىلى ءبىر مولشەردە رۋبلگە تاۋەلدى ەكەنىن بىلەمىز. بىراق تەڭگە تىم تەز السىرەپ قالدى. بۇل مۇمكىن ەمەس. ءوزىم قارجىگەر بولعاننان كەيىن مۇنىڭ سپەكۋليانتتاردىڭ ءىسى ەكەنىن سەزىپ وتىرمىن. ۇلتتىق بانك پەن KASE ءمان-جايدى انىقتاۋى كەرەك», دەيدى قارجىگەر.
كەيبىر ساراپشىلار مۇناي باعاسىنىڭ كوتەرىلۋى تەڭگەگە ءبىراز سۇيەۋ بولاتىنىن ايتادى. قازىردىڭ وزىندە قارا التىن تەڭگە كۇيىندە رەكوردتىق پايدا اكەلىپ وتىر, دەيدى ەكونوميستەر.
اقش پەن ونىڭ وداقتاستارى رەسەيگە قارسى اۋقىمدى سانكتسيالار ەنگىزۋدى قولعا الا باستاعانى بەلگىلى. كەيبىر مەملەكەتتەر ءتىپتى گاز بەن كومىردى باسقا ەلدەردەن ساتىپ الاتىنىن مالىمدەپ جاتىر. ەگەر سانكتسيالار رەسەيدىڭ مۇنايىنا دا قاتىستى بولسا, وندا قارا التىن قۇنى تىپتەن شارىقتايدى دەگەن ءسوز. بۇل ءوز كەزەگىندە تەڭگەنى بەكەمدەۋگە دە يگى اسەرىن تيگىزەدى, دەيدى ساراپشىلار.
