سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان تاپسىرمالاردىڭ ەڭ ماڭىزدىلارىنىڭ ءبىرى – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ. پرەزيدەنتتىڭ الداعى جىلدارى «قازاقستاندا بەس شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى اشىلسىن» دەگەن ناقتى تاپسىرماسىنا سايكەس اقپارات قۇرالدارىندا, عالىمداردىڭ اراسىندا ءتۇرلى تالقىلاۋلار بولىپ جاتىر. ەلدەگى ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋىن, تەحنيكالىق جاعىنان نىعايۋىن ارتتىرۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى باسەكەلەستىككە جول اشۋ قاجەت.
الداعى «2025 جىلعا دەيىن قازاقستاندا كەم دەگەندە تانىمال بەس ۋنيۆەرسيتەتتىڭ فيليالى اشىلۋى ءتيىس. ونىڭ ەكەۋى باتىس وڭىردە ورنالاسقانى ءجون», دەدى ق.توقاەۆ. بۇل رەتتە ءۇش تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورنىن اشساق تا ۇلكەن جەتىستىك بولار ەدى, قالعان ەكى وقۋ ورنىنىڭ بىرەۋى اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا, ەكىنشىسى مەديتسينالىق وقۋ ورنى بولسا دەگەن ۇسىنىس جانە بار. ەلىمىزدەگى تۇرالاپ قالعان بۇل سالالاردى دا قوسىمشا دامىتۋ بۇگىنگى تاڭدا زامان تالابى بولىپ وتىر.
ەكى تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورنى باتىستا ورنالاسقان ءتورت وبلىستان سۇرانىسقا قاراي اشىلسىن دەلىك. ءبىر تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورنى «جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى نەمەسە جەڭىل جانە توقىما ونەركاسىبى» باعىتىندا تۇركىستان, جامبىل, شىمكەنت ايماقتارىنىڭ قالىپتاسقان سۇرانىسىنا ساي اشىلسا ەكەن. سەبەبى جامبىل وبلىسىندا بۇرىننان ماتەريالدىق-تەحنيكالىق عىلىمي بازاسى قالىپتاسقان جامبىل جەڭىل جانە توقىما ونەركاسىبى ينستيتۋتى بولعان. ءارى وبلىستا تەرى وڭدەيتىن زاۋىتتار مەن ودان دايىن بۇيىم جاسايتىن فابريكالار, كىشىگىرىم تسەحتار وسى كۇندەرى جۇمىس ىستەيدى. ءتورت ت ۇلىكتەن الىناتىن ءجۇن تالشىعىنان دايىن بۇيىم جاسايتىن زاۋىتتاردىڭ دا باسىم بولىگى جامبىلدا ورنالاسقان.
شىمكەنت قالاسىندا سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان توقىما فابريكالارى جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ ۇستىنە م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «جەڭىل جانە توقىما ونەركاسىبى» فاكۋلتەتىندە 2 مىڭعا تارتا ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. قالاداعى توقىما فابريكالارىنىڭ كەڭەيۋىنە بايلانىستى بولاشاقتا بۇل سالانىڭ ماماندارىن قاجەت ەتەتىنى ءسوزسىز.
تۇركىستان وبلىسىندا حالىق تىعىز ورنالاسقان, تۋ كورسەتكىشى وتە جوعارى, حالىقتىڭ تۇتىنۋ قاجەتتىلىگى كۇن وسكەن سايىن ۇلعايۋدا. كليماتتىق جاعدايى كورشىلەس وزبەكستانمەن بىردەي بولعاندىقتان, ءشيتتى-ماقتا تالشىعى ەلىمىزدە تۇركىستان وبلىسىندا عانا ەگىلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ءشيتتى-ماقتاعا بەرىلەتىن سۋبسيديانى ازايتۋدىڭ سەبەبىنەن جىل سايىنعى ءونىم كورسەتكىشى تومەندەۋدە. بۇعان نەگىزگى فاكتورلار سۋارمالى جەرلەردىڭ ازايۋى, توپىراقتىڭ قۇنارسىزدانۋى, شارۋالاردىڭ سۇرانىسقا ساي باسقا دا داقىلداردى ەگۋىندە. بيىل ەلىمىزدە 320 مىڭ تونناعا جۋىق ءشيتتى-ماقتا جينالدى. ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 25 تسەنتنەردى قۇرادى. بۇل ءونىم كورسەتكىشى – از دا بولسا وتاندىق عىلىمنىڭ جەتىستىگى.
جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەردى ەسكەرە كەلە, جاڭادان قۇرىلعان تۇركىستان وبلىسىنىڭ ورتالىعىنان «جەڭىل جانە توقىما ونەركاسىبى نەمەسە جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى» ۋنيۆەرسيتەتىن نەگە اشپاسقا؟ سەبەبى مۇندا باي تاجىريبە, شيكىزات, عىلىمي الەۋەت بار. حالىقتىڭ ءونىمدى تۇتىنۋ كورسەتكىشى وتە جوعارى. ەلىمىزدە ىشكى وندىرىلەتىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ 57%-ى وسى وڭتۇستىك وبلىستارعا ءتان.
ءشيتتى-ماقتا مەن تابيعي جۇننەن, حيميالىق تالشىقتاردان, تەرىدەن دايىن بۇيىم جاساپ, ونى ەكسپورتقا شىعارۋ ەل ەكونوميكاسىنا قىرۋار پايدا اكەلەرى ءسوزسىز. ال شيكىزات كۇيىندە ساتۋ ەلدى پروگرەسكە اكەلمەيدى. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى دە ءدال سولاي. ەلىمىزگە اسا قاجەت بولعاندىقتان وزىمىزدە تەحنار ماماندار دايارلاپ, شيكىزاتتى وزىمىزدە وڭدەپ نارىققا شىعارار بولساق نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
ادام بالاسى تاۋلىكتىڭ 24 ساعاتىنىڭ كەمى 15 ساعاتىندا كيىم كيەدى, كۇنىنە ءتورت-بەس مارتە تاماقتانادى. بۇل ەكى ءۇردىس – ادامزات بالاسى جاراتىلعالى توقتاماي كەلە جاتقان دۇنيە. «ادام كوركى – شۇبەرەك» دەگەندەي ۇستىمىزگە كيىپ جۇرگەن كيىمنىڭ ساپاسىنا ءمان بەرمەيمىز, كەرىسىنشە سانىنە عانا قارايمىز. سول كيىمنىڭ ماتاسى قانداي, قايدا توقىلعان, قايدا تىگىلگەن – بۇعان نازار اۋدارىپ جاتقان ەشكىم جوق. سونىمەن قاتار اۋرۋ استان كەلەتىنىن دە ۇمىتپاعان ءجون. قۇرامى تابيعي كالورياعا باي, ادام دەنساۋلىعىنا زيانسىز ازىق-ت ۇلىكتى تۇتىنۋ دا بارا-بارا قول جەتپەس ارمان بولىپ بارادى. ساپاسىز دايىندالعان استان ۋلانۋدىڭ ناتيجەسىندە ادامزاتتىڭ دەنساۋلىعى كۇن سايىن تومەندەۋدە.
اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە مەملەكەتتىك كوميسسيا جەدەل تۇردە قۇرىلىپ, قۇرامىنا عالىم, ءوندىرىس پەن جاڭا تەحنولوگيانى بىلەتىن ماماندار ەنسە ەكەن. الداعى 2022-2023 وقۋ جىلىندا جوعارىدا اتالعان تەحنيكالىق وقۋ ورنى اشىلار بولسا, اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى جارقىراي كورىنەر ەدى. ەلىمىزدىڭ دامۋىنا باعىتتالعان ىستەردىڭ قايىرى كوپ بولعاي.
سۇندەت كارىموۆ
