الايدا وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى الىبەك بەكمۇحامەتوۆتىڭ مالىمەتىنشە, اتموسفەرالىق اۋانى لاستاۋشىلار قاتارىندا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى مەن مۇناي ءوندىرۋشى كاسىپورىندار بار. سونداي-اق «ساسىقساي», «كۆادرات» بۋلانۋ الاڭدارى مەن قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار الاڭى قورشاعان ورتانى لاستاۋشىلار قاتارىنا كىرگەن.
– بىلتىر جوسپاردان تىس 52 تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. ەكولوگيا زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن بۇزعان 177 دەرەك انىقتالدى. قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زالالدىڭ كولەمى 1 ملرد 15 ملن 750 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر. سوت شەشىمىمەن «SAT Trans Service» جشس-نىڭ قالدىقتاردى باسقارۋ كەشەنىنىڭ جۇمىسى توقتاتىلدى. «Bazis Constructtion» جشس-نىڭ سۋدى ۋاقىتشا دەمينەراليزاتسيالاۋ قوندىرعىسىن, «KSS» جشس-دا قوندىرعىلاردى پايدالانۋىنا تىيىم سالىندى. سوت شەشىمدەرى زاڭدى كۇشىنە ەندى, – دەپ ءمالىم ەتتى الىبەك بەكمۇحامەتوۆ.
بىلتىر 23 جەلتوقساندا زاۋىتتىڭ نورماتيۆتىك-تازارتىلعان سارقىندى سۋ ارناسىنا مۇناي قالدىقتارى توگىلگەنى انىقتالدى. كاسىپورىننىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى ءمالىم ەتكەندەي, وقىس وقيعا ونەركاسىپتىك اعىندارعا سۋدى اعىزۋ شىعىنىنىڭ ۇلعايۋىنان بولعان. وسىعان بايلانىستى وقيعا سالدارىن جويۋ ءۇشىن قاجەتتى تەحنيكا مەن ادام رەسۋرسى جۇمىلدى. «ساسىقساي» اتالىپ كەتكەن بۋلانۋ الاڭىنا قالدىقتىڭ توگىلۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بوگەگىش قۇرىلعىلار ورناتىلدى. ءسويتىپ بوگەگىش قۇرىلعىلار ارقىلى مۇناي قالدىقتارىنىڭ بۋلانۋ الاڭىنا قاراي اعىنى توقتاتىلدى.
ال جاقىندا قالا تۇرعىندارى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا گاز الاۋىنىڭ جانىپ تۇرعانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وسىعان وراي اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ەكو-ومبۋدسمەنى سالتانات راحيموۆا تۇسىنىك بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, گاز الاۋىنىڭ كومەگىمەن مۇنايدى وڭدەۋ پروتسەسى كەزىندە بىرگە شىعاتىن ىلەسپە گاز جاعىلادى. گازدى باقىلاناتىن تۇردە جاعۋ كەنەتتەن ورىن العان قىسىمنىڭ تۇراقسىزدانۋى كەزىندە تەحنولوگيالىق جابدىقتار مەن قۇبىرلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. الاۋ – قاۋىپسىزدىك, سونداي-اق زياندى زاتتاردىڭ اتموسفەراعا تىكەلەي شىعىرىلۋىنا جول بەرمەۋ قۇرالى. ەگەر الاۋدىڭ جانۋى توقتاسا, اۋاعا تىكەلەي شىعارىلاتىن زياندى گازدىڭ قۇرامى بىرنەشە ەسە جوعارى بولادى.
– بيىلعى قاڭتاردا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتىڭ ءتورت تەحنولوگيالىق قوندىرعىسىندا دياگنوستيكالاۋ جانە تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. سونداي-اق كاتاليزاتورلار اۋىستىرىلدى. جوندەۋدەن كەيىن قوندىرعىلاردى ىسكە قوسۋ باستالدى. قوندىرعىلاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە قوسقان كەزدە قۇرىلعىنىڭ قىسىمىن تۇسىرمەۋ ءۇشىن ارتىق تەحنولوگيالىق گاز فاكەلگە جىبەرىلەدى. سوندىقتان, الاۋ پايدا بولادى. اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى ۋاقىتىندا اياقتالدى. بارلىق قوندىرعىلار بەلگىلەنگەن رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر. ەكولوگيالىق ومبۋدسمەن رەتىندە زاۋىتتىڭ تەحنولوگتەرىنە «وندا نەگە الاۋ ءالى جانىپ تۇر؟» دەگەن سۇراق قويدىم. باس تەحنولوگ ادىلەت شوشانباسوۆتىڭ ايتۋىنشا, گيدروگەنيزاتسيالاۋ پروتسەسىنە ارنالعان قۇرامىندا سۋتەگى بار گازدىڭ ارتىق مولشەرى بار. بۇل ۋاقىتشا فاكەلگە جىبەرىلەدى. قۇرامىندا 92 پايىز سۋتەگى بار گازدىڭ جانۋ پروتسەسىندە سۋ بۋى پايدا بولادى. تەحنولوگيالىق قوندىرعىلار بىردەن بۇرىنعى جۇكتەمەگە اۋىسا المايدى. قوندىرعىلار بۇرىنعى جۇكتەمەگە اۋىسقاننان كەيىن قۇرامىندا سۋتەگى بار گازدىڭ ارتىق مولشەرى وندىرىستىك ماقسات ءۇشىن گيدروگنيزاتسيالاۋ پروتسەسىنە جىبەرىلەدى, – دەپ پىكىر ءبىلدىردى سالتانات راحيموۆا.
اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى-باس ينجەنەر راحىمجان جانعابىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2003-2018 جىلدارى ءۇش كەزەڭدىك جاڭعىرتۋ جوباسى جۇرگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ك4, ك5 ەكولوگيالىق ستاندارتتىنا سايكەس كەلەتىن جانار-جاعارماي وتىنىن ءوندىرۋ باستالدى. قازىر زاۋىتتىڭ مۇناي وڭدەۋ قۋاتىن جىلىنا 5,5 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ, سونداي-اق قازاقستاندا قوسىلعان قۇنى جوعارى مۇناي-حيميا ونىمدەرىنىڭ شيكىزاتى ءۇشىن بەنزول مەن پاراكسيلول ءوندىرىسى جولعا قويىلدى.
– بەنزول مەن پاراكسيلول ونىمدەرىن شىعارۋ وتاندىق مۇناي-حيميا ونەركاسىبىن دامىتىپ, ۇلتتىق ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا ىقپال ەتەدى. زاۋىتتى جاڭعىرتۋ كەزىندە ورناتىلعان وزىق تەحنولوگيالار ەكولوگياعا تەرىس اسەردى تومەندەتۋگە باعىتتالىپ وتىر. ماسەلەن, تۇيىرشىكتەلگەن كۇكىرت الۋ ءۇشىن وتىن گازى مەن كۇكىرتتى سۋتەكتەن سۇيىتىلعان كومىرسۋتەكتى گازدىڭ امين ابسوربەرلەرى قولدانىلادى. سۇيىتىلعان كومىرسۋتەكتى گازدى دەمەركاپتانيزاتسيالاۋ, بەنزيننىڭ قۇرامىنان بەنزول ءبولىنىپ الىنادى. ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنىسىمەن جۇرگىزىلگەن اۋديت ناتيجەلەرىندە بارلىق قولدانبالى تەحنولوگيانىڭ «ەۋروپالىق ۇزدىك قولجەتىمدى تەحنولوگيالار نۇسقاۋلىعىنا» سايكەستىگى راستالدى, – دەيدى راحىمجان جانعابىلوۆ.
قازىر زاۋىتتا TAZALYQ جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. كاسىپورىننىڭ قۇرىلىستى ۇيىمداستىرۋ ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى قانات ساعىزباەۆتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, مەحانيكالىق تازارتۋ قۇرىلىستارىن قايتا قۇرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 62%-عا ورىندالعان. ال تەحنيكالىق باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نايل حاكيموۆتىڭ ايتۋىنشا, 2031 جىلعا دەيىن ەنەرگيا مەن رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋ جانە اتموسفەرالىق اۋاعا شىعارىندىلاردى ازايتۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ءوڭىر ەكولوگياسىن جاقسارتۋ ءۇشىن 60-قا جۋىق ءتۇرلى جوبا مەن ءىس-شارا ىسكە اسىرىلادى.
دەگەنمەن, «قارا التىندى» ءوڭىر تۇرعىندارى ءبىر جۇتىم اۋانىڭ جۇپار بولعانىن قالايدى. بىراق قورشاعان ورتا, تەرەڭ تىنىستار اۋا قاشان جاقسارارى بەلگىسىز.
اتىراۋ وبلىسى
