كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مونوپوليامەن كۇرەسۋ تۋرالى ۇكىمەتكە ۇلكەن مىندەت ارتقانى بەلگىلى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ ايتۋىنشا, 1 اقپاننان باستاپ 21 تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىسىندەگى تاريف ورتاشا ەسەپپەن 80 پايىزعا تومەندەتىلگەن. ال باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك جۇمانعارين بيزنەس يەلەرى «قازاقتەلەكومنىڭ» كابەلدى كاناليزاتسيالارىنا قوسىلا المايمىز دەپ شاعىمدانىپ جاتقانىن ايتادى. ياعني تاۋەلسىز ينتەرنەت-پروۆايدەرلەردى پايدالانا وتىرىپ بيزنەس اۋقىمىن كەڭەيتۋ مۇمكىن بولماي تۇر.
جەلى قولدانۋشىسى نۇرسۇلتان بولاتباەۆ «قازاقتەلەكومداعى» مونوپوليزم 99 lvl-عا جەتىپ تۇر دەپ شاعىنادى.
«دوستارىم ا جانە ۆ نۇكتەلەرىن جالعاۋ ءۇشىن تەحنيكالىق مۇمكىندىك بار ما دەپ «قازاقتەلەكومعا» جۇگىندى. كومپانيا مەنەدجەرلەرى بۇل جۇمىس ءۇشىن 25 مىڭ تەڭگە كولەمىندە (مەنەدجەردىڭ كاسپي گولدىنا) تولەم سۇرايدى. مۇنى ولار تەحنيكالىق شارتتاردى شىعارۋ ءۇشىن دەپ تۇسىندىرەدى. بىراق الدىمەن مۇمكىندىك بار ما, جوق پا سونى بىلگىم كەلدى. مۇمكىندىك جوق بولسا ول شارتتى الىپ قايتەمىن. ەگەر مۇمكىندىك بولا قالسا تولەمىن جاساپ بولسا دا اتالعان جەلىگە قوسىلعىم كەلدى. ال كومپانيانىڭ تەحنيكالىق شارتتى بەرۋ كەزىندە وندا وزدەرىنىڭ قالاۋلارىن (ەسەپتەرىن) ءتىزىپ جازىپ, ءبىزدىڭ ەسەبىمىزدەن ءوز جەلىلەرىن دامىتىپ, قۇرىلعىلارىن جاڭارتىپ الاتىنى جايلى ۇندەمەي-اق قويايىن. جارايدى, تەحنيكالىق شارتتى الدىق جانە وندا بارلىق تالاپتاردى جازدىق. ولاردىڭ تەحنيكالىق شارتى بويىنشا ءبىز ولاردىڭ اتس-ىنا شكاف ورناتۋعا ءتيىس بولدىق جانە وسى شكاف تۇراتىن ورىننىڭ ارەنداسى ءۇشىن جىلىنا 1 ملن-عا جۋىق تولەم سۇرادى.
تەحنيكالىق شارتى بويىنشا ولاردىڭ كاناليزاتسياسىنا وپتيكالىق كابەل جۇرگىزۋ مىندەتتەلگەن جانە كاناليزاتسيا ارەنداسى ءۇشىن تاعى تولەيمىز. بۇدان بولەك, بايلانىس كانالىنىڭ ءوزى ءۇشىن دە تولەيمىز (كەلىسىمشارتتىڭ نەگىزگى تولەمى دە وسى). وسى پروتسەدۋرانىڭ ءبارى 2-3 ايعا سوزىلادى, ولاردىڭ مەنەدجەرى مەن ينجەنەرلەرى بولسا بۇل شارۋاعا باستارىن دا اۋىرتپايدى. قۇددى ءبىز ولارعا بىردەڭە ساتىپ, ىزىنەن جۇگىرىپ جۇرگەندەيمىز. «قازاقتەلەكوممەن» جۇمىس ىستەۋ كەزىندە سىزدەر دە وسىنداي پروبلەماعا تاپ بولدىڭىزدار ما؟ بارلىق پروۆايدەرلەردە وسىنداي قيىندىق بار ما؟», دەپ جازادى ول.
ءوز كەزەگىندە «قازاقتەلەكوم» اق باسقارما توراعاسى قۋانىشبەك ەسەكەەۆ بىرقاتار بيزنەس وكىلىنىڭ اۋىلدىق جەردە قىزمەت ۇسىنۋ ءۇشىن جەلىگە قوسىلعانىن ايتادى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ الداعى 2 جىلدا جەلىلەرگە تازا جانە اشىق قوسىلۋدىڭ تولىق مۇمكىندىگى ۇسىنىلماق. الايدا كومپانيانىڭ الا-قۇلا قىزمەتى مەن الگىندەي ارەكەتتەرىنەن شارشاعان جاندارعا ەسەكەەۆتىڭ ءسوزى ەم بولا قويمايتىن سياقتى. ونىڭ ۇستىنە كومپانيا توڭىرەگىندەگى ءار الۋان تسيفرلاردى كورگەننەن كەيىن كۇماندى ويلار قاماۋىندا قالماسقا شارا جوق.
بيىل 31 قاڭتاردا الماتىدا «قازاقتەلەكوم» قىزمەتكەرلەرى نەبارى 110 مىڭ تەڭگە جالاقى الاتىندارىن ايتىپ, شەرۋگە شىققان بولاتىن. ال Inbusiness-ءتىڭ جازۋىنشا, 2020 جىلى ءتورت تاۋەلسىز ديرەكتورعا جالپى سوماسى 72 ملن تەڭگە تولەنگەن: الەكسەي بۋيانوۆ پەن گاررەتت دجونسونعا 45 مىڭ دوللاردان, دميتري زايكا مەن تيمۋر نايزابەكوۆكە 16 ملن 650 مىڭ تەڭگە بەرىلگەن. سونداي-اق كومپانيا جىل سايىن اكتسيونەرلەرگە ديۆيدەند تولەيدى. بۇل ءۇشىن قاراجات تازا تابىستان بولىنەدى. باسىم اكتسياسى (51 پايىز) «سامۇرىق-قازىناعا» تيەسىلى بولسا, 24,5 پايىزى Skyline Investment Company S.A. جانە 3,7 پايىزى «الاتاۋ كاپيتال ينۆەست» جشس ەنشىسىندە ەكەن. Skyline Investment Company S.A. وفشورلىق ايماق سانالاتىن ليۋكسەمبۋرگتە تىركەلگەن. قالعان 9,6 پايىزى THE BANK OF NEW YORK MELLON DRS كومپانياسىنا قاراستى. 2021 جىلدىڭ 30 ساۋىرىندە 65,2 ملرد تەڭگە تازا تابىستىڭ 18,53 ملرد تەڭگەسى ديۆيدەند رەتىندە تولەنگەن.
ەكونوميست مارات ءابدۋراحمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, «قازاقتەلەكومدى» مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ تاريفتەردى 2 ەسە تومەندەتەدى.
«2020 جىلى جالپى تابىس 520 ملرد تەڭگە بولعان. مەملەكەت اۋىلدىق جەرلەر ءۇشىن تاعى 6 ملرد تەڭگە سۋبسيديالاعان. وزىندىك قۇنى 337 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. جالپى جانە اكىمشىلىك شىعىندار 39 ملرد تەڭگەگە جۋىق. اكتيۆتەر قۇنى تومەندەگەن جانە 463 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ماتەريالدىق ەمەس اكتيۆتەر 217 ملرد تەڭگە شاماسىندا, گۋدۆيلل (ىسكەرلىك بەدەل – رەد) 152 ملرد تەڭگەگە جۋىق. پايدالانۋ قۇقى تۇرىندەگى اكتيۆتەر 80 ملرد تەڭگەگە تاياۋ. 2020 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا بولىستىرىلمەگەن تابىس 476 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. توپتاردىڭ جالپى زايمى 363 ملرد تەڭگەگە جۋىق جانە پاسسيۆتەر تۋرالى دا قىزىقتى باپ بار, بۇل ارەندا بويىنشا مىندەتتەمە. كومپانيا جىل سايىن كىمگە جانە نە ءۇشىن 49 ملرد تەڭگە تولەيتىنى تۇسىنىكسىز. №16 قارجى ەسەپتىلىگىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتىنا سايكەس جازىلعان. ياعني تولىق اشۋ مۇمكىن ەمەس. وسىنىڭ بارىنەن جۇمىسشىلارعا نەبارى 16,2 ملرد تەڭگە تولەنەدى. كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى بويىنشا شىعىندار جوق, دەمەك قىزمەتكەرلەر جالاقىسىنان ۇستالاتىن سالىقتى ەسەپتەمەگەندە بيۋدجەتكە بۇل كومپانيادان ەشتەڭە تۇسپەيدى. قارجىسىنىڭ باسىم بولىگى وففشورعا كەتەتىندىكتەن, كومپانيانى مەملەكەت مەنشىگىنە وتكىزۋ ەلدەگى ءتاريفتى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى» دەيدى ساراپشى.
ءابدۋراحمانوۆتىڭ پايىمداۋىنشا, سوندا تاريف 2-3 ەسە تومەندەپ قانا قويمايدى, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە جىلىنا كەم دەگەندە 460 ملرد تەڭگە تابىس ءتۇسىپ وتىرادى.
«بىزدە بارلىق جاردەماقى مەن زەينەتاقى شىعىنى 260 ملرد تەڭگەگە جۋىقتايدى. ال الگى سومانىڭ ءتۇسۋى زەينەتاقىنى 2 ەسە ارتتىرۋعا جاعداي جاسايدى. سوندىقتان ساياسي شەشىم كۇتەمىز» دەيدى ساراپشى.
جاقىندا تاعى ءبىر دەرەكتىڭ باسى قىلتيدى. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك جانە Instant Payments كومپانياسىنىڭ جولاۋشىلار پويىزدارىنا ەلەكتروندى جول ءجۇرۋ قۇجاتتارىن راسىمدەۋ مەن ساتۋدى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ تۋرالى شارتتى مەرزىمىنەن بۇرىن بۇزعانى تۋرالى اقپارات تارادى. بيلەتتى ەلەكتروندى تۇردە ساتىپ بەرگەنى ءۇشىن Instant Payments كوميسسيا الىپ وتىرعان جانە مۇنداي دەلدالدىقتى «قازاقتەلەكومعا» دا جاساعان. ياعني ينتەرنەت, تەلەفون, تەلەارنا ءۇشىن جاسالعان ءاربىر تولەمنەن كوميسسيا ۇستايدى. بۇل تۋرالى Orda.kz اقپار تاراتتى. ولاردىڭ جازۋىنشا, Qiwi تەرمينالى ارقىلى «قازاقتەلەكوم» قىزمەتى ءۇشىن تولەم جاساعان كەزدە سومانىڭ 5 پايىزى كوميسسيا رەتىندە ۇستالعان. جەكە كابينەتتە «قازاقتەلەكوم» قىزمەتىنىڭ قۇنىنا Instant Payments كوميسسياسىنىڭ كىرەتىنى كورسەتىلگەن. Instant Payments جەكە سايتىندا كومپانيا ءوزىن «اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى سوڭعى جاڭاشىلدىقتاردى پايدالانا وتىرىپ ساتۋ جۇيەسىن ۇيىمداستىرۋمەن اينالىسادى» دەپ تانىستىرعان.
مونوپولياعا قارسى كۇرەس قانشالىقتى ءادىل ءارى مۇقيات جۇرگىزىلەدى, ول ەندى ۋاقىت ەنشىسىندە. «قازاقتەلەكوم» توڭىرەگىندەگى داۋدىڭ باستالۋى دا بەكەر ەمەس. ونىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتى, اكتيۆتەرى ءھام تاريفتەرى تۋرالى كوپشىلىكتىڭ كۇدىگى مول ەدى. ساراپشىلار دا از سىناپ جۇرگەن جوق.
«جەكە مونوپوليا مەملەكەتتىك مونوپوليادان دا جامان. مەملەكەتتىك مونوپوليا دا زارداپ تيگىزۋ تۇرعىسىنان جەكە مونوپوليادان كەم تۇسپەيدى. شىنداپ كەلگەندە مونوپوليا – جاقسى ءىس ەمەس. جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك جانە كەيىن جەكە-جەكە باياندايسىزدار», دەپ تاپسىرعان ەدى مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت وتىرىسىندا.
رومان سكليار مەن سەرىك جۇمانعارين قانشالىقتى ءادىل تەكسەرىس جۇرگىزەدى, نارىقتى ەركىن بيلەپ ۇيرەنىپ قالعان مۇددەلى توپتاردىڭ ىقپالىن شىبىن شاققان قۇرلى كورمەۋگە داتتەرى بارا ما, جوق پا, ونى دا ۋاقىت ايگىلەي جاتار. ىقپالعا جىعىلسا پرەزيدەنتتىڭ دە باستان سيپايىن دەپ تۇرعانى شامالى.
