ارادا ەكى جارىم ايداي ۋاقىت وتكەندە, اقمولا وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا پرەزيدەنت وسى ماسەلەگە قايتا ورالىپ: «مەن جولداۋدا جەردى وڭدەۋمەن اينالىسپايتىن لاتيفۋنديستەردەن ونى قايتارىپ الۋ مىندەتىن قويدىم. بۇل وتە ماڭىزدى تاپسىرما قىزىل ءسوز ءۇشىن بەرىلگەن جوق. ادال دا ەڭبەكقور فەرمەرلەر, شارۋالار مال باعاتىن جەر تاپپايتىن جاعدايعا دەيىن جەتتىك. الايدا مەنىڭ تاپسىرمام وتە باياۋ ورىندالىپ جاتىر. قازىرگى جاعدايدى وزگەرتپەۋگە مۇددەلى ادامداردىڭ قىسىمىنا ۇشىراعاندىقتان, بۇل جۇمىستى سوزباققا سالۋ ۇيعارىلعان سياقتى», دەپ مالىمدەگەن ەدى.
سودان بەرگى ەكى جىلدان استام ۋاقىتتا ورتالىق ۋاكىلەتتى ورگان – اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن ۇكىمەتتىڭ بۇل باعىتتا تىندىرعان ىستەرى شامالى, بىرنەشە قادام عانا ىلگەرى جىلجۋ بار. بىرىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسى قۇرعان جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا ازىرلەگەن ۇسىنىمداردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بىلتىرعى 30 ماۋسىمدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەر قاتىناستارىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانعانىن ايتقان ءجون. سوعان سايكەس 2022 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارداعى جەرلەردىڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن مەملەكەتتىك باقىلاۋ فۋنكتسيالارى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قايتارىلدى. وسىعان وراي, بيىلعى 19 قاڭتارداعى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن وڭىرلەردە اشم جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرى قۇرىلدى. سەبەبى قولدانىستاعى جەر زاڭناماسىن بۇزۋشىلىقتار جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر تاراپىنان جاسالاتىندىعى انىقتالىپ وتىر. اشم جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى – جەردى پايدالانۋ مەن قورعاۋ جونىندەگى باس مەملەكەتتىك ينسپەكتورى مۇرات تەمىرجانوۆتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ورتالىق ۋاكىلەتتى ورگانعا تەك جەر ماسەلەلەرى بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ۇستىنەن 2020 جىلى – 2 614, 2021 جىلى 1 613 ارىز تۇسكەن. ولاردىڭ دەنى ساۋدا-ساتتىقسىز (اۋكتسيون, كونكۋرس) جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ, ولاردى بەرۋدەن نەگىزسىز باس تارتۋ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ جەر ۋچاسكەسىن بەرۋ تۋرالى وتىنىشتەرىن قاراۋ مەرزىمدەرىن ساقتاماۋ بولىپ وتىر. ارينە, مۇنداي بۇزۋشىلىقتارعا سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتى ءتان. الايدا ەندى مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەرگە جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى اۋماقتىق دەپارتامەنتتەردىڭ قىزمەتكەرلەرى جول بەرمەيدى دەگەنگە دە سەنۋ قيىن. «قوسىلعىشتاردىڭ ورنىن اۋىستىرعانمەن, قوسىندى وزگەرمەيدىنىڭ» كەبى بولىپ شىقپاعاي, ايتەۋىر.
ەكىنشىدەن, جۋىردا مەملەكەتتىك جەر كاداسترىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. الايدا ودان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ اتاۋى مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارىنىڭ تەگىن عانا بىلۋگە بولادى. ال مىڭداعان گەكتار جەرگە يەلىك ەتىپ وتىرعان ءىرى سەرىكتەستىكتەردىڭ يەلەرى, ءھام لاتيفۋنديستەر كىمدەر ەكەنى جايلى مالىمەت جوق. مۇنى ازىرگە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندەگى شەنەۋنىكتەردىڭ وزدەرى عانا ءبىلىپ, قۇپيا ۇستاپ وتىر. جۇرتشىلىق بولسا, جەر ماسەلەسىندە تولىق اشىقتىق پەن ادىلدىك بولۋىن تالاپ ەتۋدەن تانار ەمەس. بۇعان الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاريالانىپ جاتقان كوپتەگەن پىكىر ايعاق.
مەملەكەت باسشىسى وسى كوپشىلىك كوكەيىندەگى ماسەلەگە بيىلعى 8 اقپاندا بولعان ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا تاعى دا ەرەكشە نازار اۋدارىپ: «مەن بوس جاتقان جايىلىمدىق جەرلەردى تەزىرەك قايتارىپ الىپ, ونى اۋىل تۇرعىندارىنا بەرۋدى تاپسىرعان بولاتىنمىن. قازىر حالىق ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزى بار جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بىراق بۇل جەردە دە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن اكىمدىكتەر كوزبوياۋشىلىققا جول بەرگەن. مينيسترلىك جايىلىمدىق جەردىڭ تاپشىلىعى 6,8 ملن گەكتارعا نەمەسە 32 پايىزعا ازايدى دەپ مالىمەت بەرىپ وتىر. بۇل شارۋا قوجالىقتارىمەن مەموراندۋمعا قول قويۋدىڭ جانە ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىن كەڭەيتۋدىڭ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولدى. الايدا باس پروكۋراتۋرانىڭ تەكسەرىسى كورسەتكەندەي, بىرقاتار وڭىردە جايىلىمدىق جەردىڭ تاپشىلىعى ءالى دە ازايماعان. اقمولا, اتىراۋ جانە قوستاناي وبلىستارىندا اۋىل تۇرعىندارىنا مالىن فەرمەرلەردىڭ جەرىنە جايۋعا رۇقسات بەرىلەدى دەگەن جالعان مەموراندۋم جاسالعان. شىن مانىندە, جايىلىمدىق جەردىڭ تاپشىلىعى قاعاز بەتىندە عانا ازايعان. بۇدان بولەك, ايماقتار حالىقتىڭ جايىلىمعا دەگەن سۇرانىسىن تومەندەتىپ كورسەتە باستاعان. ۇكىمەت نەگە بۇعان كوز جۇما قاراپ وتىر؟ مۇنداي ارەكەتتەر اۋىل حالقىنىڭ نارازىلىعىن ورشىتپەسە, كەمىتپەيدى. ۇكىمەتكە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, وسى ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋدى تاپسىرامىن.
بۇدان ءارى. جەردى ۇتىمدى پايدالانۋداعى ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ونىڭ ءبىر قولعا شوعىرلانۋىنا جول بەرمەۋ. مەن بۇل تۋرالى ايتقانمىن. بۇگىن ناق جەردى كوبىرەك الىپ, ينۆەستيتسيا سالماي, ءونىمسىز شوعىرلاندىرۋ جايلى ايتپاقپىن. بىرقاتار وڭىردە ءماسليحاتتاردىڭ شەشىمدەرىمەن جەر تەلىمدەرىنىڭ مولشەرلەرى عىلىمي-نەگىزدەۋ ءتاسىلىنسىز بەكىتىلگەن: اتىراۋ وبلىسىندا – 98 مىڭ گەكتار, الماتى وبلىسىندا – 96 مىڭ گەكتار, شىعىس قازاقستان وبلىسىندا – 69 مىڭ گەكتار. سول-اق ەكەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ءبىر قولعا 98 مىڭ گەكتار اۋىلشارۋاشىلىق جەرىن بەرۋگە رۇقسات ەتەتىن قاۋلى جوباسىن ازىرلەي قويدى. بۇل شامادان تىس جەرگە يە ادامداردىڭ قازىرگى يەلىگىن بەكىتۋ, ياعني نورماتيۆتىك بازا رەتىندە ايقىنداۋ ارەكەتى سياقتى كورىنەدى. تۇسىنىك بەرە كەتەيىن: مەملەكەت ۇلكەن جەر ۋچاسكەلەرىنە قارسى ەمەس. بۇل جاقسى دا – ەكونوميكالىق اينالىمعا جەر كوبىرەك ەنگىزىلەدى, اۋقىمدىلىق اسەرى جۇمىس ىستەيدى, باسەكەگە قابىلەتتىلىك ارتادى. الايدا قاتاڭ قارسى مىندەتتەمەلەر, جەردى ناقتى پايدالانۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك بولۋعا ءتيىس. سوندىقتان ۇكىمەتكە جەر تەلىمدەرىنىڭ شەكتى مولشەرلەرىن انىقتاپ, بيىلعى 1 مامىرعا دەيىن بەكىتۋ ءۇشىن ساراپشىلار مەن عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس توبىن قۇرۋدى تاپسىرامىن», دەدى.
راسىندا دا, وسىعان دەيىن ەنشىلەپ العان جەرلەرىن وڭدەۋمەن اينالىسپايتىن لاتيفۋنديستەردەن ونى قايتارىپ الۋ جۇمىسىن سوزباققا سالىپ كەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندەگى شەنەۋنىكتەردىڭ شىن نيەتتەرى اڭعارىلىپ قالعان سەكىلدى. لاتيفۋنديستەردىڭ قاتارىن ازايتۋدى ەمەس, كوبەيتۋدى كوزدەيتىن قۇجات جوباسىن دايىنداعاندىقتارى – سونىڭ دالەلى ەمەس پە؟! ولاردىڭ قاتارىندا, بەيرەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا, اتالعان مينيسترلىكتىڭ بۇرىنعى جانە بۇگىنگى كەيبىر باسشى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بولۋى دا ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان ولاردىڭ وزدەرى وتىرعان بۇتاقتى كەسىپ نەلەرى بار؟..
شىنتۋايتىندا, ونداعان-جۇزدەگەن مىڭ گەكتار اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن لاتيفۋنديستەر قالاي العاندىعىنا باس پروكۋراتۋرا نازار اۋدارسا, تالاي بىلىق-شىلىقتىڭ بەتى اشىلىپ قالار دەگەن ويدامىز. ەڭ باستىسى, كۇن كورىپ وتىرعان مالىن باعۋعا جايىلىم تابا الماي, قينالىپ جۇرگەن جانە وزدەرىنە تيەسىلى جەر ۇلەستەرىن جالعا بەرگەن كومپانيالاردان ۋادە ەتىلگەن پايلارىن الا الماي, الدانىپ, جەر ۇلەستەرىن دە قايتارىپ الا الماي قورلانىپ جۇرگەن اۋىل ادامدارىنىڭ جانايقايلارى ۇكىمەتتىڭ قۇلاعىنا جەتسە ەكەن دەيمىز.
