مەديتسينا • 24 اقپان، 2022

سانيتارلىق اۆياتسيا: قاۋىپ پە، قۇتقارۋ ما؟

179 رەت كورسەتىلدى

رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ايماعىندا ءتيىستى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ دەڭگەيى بىردەي ەمەس ەكەنى بەلگىلى. ال وسى تۇرعىدا ناۋقاستاردى وبلىس ورتالىقتارىنا، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالارعا تاسىمالداۋمەن «ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينانى ۇيلەستىرۋ ورتالىعى» اق ء(ۇشمۇو) اينالىسادى. الايدا باق بەتىنەن ناۋقاستاردى تاسىعان اۋە كە­مە­لە­رى­نىڭ اپاتقا ۇشىراعانى تۋرالى ءجيى وقىپ جاتامىز. مۇنىڭ نەگىزگى سە­بەبى نەدە؟

شالعايداعى ەلدى مەكەندەردەگى ناۋ­قاستاردى قالالارداعى اۋرۋحا­نا­لار­عا جەتكىزۋ ىسىمەن شۇعىلداناتىن ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينانى ۇيلەس­تىرۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتى قازاقس­تان­دىق­تار­عا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە 2011 جىلدىڭ ساۋىرىنەن باستاپ ۇسىنىلدى. بۇل شۇعىل مەديتسينالىق كومەك نەگى­زى­نەن تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كە­پىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ورتا ەسەپپەن مە­دي­تسينالىق اۆياتسيا تاۋلىگىنە 3-تەن 15-كە دەيىن ناۋقاس تاسىمالدايدى.

ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينانى ۇي­لەس­تىرۋ ورتالىعىنا اۆتوكولىك­تەر­مەن تاسى­مالداۋعا بولمايتىن، جاي-كۇيى اۋىر پاتسيەنتتەر كومەككە جۇگىنە الا­دى. سونىمەن قاتار ورتالىق وڭىر­دە­گى دارىگەرلەر ەمدەۋگە قاجەتتى ادىس­تەمە­لەر مەن بىلىكتىلىككە يە بول­ما­عان جاع­داي­دا ناۋقاستى وبلىس ورتا­لىق­تارىنا، ءىرى قالالارعا، استاناعا جەت­كى­زە­دى. ناۋ­قاس­تاردان بولەك سانيتارلىق اۆياتسيا دونورلىق ورگاندار مەن بيوماتەريالداردى دا تاسىمالدايدى.

ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينانى ۇيلەس­تىرۋ ورتالىعى باسشىلىعىنىڭ مالىم­دە­ۋىنشە، ەلىمىزدىڭ ءاربىر وڭىرىندە وب­لىس­تىق جەدەل مەديتسينالىق جاردەم ستان­سالارىندا وڭىرلىك ۇيلەستىرۋشى-دارىگەر باسقاراتىن مەديتسينالىق اۆيا­تسيا بولىمشەلەرى بار. مەديتسينالىق اۆياتسيا كۇشتەرىن تارتۋ قاجەت بولعان جاعدايدا بارلىق مەديتسينالىق قۇجات­تا­ما الدىمەن وڭىرلىك مەداۆياتسيا بو­لىمشەسىنە تۇسەدى. قۇجاتتارمەن تا­نىس­قاننان كەيىن ۇيلەستىرۋشى دارى­گەر ونى ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينانى ۇي­لەستىرۋ ورتالىعىنىڭ ديسپەتچەرلىك بولىمىنە جىبەرەدى. جولعا شىققان ناۋ­قاستىڭ قاسىندا مەديتسينالىق اۆيا­­تسيا موبيلدىك بريگاداسىنىڭ ماماندارى – دارىگەر مەن فەلدشەر بولادى. سونداي-اق قاجەت بولعان جاعدايدا بىلىكتى مامان تارتىلادى.

2021 جىلعى 1 قاڭتار مەن 31 جەل­توق­سان ارالىعىندا ءۇشمۇو ديس­پەت­­چەرلىك قىزمەتىنە 3 163 ءوتىنىم كە­­لىپ تۇسكەن. 577 ءوتىنىش مەتەو­جاع­داي­­­­لار، تەحنيكالىق، پاتسيەنتتىڭ جاي-كۇ­يىنىڭ ناشارلاۋى سەبەپتەرىنە باي­­لا­نىستى ورىندالماعان. 2021 جىل­­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، مە­دي­تسينالىق اۆياتسيا 2 586 رەيس ورىندادى، ونىڭ ىشىندە 670 ناۋقاس تىك­ۇشاقپەن، 1 916 ناۋقاس ۇشاق­پەن جەت­كىزىلگەن. شەتەلگە 8 رەيس جىبەرىل­گەن. دونورلىق ورگانداردى تاسىمالداۋ ءۇشىن نۇر-سۇلتان قالاسىنان 4 رەيس ورىندالدى. وسىلايشا، جۇرەك، با­ۋىر، ەكى بۇيرەك جانە كوز الماسى ناۋ­قاستارعا دەر كەزىندە جەتكىزىلدى. مە­كەمە باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا، 2021 جىلى ديسپەتچەرلىك قىزمەتكە كە­لىپ تۇسكەن وتىنىمدەر سانىنىڭ 19% پا­يىزعا ارتقانى بايقالادى.

الايدا جۇيە مەن ۇيلەستىرۋ، كەزەككە قا­تىس­تى سۇراقتاردى بىلاي قويعاندا، ناۋ­قاستاردى تاسىمالداۋعا قاجەت اۋە كەمەلەرىنە قاتىستى ماسەلەلەر از ەمەس كورىنەدى. ۇشاقتاردىڭ كوبى – كەڭەستىك داۋىردەن قالعان «مۇرا». ءۇشمۇو اۋە ­كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىق شارت­تىق نەگىزدە جۇمىس ىستەيدى ەكەن. مەكە­مەنىڭ بىزگە بەرگەن مالىمە­تىن­دە: «بيىلعا، ياعني 2022 جىلعا مەدي­تسي­نا­لىق اۆياتسيا جەلىسى بويىنشا 9 اۋە كومپانياسىمەن كەلىسىمشارت جاسال­عان. مەديتسينالىق اۆياتسيا قىز­مەتى 33 اۋە كەمەسىن پايدالانادى. ونىڭ ىشىندە 13 مامانداندىرىلعان ەس-145 تىكۇشاعى، Pilatus PC-12/47 ە ۇشا­عى، ەكى ياك-40 ۇشاعى، ەكى L-410 ۇشا­عى، 14 ان-2 جانە ان-24 ۇشاعى بار. بارلىق اۋە كەمەسى قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سى­نىڭ ازا­مات­تىق اۆياتسيا كو­مي­تە­تىندە سەر­تي­­في­كاتتالعان»، دە­لىنگەن.

مەكەمە ناۋقاستاردى تاسىمالداۋعا جاڭا اۋە كەمەلەرىن، ياعني Pilatus PC-12/47 ە جانە L-410 ۇشاقتارى، قازاق­ستان­دا قۇراستىرىلعان ەس-145 ارنايى تىكۇشاقتارىن قولدانادى. الايدا كۇنىنە 15-كە جۋىق رەيس ورىندالاتىنىن ەسكەرسەك، ەكى L-410 مەن Pilatus PC-12/47 ە ۇشاعىنىڭ جەتكىلىكسىز بو­­لاتىنى انىق. مەكەمە باسشىسى ارمان بايانباەۆتىڭ جاۋابىندا دا مە­ديتسينالىق اۆياتسيا سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – اۋە كەمەلەرى پاركىن جا­ڭارتۋ ەكەنى اتاپ كورسەتىلگەن. «مەديتسينالىق اۆياتسيا نىسانىندا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن اۋە كەمەلەرى پاركىنىڭ ەلەۋلى بولىگىن قىزمەت ەتۋ مەرزىمى ۇزاق، ەسكى ۇشاقتار قۇرايدى، الايدا ولار قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى اۆياتسيالىق رەتتەۋشىسى ارقىلى پايدالانۋعا جىبەرىلگەن. ­وڭىر­­­­لەر­دە مەديتسينالىق اۆياتسيانىڭ قول­­­جە­تىم­دىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەل­­دىڭ كليماتتىق جاعدايلارىنا جانە وڭىر­­لەردىڭ اۋە ايلاق ينفراقۇ­رى­لى­مى­­نىڭ جاي-كۇيىنە بەيىمدەلگەن (تالاپ ەتىلمەيتىن) اۋە كەمەلەرى قاجەت»، دەيدى ور­تالىق باسشىسى.

ماسەلەن، ان-24 اۋە كەمەسى 1979 جىلى قۇراستىرىلعان. سودان بەرى ەسەپ­­تەسەك، بۇگىندە ۇشاقتىڭ پايدالا­نى­لىپ جۇرگەنىنە 43 جىل بولادى. ءون­دىرۋشى سيپاتتاماسىندا اۋە كەمەسى بەيبىت كۇندە 30 مىڭ ساعات ۇشىپ، 10-15 جىل كولەمىندە ەكسپلۋاتاتسياعا جارامدى دەلىنگەن. ودان كەيىن ناۋقاستاردى تاسىمالداۋعا قولدانىلىپ جۇرگەن «جاڭا» L-410 ۇشاعىنىڭ ءوندىرىسى 1980 جىلدارى توقتاعان. كسرو قۇلاعان كەزدە وداقتاس مەملەكەتتەردىڭ ەنشىسىندە 750 ۇشاق قالىپتى. ءوندىرۋشى كوم­پا­نيانىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 2012 جىلى الەمدە L-410 ۇشاعىنىڭ 400 دا­ناسى ءالى دە قولدانىستا بولعان. ال 2017 جىلى شىمكەنتتىك جۇكتى ايەلگە كومەككە اسىققان دارىگەرلەرى بار ان-28 ۇشاعى اپاتقا ۇشىراپ، 3 ەكيپاج مۇشەسى مەن 2 دارىگەردىڭ قازاسىنان كەيىن، ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتى بۇل ۇشاق­تىڭ قولدانىسىنا تىيىم سال­عان-دى.

2020 جىلى باق-تا ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينالىق ۇيلەستىرۋ ورتالى­عى­نىڭ باسشىلىعى Pilatus PC-12 ۇشا­عى­نىڭ تانىستىرىلىمىنا قاتىس­قا­نى تۋرالى حابارلار جاريالاندى. سودان ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينانى ۇيلەستىرۋ ورتالىعى ارنايى شارت جاسالعاننان كەيىن Pilatus PC-12/47 ە ۇشاعىمەن ناۋقاستاردى تاسىمالداۋدى 2021 جىلعى ماۋسىمنان باس­تاعانىن مالىمدەدى. الايدا بۇل ۇشاق نۇر-سۇلتان قالاسىندا ورنا­لاسقان وڭىرارالىق ۇشۋلارعا عانا ارنالعان. «ۇشاقتىڭ كرەيسەرلىك جىل­دام­دىعى 528 كم/ساع، ۇشۋ قاشىق­تى­عى 2 700 كم. 2021 جىلدىڭ 6 ايىندا بارلىعى 112 ۇشۋ، ورتاشا ەسەپپەن ايىنا 16 ۇشۋ ورىندالدى» دەلىنگەن ورتالىق جاۋابىندا. ال بۇل اۋە كە­مە­سى رەسپۋبليكامىزدىڭ كەز كەلگەن نۇك­تە­سىنە قوسىمشا جانارماي قۇيماي-اق جەتۋگە قاۋقارلى ەكەنىن كورسەتەدى.

ازاماتتىق اۆياتسيا اۋە كەمەلەرىنىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيىن باقىلاۋ جانە ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى بويىنشا قاداعالاۋ ازا­ماتتىق اۆياتسيا سالاسىنداعى ۋا­ك­ى­لەتتى ۇيىم – «قازاقستاننىڭ اۆيا­­­تسيالىق اكىم­شىلىگى» اق-عا جۇك­تەل­­گەن. ونىڭ جۇمىسىنا ازامات­تىق اۆيا­­­تسيا­نىڭ جوعارى بىلىكتى تەح­ني­كا­­لىق ما­مان­­دارى تارتىلعان. الاي­دا اتالعان ور­تالىققا ناقتى قان­داي تەك­سەرىس جۇر­گىز­گەن­دەرىنە، ۇشاق ىس­تەن شىققاندا ونى اۋىستىرۋ ماسە­لە­سىنە قاتىستى قوي­عان سۇرا­عىمىز­عا ءالى «قازا­ق­ستان­نىڭ اۆياتسيا­لىق اكىم­شىلىگى» اق تارا­پى­نان جاۋاپ بەرىل­مەدى.

2021 جىلى مەديتسينالىق اۆيا­تسيا­­نىڭ مو­بيلدىك بريگادالارى تاسى­مال­­داعان ناۋقاستاردىڭ 24 پا­يى­زى اكۋ­شەرلىك پراكتيكاداعى كەزەك كۇت­تىر­مەي­تىن سەبەپتەر، 24 پايىزى بالالار پاتولوگياسى، 17 پايىزى جاراقاتتار، جازاتايىم وقيعالار جانە ۋلانۋلار، 13 پايىزى قان اينالىم جۇيەسى اۋرۋلارى، 13 پايىزى جاڭا تۋعان نارەستەلەردىڭ پاتولوگياسى، 9 پايىزى وزگە دە اۋرۋلار بويىنشا جۇگىنگەن. دەسەك تە، كومەك الىپ ۇلگەرمەيتىن ناۋقاستار دا بار. 

قورىتا ايتقاندا، دەرتىنە داۋا ىز­دە­گەن ناۋقاستار كەڭەس زامانىنان قال­عان ۇشاققا وتىرىپ تاۋەكەل ەتۋگە ءماجبۇر. ال كوممەرتسيالىق رەيس­تەر­دىڭ باعاسىن ءار ازاماتتىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيتىنى ءوز الدىنا بولەك ما­سەلە. وتاندىق تاسىمالداۋشى Air Astana قىزمەتىنە جۇگىنسە، ناۋقاس ءبىر باعىتقا ۇشسا دا، قوس باعىت بيلەتىنىڭ سوماسىن وتەۋگە مىندەتتى. مىسالى، الماتى-اقتاۋ باعىتىنداعى بيلەت قۇنى 800 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. ويتكەنى بورتتاعى ورىندىق تولىق وزگەر­تىلەدى، ال ونى قايتار باعىتتا باسقا جولاۋشىلار قولدانا المايدى. قۇرىلعانىنا بىلتىر 10 جىل تولىپ، 20 مىڭنان استام قازاقستاندىقتىڭ ەم-دوم الۋىنا جاعداي جاساعان ۇلت­تىق شۇعىل مەديتسينانى ۇيلەستىرۋ ورتالىعىنىڭ جەتىستىكتەرىن ايتقاندا كەمشىلىكتەرى دە «مەن مۇندالاپ» شىعا كەلەتىنى وكىنىشتى. حالىقتىڭ سانيتارلىق اۆياتسياداعى ماسەلەلەرى ازا­ماتتىق اۆياتسيا كوميتەتى مەن ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نازارىنا ىلىگەدى دەگەن ءۇمىتى زور.

سوڭعى جاڭالىقتار

جاڭا باعىت

ساياسات • كەشە

ءورت: قاۋىپ پەن ساقتىق

توتەنشە جاعداي • كەشە

تۇلعا تۋرالى تۋىندى

ادەبيەت • كەشە

جولبارىس جىمى

ادەبيەت • كەشە

ەل سەنىمىن جالعاعان جوبا

ەكولوگيا • كەشە

جەلاياقتار استانادا جينالادى

جەڭىل اتلەتيكا • كەشە

جانىبەكتى جەكپە-جەككە شاقىردى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار