قازاقستان • 10 اقپان, 2022

تۋعان ەلدەي ەل بولماس

3540 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

جۋىقتا گەرمانياداعى باقۋاتتى ءومىر­دى بەينەلەگەن ءبىر بەينەجازبا ۋاتساپ الە­مىن شارلاپ كەتتى. اتالعان ەلدىڭ ءبىر شا­عىن ەلدى مەكەنىندەگى, بىزدىڭشە ايتساق, اۋىلىنداعى, ادەمى كورىنىس. قاز-قاتار تىزىلگەن ەكى-ءۇش قاباتتى ءساندى كوتتەدج­دەر. جايقالعان تال-تەرەك. جاسىل كىلەم سەكىلدى قۇلپىرعان شوپتەر. جارقىراعان اسفالت. اۋىل كوركىنە تامسانىپ قاراي بەرگىڭ كە­لە­دى.

ءبىر عاجابى, مۇندا كەدەي ادامدار تۇرادى ەكەن. ال ەندى كەدەيلەرىنىڭ جاعدايىنىڭ ءوزى اجەپتاۋىر. ولار جۇمىسسىز ۇيدە وتىرعاننىڭ وزىندە مەملەكەتتەن ايىنا 1 500 ەۋرو جار­دەماقى الادى ەكەن. بىزدىڭشە ايتقاندا, 750 مىڭ تەڭگە عوي. بىزدەگى ورتا تۇرمىستاعى ادام­­داردىڭ ۇيىنە اي سايىن مۇنداي قارجى كى­رە مە, كىرمەي مە, ول جاعىن ايتا المايمىن.

مىنە, وسى بەينەجازبا ءبىزدىڭ كۋرستاستار چاتىنا دا كەلىپ ءتۇستى. تالقىلاي جونەلدىك.

«گەرمانياعا بارىپ كەدەي بولسا, قاي­تەدى؟!» دەپ جازدى ءبىر كۋرستاسىمىز.

«گەرمانيا قازاقتار تۇراتىن جەر ەمەس, ولار بىزدەردەي كەڭ ەمەس», دەپ جازدى ەكىنشى كۋرستاسىمىز.

«راس-اۋ, ءبىزدىڭ جەرىمىز دە, كوڭىلىمىز دە كەڭ عوي. باسقا ەلگە بارىپ ءومىر سۇرە الماس­پىز. تۋعان جەردەي جەر بولماس, تۋعان ەلدەي ەل بولماس», دەپ جازدى ءۇشىنشى كۋرستاسىمىز.

«ولار ءبىزدى قابىلدامايدى دا عوي, گەر­مانياعا بارۋ ءۇشىن الدىمەن نەمىس بول­ۋىڭ كەرەك قوي», دەپ جازدى ءتورتىنشى كۋرستاسىمىز.

سودان جاڭاعى «گەرمانيا – قازاق تۇراتىن جەر ەمەس» دەگەن دوسىمىز ءبىر اڭگىمەنىڭ شەتىن شىعاردى. تارازدا شەشەسى جاعىنان جەگجاتتارىنىڭ ءبىر قىزى ەرتە ۋاقىتتا نە­مىس جىگىتىنە تۇرمىسقا شىققان ەكەن. ول جى­گىتتىڭ ءوزى شىنتۋايتىنا كەلگەندە قازاق. ويت­كەنى اكەسى – قازاق, شەشەسى – نەمىس. ەلى­مىز­دەگى نەمىستەر گەرمانياعا قوپارىلا كوش­­كەن كەزدە, شەشەلەرىنىڭ بارشا تۋىسى سول جاققا بارىپ قونىستانادى, بۇلار دا قىز­دى-قىزدىمەن سول ەلگە وتباسىمەن قو­نىس اۋدارادى. بۇل جاقتان بوزبالا بولىپ بار­عان بالاسى ەرجەتىپ, اۆتوكولىك جوندەيتىن شە­بەر­حاناعا جۇمىسقا تۇرادى. قازاقستانمەن قارىم-قاتىناسىن ۇزبەيدى. ويتكەنى ءبىز جاق­تان جەڭىل كولىك ساتىپ الۋعا بارعاندار سول جىگىتكە جولىعىپ, كولىك تاڭداپ الۋعا, ماشينانى جولعا دايىنداۋعا كومەك الىپ جۇرەدى. جىگىتتىڭ ءوزى دە ەلگە ءجيى كەلىپ كەتەدى. سودان الگى جىگىتتىڭ كوڭىلى بۇزىلىپ, باسقا باۋىرلارىن الىپ, قازاقستانعا قايتا قايتىپ كەلەدى. شۇكىر, بۇل جاقتا دا تۇرمىستارى جامان ەمەس ەكەن.

شاماسى, اكەلەرى كوپ وتپەي قايتىس بولسا كەرەك. ەندى گەرمانيادا جالعىز شەشەلەرى تۇرىپ جاتقان كورىنەدى. ول كىسى دە جىلما-جىل قازاقستانعا كەلىپ تۇرادى ەكەن. ويتكەنى بالالارى دا وسىندا عوي.

سودان بىردە تۋىستارى داستارقان با­سىنداعى ەركىن اڭگىمە كەزىندە: «ەندى نەگە ءوزىڭىز قايتىپ كەلمەيسىز؟» دەپ سۇرايدى الگى كەمپىردەن. سوندا الگى اپامىز: «شىركىن, ءوز ەركىمە سالسا, گەرمانيادا ءبىر كۇن دە تۇرماس ەدىم. قۇستاي ۇشىپ قازاقستانىما جەتەر ەدىم. تەك مەنى ول جاقتا توقتاتىپ تۇرعان 1500 ەۋرو جاردەماقىسى عوي. سول قارجىمەن ەپتەپ مۇنداعى بالالارىما كومەكتەسەمىن. ول جاقتا ءبىزدىڭ قازاقتىڭ قوناقجايلىلىعى مەن كەڭپەيىلدىگى جوق. جانىڭا ۇنەمى بىردەڭە جەتپەي جۇرەدى», دەپتى.

وسى وقيعادان تۋاتىن قورىتىندى – ­ەل رە­­تىندە ءبىزدىڭ قازاقتىڭ جاقسى حا­لىق ەكەن­­دىگى. تەك وسى وتباسى عانا ەمەس, گەر­­ما­نيا­عا قونىس اۋدارعان بارشا نە­مىس­تىڭ سول جاقتان قازاقستانعا ىستىق سا­لەم­دە­رىن جولداپ, تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى كەزىندە قازاقستاننىڭ كوك تۋىن كوتەرىپ, قازاقتىڭ ءانىن شىرقاپ جاتاتىندىعى سونىڭ ءبىر دا­لە­لى بولسا كەرەك. ولاردىڭ اراسىندا دا قازاقستانعا قايتىپ كەلگەندەرى از ەمەس ەكەنى بەلگىلى. دەمەك بۇل – ول جاققا كەتكەن نەمىس اعايىندارىمىزدىڭ جانىنا دا بىردەڭە جەتپەي ءجۇر دەگەن ءسوز.

قازىر ەل ىشىندەگى ادامداردىڭ دا ءارى-ءسارى كوڭىل كۇي ۇستىندە ەكەنى بەلگىلى. ال­ماتىداعى قاڭتار وقيعاسى سول كوڭىل كۇي­گە كولەڭكەسىن ءتۇسىرىپ وتكەندەي. ءومىردىڭ قا­­ۋىپسىزدىگى ماسەلەسى الدىڭعى قا­تارعا شى­­­عىپ وتىر. دەگەنمەن كوپتەگەن قازاق­ستان­­دىق مەملەكەت باسشىسى ايگىلەگەن «جا­ڭا قازاقستاننان» جاقسى ءۇمىت كۇتۋدە. جاس­تار جاعى ءوز بولاشاقتارىن «جاڭا قا­زاق­ستا­نمەن» بايلانىستىرعىسى كەلەدى. ول ءۇشىن, ارينە, مەملەكەتتىك بيلىك جۇيەسىنە تەرەڭ رەفورمالار كەرەك. سول رەفورمالار جەدەل جانە ناتيجەلى جۇرگەن جاعدايدا عانا «ارقادا قىس جىلى بولسا, ارقار اۋىپ نەسى بار» دەگەندەي, جاستاردىڭ شەتەلدەرگە كەتۋى دە كىلت توقتايتىنى انىق. حالىققا ەڭ قاجەتى – بولاشاققا دەگەن سەنىمنىڭ بولۋى. سول سەنىم بولسا, استى-ءۇستى كەنگە تولى قازاقستاندا ءبارى تابىلاتىندىعى دا كۇمانسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار