دۋبلياج مەكتەبى جوعالعان جوق
− وتاندىق دۋبلياج ونەرىنىڭ اعا بۋىن قالىپتاستىرعان مەكتەبىندەگى ءداستۇر ساباقتاستىعى جالعاسىن تاپتى دەپ ويلايسىز با؟
تىلەكتەس مەيراموۆ, اكتەر, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى:
– قازاق دۋبلياجى مەكتەبىنىڭ باسىندا تاماشا اكتەر ءبايدىلدا قالتاەۆ سەكىلدى اعامىز تۇر. ارىپتەستەرى ول كىسىنىڭ قازاق تىلىندە جاتىق سويلەيتىندىگىن تامسانىپ ايتاتىن. ودان كەيىن مۇحتار باقتىگەرەەۆ, اتاگەلدى ىسمايىلوۆ, فاريدا ءشارىپوۆا سەكىلدى اعا بۋىن وكىلدەرى دۋبلياجدىڭ دامۋىنا كوپ ۇلەس قوستى. ءبىز دۋبلياجعا سودان كەيىن كەلدىك. دۋبلياج – اكتەر ءۇشىن ۇلكەن مەكتەپ, ودان ۇيرەنەتىن دۇنيە كوپ.
سول ۋاقىتتاعى دۋبلياج رەجيسسەرلەرىنىڭ ءوزى ءبىر مەكتەپ ەدى. ولاردىڭ بارلىعى كينونىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن ماماندار بولاتىن. ءاربىر تۋىندىعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن. كەيدە ءبىر ءفيلمدى دىبىستاۋعا ءبىر جۇما ۋاقىت كەتسە, ال كۇردەلى تۋىندىلاردى 15 كۇنگە دەيىن
دۋبلياجدايتىنبىز.
دۋبلياج رەجيسسەرلەرى ەكراندا سەن سويلەتىپ تۇرعان كەيىپكەردىڭ جان-دۇنيەسىندەگى قۋانعان, مۇڭايعان ساتتەگى سەزىمدى سول كۇيىندە جەتكىزۋدى تالاپ ەتەتىن. ەگەر سەنىڭ تەحنيكاڭ جەتكەنىمەن, كەيىپكەردىڭ جان-دۇنيەسىن جەتكىزە الماساڭ, قايتا جازدىرتاتىن. ءبىر كۇندە ءبىر فيلم ەمەس, بىرنەشە تۋىندى دىبىستالىپ جاتادى, سونداي كۇندەرى تاڭعى تورتكە دەيىن جۇرەتىنبىز. دۋبلياجدالعان فيلمدەردى ساراپتان وتكىزەتىن كوركەمدىك كەڭەس جۇمىس ىستەدى, سولاردىڭ كوڭىلىنەن شىقپاعان تۋىندىنى سيرەك بولسا دا قايتا جازدىرعان جاعداي كەزدەستى.
مىسالى, سول كەزەڭدە وداقتاس رەسپۋبليكالارمەن بىرگە ماسكەۋ مەن لەنينگراد كينوستۋدياسىندا شامامەن, جىلىنا 200-گە جۋىق كينو تۇسىرىلسە, سولاردىڭ اراسىنان «وسى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ تابيعاتىنا ساي, الار ونەگەسى بار» دەگەن فيلمدەر عانا ىرىكتەلىپ, قازاقشاعا اۋدارىلاتىن. قازىرگىدەي بەتالدى اۋدارا بەرۋ جوق.
ساعادىلدا ءۇسىبالى, تەاتر جانە كينو اكتەرى:
− بۇرىن ەلىمىزدە دۋبلياج مەكتەبى جاقسى قالىپتاستى. ونىڭ شەت جاعاسىن ءبىز كورىپ ۇلگەردىك. ستۋدەنت كۇنىمىزدە ۇستازىمىز تىلەكتەس مەيراموۆ ءبىزدى دۋبلياج ستۋدياسىنا الىپ بارىپ, وسى ونەردىڭ قىر-سىرىمەن تانىستىرعان ەدى. سول جەردەن قازاق دۋبلياجىنىڭ مەترلەرىن العاش كوردىم. كەيىن ءوزىمىز دە شاعىن ەپيزودتارعا قاتىسىپ, تاجىريبە جينادىق. ول كەزدە كازىرگىدەي تسيفرلى تەحنولوگيا جوق. كەيىپكەردىڭ داۋىسىن كەشىكتىرىپ ايتۋ, ءسال جىلجىتا سالۋ دەگەن بولمايدى. ءۇش رەتتەن ارتىق قاتەلەسە المايسىز. مۇمكىندىگىنشە, ۇزاق دايىندالىپ, ءبىر رەت وقۋعا تىرىساتىنبىز.
الدىڭعى اعا-اپالارىمىز قالىپتاستىرعان دۋبلياج مەكتەبى ەگەمەندىك العاننان كەيىن ۇزىلە جازداپ, قايتا جالعاستى. ونى جالعاعان سول دۋبلياج مەترلەرىنەن ءتالىم الىپ, سولار اۋدارعان فيلمدەرگە قاتىسقان بۋىن ەدى. ءوزىم «بولاشاق» كورپوراتيۆتىك قورى مەن Aray Media Group جاساعان جوباعا قاتىستىم. العاش «كولىكتەر» دەگەن شەتەلدىك ءفيلمدى اۋداردىق. مۇندا باستى كەيىپكەر ادام ەمەس, ءتۇرلى اۆتوكولىكتەر بولعاندىقتان, ونىڭ ەموتسياسىن ءدال تابۋعا قينالدىق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇگىندە قازاق دۋبلياج مەكتەبىندەگى ءداستۇر ساباقتاستىعى جالعاسىن تاپتى دەپ ايتا الامىن.
دانا امىربەكوۆا, كينوتانۋشى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى:
−قازاق كينوسى الەم كينوسىنا قاراعاندا كەشەۋىلدەۋ دامىدى. سول سەبەپتى دۋبلياج ونەرى دە كەش ءورىس الدى. 1940 جىلدان فيلمدەر قازاقشاعا اۋدارىلا باستاعان. بۇل سالادا ارنايى ءبىلىم العان مامان بولماعاندىقتان, وعان تەاتر جانە كينو اكتەرلارى اتسالىستى.
بۇگىنگى دۋبلياج سالاسىندا كاسىبي, بىلىكتى, ءبىلىمدى ماماندار جوق دەپ ايتۋدان اۋلاقپىن. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە وسى سالاعا جەتكىلىكتى دەڭگەيدە كوڭىل بولىنبەگەندىكتەن تالانتتى اكتەرلار دۋبلياجدان الشاقتادى. مۇنى دۇرىس ءتۇسىنۋ كەرەك. قاراجات جوق, ەڭبەگى اقتالمايتىن جەرگە ءوز ۋاقىتى مەن كاسىبيلىگىن باعالايتىن ماماندار بارمايدى.
2012 جىلدان بەرى كينو ماماندارى دۋبلياج ماسەلەسىن كوتەرىپ كەلەدى. 2019 جىلى عانا شەتەلدەن كەلگەن فيلمدەر قازاق تىلىندە دۋبلياجدالسىن نەمەسە سۋبتيترمەن بەرىلسىن دەپ مىندەتتەلدى. ءدال سول جىلى وسى زاڭ شىققان كەزدە ءبىز دابىل قاعىپ, ەگەر سىزدەر سۋبتيتر ارقىلى شەتەل تۋىندىلارىن كورسەتۋگە بولادى دەپ رۇقسات ەتسەڭىزدەر, بارلىق كينوتەاتر شەتەلدىك فيلمدەردىڭ قازاقشاسىن سۋبتيترمەن بەرەدى, ودان دۋبلياجدىڭ ساپاسى وسپەي, كەڭ اينالىمعا تۇسپەيدى دەدىك. بۇعان جاۋاپتى ماماندار ءمان بەرمەدى. سونىڭ سالدارىنان كينوتەاترلارداعى شەتەل فيلمدەرىنىڭ قازاقشا سۋبتيتردەگى ورفوگرافيالىق, تەحنيكالىق قاتەلەردى كورگەندە كوڭىلىڭىز تۇسەدى. بۇل انا تىلىمىزگە دەگەن قۇرمەتتىڭ جوق ەكەندىگىن كورسەتتى. ءبىر قۋانتارلىعى, ەندى وسى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, شەتەل فيلمدەرىن قازاقشاعا دۋبلياجداۋدى مىندەتتەۋدى قولعا الىپ جاتقان كورىنەدى. ول قاشان ىسكە اسادى, ونى ۋاقىت كورسەتەدى.
شاح-مۇرات ورداباەۆ, اكتەر, دۋبلياج رەجيسسەرى, «سەرپەر» جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى:
− كەڭەستىك كەزەڭدە وتاندىق دۋبلياج ونەرى كەڭ قانات جايىپ, وعان تەاتر جانە كينو ونەرىنىڭ مايتالماندارى بەلسەندى اتسالىسىپ, ۇلكەن مەكتەپ قالىپتاستىردى. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا ەكونوميكاعا باسا نازار اۋدارىلدى دا, ونەر سالاسى, ونىڭ ىشىندە دۋبلياج ونەرى كىشكەنە قالتارىستا قالدى. دۋبلياجدىڭ دامۋى دا ونشا كوڭىلدەگىدەي بولمادى. ەندى ونى تۇسىنەمىز. ماسەلەن, رەسەيدەگى دۋبلياج ونەرى مۇنداي جاعدايدى باستان كەشكەن جوق, ولار ۇنەمى دامىپ وتىردى.
اعا بۋىن قالىپتاستىرعان دۋبلياج مەكتەبى بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ارالىعىندا جوعالۋعا ءسال قالعانىمەن, قازىر قايتا تۇلەپ, جانداندى. دۋبلياج ونەرىن بيىككە كوتەرگەن تارلان تۇلعالاردىڭ كوبىسىن كورمەسەك تە, سولاردى كورگەن, ءتالىمىن العان اعا-اپالارىمىزدىڭ دەنى ۇستاز بولىپ, شاكىرت تاربيەلەپ, وسى ونەردىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتىپ ءجۇر. ءوزىم سونداي كىسىلەردەن ءبىلىم الىپ, تاجىريبە جينادىم. بۇگىندە وسى سالادا ۇلكەن ءبىر تالانتتى جاس بۋىن قالىپتاسىپ ۇلگەردى. ەندى قازاق دۋبلياجىنىڭ كوشى توقتامايدى, العا جۇرە بەرەدى.
مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ قاجەت
− بۇگىنگى دۋبلياجدىڭ دامۋىنا كوڭىلىڭىز تولا ما, قانداي جەتىستىكتەرى مەن كەمشىلىكتەرى بار, سونى دا تارقاتىپ ايتساڭىز؟
تىلەكتەس مەيراموۆ:
−قازىرگى كۇنى دۋبلياج ونەرى ءبىراز تۇزەلىپ قالدى. بىراق الەمدەگى وزىق دۇنيەلەردى ەمەس, ورتاقول تۋىندىلاردى دۋبلياجداۋدىڭ باسىمدىعى بايقالادى. اۋدارمانىڭ ساپاسى دا كوڭىل كونشىتپەيدى. كوبىنەسە فيلمدەر ورىسشادان سوزبە-ءسوز ءتارجىمالانادى دا, قازاقى تىركەستەردىڭ ماعىناسى جويىلىپ كەتەدى. بەلگىلى جازۋشى, اۋدارماشى تۇرىسبەك ساۋكەتاي دۋبلياج كەيىپكەرى قازاقشا سويلەۋ كەرەك دەپ ۇنەمى ايتادى. ەندى تاياقتىڭ ەكىنشى ۇشى بار: قازاقى ناقىشتا ايتامىز دەپ, مىسالى, امەريكالىق كەيىپكەردىڭ اۋزىنا قازاقشا تىركەستى سالىپ جىبەرۋگە تاعى بولمايدى. ماسەلەن, فرانتسۋزدار «جۇگەن-قۇرىق» دەپ قالاي ايتادى. بۇل − تازا قازاقى ۇعىم. ونى تۇرىك, وزبەك فيلمدەرىنە قولدانۋعا بولعانىمەن, ەۋروپالىق تۋىندىلارعا جات نارسە.
جالپى, شەتەلدىك فيلمدەردى اۋدارۋعا تالعامپازدىقپەن قاراۋ كەرەك. اسىرەسە سەريالداردى بارىنشا ساراپتان وتكىزۋ قاجەت. ولار كورەرمەنگە قانداي رۋحاني ءلاززات سىيلايدى, سونى ارنا باسشىلارى ەسكەرسە دەيمىن. ەفيردىڭ ۋاقىتىن تولتىرۋدى ويلاپ, ارزان دۇنيەلەردى ۇسىنۋعا بولمايدى. قازاقستاندا سەريالداردى ورىسشا ءتۇسىرۋدى مۇلدە قابىلداي المايمىن. قازىر ەكراندى توك-شوۋ جاۋلاپ الدى. سونى كورىپ وسكەن بالانىڭ وتىز جىلدا نە بولعانىن كورىپ وتىرمىز. دۋبلياج – يدەولوگيانىڭ ءبىر سالاسى, وعان مەيلىنشە مۇقيات قاراعان دۇرىس. سوسىن «اۋتسورسينگ» دەگەن بالە شىقتى, وزدەرى ءبىر توپ بولىپ جينالىپ العان. سولاردىڭ اۋدارعان فيلمدەرىنىڭ ساپاسى قانداي, ونى كىم قاداعالايدى, ماعان تۇسىنىكسىز. قىسقاسى, دۋبلياج سالاسىنا دا بىلىكتى مامانداردان قۇرالعان كوركەمدىك كەڭەس جۇمىس ىستەسە دەيمىن.
ساعادىلدا ءۇسىبالى:
− بۇگىنگى دۋبلياجعا كوڭىلىم تولمايدى دەپ كەسىپ ايتۋ قيىن. ويتكەنى ول زامان سۇرانىسىنا ساي دامىپ كەلەدى. ىزگىلىكتى ىستەردىڭ جاقسىلىعىن ايتقان دا ءجون. قازىر دۋبلياج ونەرىنە تالانتتى جاس اكتەرلار كەلدى, ەندى سولاردان كوپ ءۇمىت كۇتەمىن. ارينە, بۇل سالادا كەمشىلىك جوق دەي المايمىن. اسىرەسە كەيبىر دۋبلياج رەجيسسەرىنىڭ «بارماق باستى,كوز قىستىمەن» ءوز تانىستارىن تىقپالاۋعا ۇمتىلىپ تۇراتىنى بايقالادى. سوعان قاراعاندا دۋبلياج رەجيسسەرلەرى دە اۋىسىپ تۇرعانى ورىندى دەپ سانايمىن.
دانا امىربەكوۆا:
− جالپى, دۋبلياج ەكى تۇرگە بولىنەدى: ءبىرىنشىسى − سينحروندى, ەكىنشىسى ۆويسوۆەر دەپ اتالادى. سينحروندى دۋبلياجدا ءاربىر دىبىسقا ءمان بەرىلەدى. ونى جاساۋعا قوماقتى قارجى عانا ەمەس, ۇزاق ۋاقىت قاجەت. ويتكەنى سينحرون جاساۋ − جاڭا تۇسىرىلگەن ءفيلمدى باسىنان اياعىنا دەيىن دىبىستاپ شىعۋمەن تەڭ. وسى رەتتە كوبىسى سينحروندى دىبىستاۋدان قاشىپ, كادر سىرتىنان ءماتىندى وقىتا سالادى. جانە كورسەتىلەتىن ءفيلمنىڭ داۋىسىن مۇلدە الىپ تاستايدى.
قازىر «بولاشاق» كورپوراتيۆتىك قورى مەن Aray Media Group بىرلەسىپ, جاقسى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ, 40-قا جۋىق تۋىندىنى دۋبلياجدادى. وسى فيلمدەردى كورىپ وتىرىپ, ونىڭ تۇپنۇسقادان ايىرماشىلىعى جوعىن بايقايسىز. تۋىندىلاردىڭ اۋدارماسى دا ساپالى, قاراپايىم تىلمەن, شىنايى جازىلعان. فيلمدەگى كەيىپكەرلەردى سومداعان اكتەرلاردىڭ ويىنى دا سۇيسىنتەدى. شىن مانىندە, دۋبلياج – اكتەرلىك شەبەرلىكتى تالاپ ەتەتىن ونەر. ويتكەنى فيلمدەگى كەيىپكەردىڭ ەموتسياسىن بەرۋ ءۇشىن سول وبرازعا ەنىپ, كورەرمەنگە جەتكىزە الاسىز. ول ءۇشىن كاسىبي بىلىكتىلىك پەن شەبەرلىك كەرەك. وسى تۇرعىدان العاندا Aray Media Group اۋدارعان فيلمدەردىڭ ساپاسىنا كوڭىلىم تولادى. وكىنىشكە قاراي, بىزدەگى كەيبىر تەلەارنالار مەن ستۋديالاردا تۋىندىلاردى ۇنامدى دىبىستاۋعا ءمان بەرىلەدى دە, كەيىپكەردىڭ ەموتسياسى مەن اكتەردىڭ شەبەرلىگى بايقالمايدى.
شاح-مۇرات ورداباەۆ:
−دۋبلياجدىڭ دامۋىنا اق تەر, كوك تەر بولىپ ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن اكتەرلار مەن اۋدارماشىلاردىڭ ىزدەنىسىنە كوڭىلىم تولادى. دۋبلياج دەگەن ۇلكەن شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ ەڭبەگى. وسى سالانى دامىتۋ ءۇشىن ايانباي جۇمىس ىستەپ جۇرگەن بىلىكتى ماماندار دا جەتەرلىك. كوڭىلدى قابارتاتىن دۇنيە بار: وتاندىق دۋبلياج ونەرىنە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولداۋ از, ءتىپتى ول زاڭ جۇزىندە قورعالماعان. ماسەلەن, كينوتەاترلارداعى شەتەلدىك فيلمدەردى ءاربىر كورەرمەن تۇتىنۋشى رەتىندە قازاقشا نەمەسە ورىسشا كورۋگە قۇقىلى. ءدال وسى جاعىنان كەلگەندە, كوبىنەسە قازاق كورەرمەندەرىنىڭ قۇقى بۇزىلادى. ياعني وسىنى زاڭ جۇزىندە جۇزەگە اسىرا الماي وتىرمىز. سونداي-اق كوبىنەسە كينو كومپانيالار ءوز تۋىندىلارىن قازاقشا تۇسىرۋگە ىنتالى ەمەس. ويتكەنى ولار وزدەرىنىڭ شىعىنىن اقتاۋ ءۇشىن ءفيلمدى ورىسشا تۇسىرەدى. ەگەر ءفيلمدى ورىسشا تۇسىرسەك, كورەرمەننىڭ دە قاراسى باسىم, پايداسى دا مول بولادى دەپ ويلايدى. بۇل – قاتە تۇسىنىك. قازىر ۋاقىت وزگەرگەن, جىل ساناپ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى بيىكتەپ كەلەدى.ءتىپتى سوڭعى ساناقتىڭ العاشقى ناتيجەلەرى بويىنشا ەلىمىزدەگى قازاق حالقىنىڭ سانى 70 پايىزدان استى. وسىنىڭ ءوزى كوپ نارسەدەن حاباردار ەتەدى. سوندىقتان مادەنيەت سالاسىنا جاۋاپتى ماماندار شەتەلدىك فيلمدەردى انا تىلىمىزدە دۋبلياجداۋ مەن وتاندىق تۋىندىلاردى قازاقشا تۇسىرۋگە ماڭىز بەرىپ, ونى جان-جاقتى زەرتتەپ, شەشكەنى ءجون دەپ ويلايمىن.
سونىمەن قاتار تەلەۆيزياداعى دۋبلياج ونەرىنىڭ جاعدايى دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق دەڭگەيدە ەمەس. ايتالىق, ەلىمىزدەگى بىرقاتار ارناداعى سەريالداردى دۋبلياجداپ جۇرگەن ارتىستەردىڭ ەڭبەكاقىسى وسپەگەنىنە 10 جىلدان استى. جىل وتكەن سايىن فيلمدەر جانرى كۇردەلەنە تۇسكەنىمەن, ونى دىبىستاپ, كورەرمەنگە ۇسىنعان مامانداردىڭ ەڭبەگى باعالانبايدى. ولار بۇل ماسەلەنى كوتەرىپ, ءتيىستى ورگاندارعا حات جازدى, ازىرشە ەش ناتيجە جوق.
شىندىعىندا, وسىدان پروبلەما شىعادى. نەگە دەيسىز عوي. مىسالى, ەگەر مامان ءوزى ىستەگەن كاسىبىنە لايىق ەڭبەكاقىسىن الماسا, ول جۇمىستىڭ ساپاسى ناشارلايدى. ونى ساپاسىز دىبىستالعان سەريالدار مەن فيلمدەردەن كورۋگە بولادى. سودان ولارعا دەگەن كورەرمەننىڭ قىزىعۋشىلىعى كەمىپ, ءتۇرلى پىكىر تۋادى. بۇعان تەلەارنا باسشىلارى مەن پروديۋسەرلەر بەيجاي قاراماي, ونى كوپ ۇزاتپاي شەشۋ قاجەت.
كەيىپكەرگە جان-دۇنيەسى جاقىن اكتەردى ىزدەيمىز
− دۋبلياجدا اكتەر داۋىسىنىڭ انىق بولۋى, قيمىلى جانە شىعارماداعى ءسوز ماعىناسى تۇپنۇسقادان الشاق كەتپەي, كورەرمەنگە نانىمدى بولۋى قاجەت. وسى تالاپتى ورىنداۋ ءۇشىن وعان اكتەرلار قالاي تاڭدالادى؟
تىلەكتەس مەيراموۆ:
− بۇرىن دۋبلياج رەجيسسەرلەرى كەيىپكەردىڭ داۋىسىنا عانا ۇقساس ەمەس, ونىڭ جان-دۇنيەسىنە جاقىن اكتەردى تاڭدايتىن. وسىنداي تالعامنان ساپالى فيلمدەر جاسالدى. ءبىزدىڭ بالا كۇنىمىزدە سول فيلمدەردى كورگەن اكە-شەشەمىز «اناۋ ورىس قالاي قازاقشا سايراپ تۇر» دەپ تاڭعالاتىن. قازىر ونداي تۋىندىلار سيرەك. ءبىر بايقاعانىم, كەيىنگى كەزدە اكتەرلارعا اۋدارما ءماتىنىن جازىپ بەرەدى دە, ول سونى زۋىلداتىپ وقيدى. بىراق ونىڭ ماعىناسىن اكتەردىڭ ءوزى تۇسىنبەيدى, ەندەشە كورەرمەن قايتىپ تۇسىنەدى. سوسىن ءبىر اكتەرگە بىرنەشە كەيىپكەردى سويلەتەدى. ول داۋىسى ءوزى ويناعان كەيىپكەرگە ۇقساپ كەتپەسىن دەيدى دە, كەلەسى كەيىپكەردىڭ داۋىسىن قويۋلاتىپ, ءۇشىنشىسىن شىڭكىلدەتىپ, جاساندىلىققا بوي الدىرادى. تاعى ءبىر كەمشىلىك, اكتريسا قىزداردىڭ باسىم كوبى ونەردىڭ شىڭى وسى ەكەن دەپ جىلاپ سويلەيتىندى شىعاردى.
ساعادىلدا ءۇسىبالى:
− دۋبلياجدا اكتەر داۋىسى انىق ءارى اشىق, كاسىبي شەبەرلىگى جوعارى بولسا, تۋىندى كورەرمەنگە نانىمدى جەتەدى. ماسەلەن, دۋبلياج ونەرى دامىعان ەلدەردە قالىپتاسقان ءداستۇر بار: وندا اتاقتى گولليۆۋد جۇلدىزدارى نەمەسە الەمگە تانىمال اكتەرلاردى بەلگىلى ءبىر ادام عانا دىبىستايدى. ويتكەنى اتالعان تالانتتاردىڭ داۋىسى كورەرمەنگە سول دۋبلياجداعان اكتەر ارقىلى جەتتى. بىزدە دە سولاي بولۋ كەرەك سەكىلدى. بارلىق اكتەردى قاباتتاپ, ءبىر كەيىپكەردىڭ اۋزىنا سالا بەرگەن دۇرىس ەمەس. رەجيسسەرلەر ءتۇرلى داۋىستاردى كوبىرەك ىزدەۋ كەرەك. ءسويتىپ, دۋبلياج مەكتەبىنىڭ شاكىرتتەرى دە كوبەيىپ, دامي بەرەدى. اسىرەسە وبلىستاعى قازاق تەاترلارىندا تالانتتى ارتىستەر جەتەرلىك. سولاردى وسىنداي جوبالارعا, سەريالدارعا تارتسا, ارتىق بولمايدى. قازىر ءبىر رەجيسسەر ءبىر جوبانى قولعا السا, وندا باستى ءرولدى كىم وينايتىنىن ءبىلىپ وتىرامىز. وسىنداي كەلەڭسىز دۇنيەلەردەن ارىلساق ەكەن. بۇل دۋبلياج ونەرىنە دە كىرىپ جاتقان سىڭايلى.
دانا امىربەكوۆا:
− مىسالى, «بولاشاق» كورپوراتيۆ قورى» مەن Aray Media Group Marvel مەن Disney كومپانيالارىنىڭ فيلمدەرىندەگى كەيىپكەرلەردى دىبىستاۋ ءۇشىن ارنايى كاستينگ وتكىزىپ, اكتەرلار قورىن جاسايدى. سونىڭ ىشىنەن شەتەلدىك كومپانيا ماماندارى ءاربىر كەيىپكەرگە داۋىسى كەلەتىن اكتەردى انىقتاپ, ناقتىلاپ بەرەدى. بۇل دۋبلياج ونەرىنە دەگەن كاسىبيلىك پەن قۇرمەتتى بىلدىرەدى. وكىنىشكە قاراي, بىزدە ونداي قور جوق, قور بولعاننىڭ وزىندە دە وعان بولىنگەن قارجى كولەمى از. كەيدە قولى بوس, كاسىبي دەڭگەيى تومەن ماماندار دۋبلياجبەن اينالىسادى. ويتكەنى ولار جوعارى كولەمدە قارجى سۇرامايدى, بۇيىرعانىن الىپ جۇرە بەرەدى. ال كاسىبي اكتەرلار ونىمەن كەلىسپەيدى. اينالىپ كەلگەندە, وسىنىڭ ءبارى قارجىعا تىرەلەدى. سوندىقتان قازاق ءتىلدى ساپالى فيلمدەردى كوبەيتەمىز دەسەك, مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بولىپ, قوماقتى قارجى بولىنسە دەيمىز.
شاح-مۇرات ورداباەۆ:
− دۋبلياج رەجيسسەرى رەتىندە ءوزىم تەاتر ارتىستەرىمەن جۇمىس ىستەگەندى ۇناتامىن. ويتكەنى تەاتر ارتىستەرى وسى سالاداعى تانىمال تۇلعالاردىڭ شەبەرحاناسىن كورگەن, ساحنادا كورەرمەنمەن بەتپە-بەت كەزدەسىپ, ونەردىڭ كورىگىندە قايناپ, ابدەن ىسىلعان. سوندىقتان ماعان ولارمەن جۇمىس ىستەۋ قيىن ەمەس.
نەگىزى, دۋبلياجعا اكتەردى تاڭداعاندا الدىمەن ونىڭ داۋىسىنىڭ بوياۋىنا, مىنەزىنە, ءسوزدى دىبىستاۋىنا ءمان بەرەمىز. قىسقاسى, فيلمدەگى كەيىپكەرگە بارىنشا ۇقسايتىن اكتەردى ىزدەيمىز.
ءبىر جاعىنان, بىزدە فيلمدەگى كەيىپكەردى كورىپ, سوعان لايىقتى ونەرپازدى ىزدەگەندە, سول ءرولدى بايىتىپ, ودان ءارى اسەرلەندىرىپ, كوركەيتىپ جىبەرەتىن دارىندار جەتەدى. دۋبلياجدا كەيىپكەردىڭ وزىنەن دىبىستاعان اكتەر اسپاۋى كەرەك. بىراق كەيدە تاۋەكەلگە بارىپ, ول كەيىپكەردى ودان دا جاندىرىپ جىبەرەتىن اكتەرلار كوپ. سونداي تالانتتى ارتىستەرمەن جۇمىس ىستەگەندى جاقسى كورەمىن. رەجيسسەر رەتىندە كەيدە ارتىق-كەم تۇستارىن باقىلاپ, جوندەپ جىبەرەمىن. ءوزىم ءتۇرلى جانرداعى كينو تۋىندىلاردى كوپ قارايمىن. سوندا ءبىر بايقاعانىم, قانداي كۇردەلى جانردا تۇسىرىلگەن فيلم بولسا دا, ونى كورەرمەنگە اسەرلى دە, اسەم دىبىستاپ جەتكىزەتىن ەلىمىزدە تالانتتى اكتەرلار بارشىلىق.
انيماتسيالىق تۋىندىلاردى تاڭداعاندا تالعام كەرەك
− بىرقاتار شەتەلدىك انيماتسيالىق تۋىندى دۋبلياجدالدى. سول شىعارمالاردىڭ كەيىپكەرلەرى مەن ءبىزدىڭ بالالاردىڭ وي-ءورىسى ۇيلەسە مە, وندا ۇلتتىق بولمىس ساقتالا ما؟
تىلەكتەس مەيراموۆ:
−مەنىڭشە, مۋلتفيلمدەردى دۋبلياجداۋ ساپاسى باسقالارعا قاراعاندا وتە جوعارى. سەبەبى مۇندا اكتەر تاڭداۋعا سول ءفيلمدى شىعارعان كومپانيالار تىكەلەي ارالاسادى. كەيىپكەر كەلبەتىن اشاتىن اكتەردى وزدەرى تاڭدايدى. سوندىقتان ونى بالالار قىزىعىپ كورەدى. بىراق ول تۋىندىلاردىڭ دەنى ءبىزدىڭ تابيعاتىمىزعا جات, تانىم-تۇسىنىگى, ءتالىم-تاربيەسى باسقا سەكىلدى. قىسقاسى, قازاقى بولمىستان ادا. ارينە, بالالار ونى كورسىن دەمەيمىن, ولار دا ءبارىن ءبىلىپ, جان-جاقتى دامۋى قاجەت. الايدا انيماتسيالىق تۋىندىلاردى تاڭداعاندا تالعام بولۋى كەرەك.
ساعادىلدا ءۇسىبالى:
−بالالارعا قازاقى بولمىسىمىزعا جاقىن, تاربيەلىك ءمانى زور انيماتسيالىق تۋىندىلاردى اۋدارعاندى دۇرىس كورەمىن.
دانا امىربەكوۆا:
−انيماتسيالىق تۋىندىلاردى كورىپ, بالالاردىڭ وي-ءورىسى, سانا-سەزىمى قالىپتاسادى. مىسالى, ءبىز اجەمىزدىڭ ەرتەگىسىن تىڭداپ ءوسىپ, قازاقى جاقسى قاسيەتتەردى بويىمىزعا سىڭىردىك. قازىرگى بالالار ەرتەگى وقىمايدى. ولار جاھاندانۋ زامانىندا الەمگە ورتاق قۇندىلىقتارمەن سۋسىنداپ, گولليۆۋدتىڭ نەمەسە رەسەيدىڭ مۋلتفيلمدەرىن كورىپ, ءوسىپ كەلەدى. ءبىر جاعىنان, بۇل ۇرەي تۋدىرادى. وزگە ەلدىڭ تۋىندىلارىن كورىپ, سونى سىڭىرگەن جەتكىنشەكتەردىڭ بويىندا وتانعا, تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىم قالاي قالىپتاسادى دەپ الاڭدايمىز. ەكىنشىدەن, ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەن ءبولىپ قاراساق, قازاقشاعا دۋبلياجدالعان شەتەلدىك انيماتسيالىق تۋىندىلاردىڭ ساپاسى مەنىڭ كوڭىلىمنەن شىعادى. شەت تىلىنەن تۋىندىنى تارجىمالاعاندا اۋدارماشىلاردا سول حالىقتىڭ تابيعاتىنا تۇسىنىكتى ەتىپ اۋداراتىن زاڭدىلىق بار. مىسالى, امەريكا, جاپون, ورىس بالالارىنىڭ الەمى, ورتاسى بولەك بولعانىمەن, ول فيلمدەردى ءاربىر ەلدىڭ تابيعاتىنا بەيىمدەپ دۋبلياجدايدى.
شاح-مۇرات ورداباەۆ:
– قازاق بالالارى مەن ەۋروپا نەمەسە امەريكادا تۇراتىن جەتكىنشەكتەردىڭ بالاعا ءتان ورتاق قىزىقتى دۇنيەلەرى بولعانىمەن, ولاردىڭ وي-ءورىسى, كوزقاراسى ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايدى. ماسەلەن, ۋولت ديسنەيدىڭ نەمەسە باسقا دا انيماتسيالىق ستۋديالاردىڭ وتباسىلىق مۋلتفيلمدەرى ورتا ازيا ەلدەرىندەگى كورەرمەنگە ارنالعان دەپ ايتا المايمىن. شەتەلدىك كومپانيالار ول تۋىندىلارىن بالالارعا ءتان ورتاق فورما, ورتاق شەشىمدەر ويلاپ تاۋىپ, مەيلىنشە جەتكىزۋگە تىرىسقانىمەن, وندا ءبىزدىڭ تابيعاتىمىزعا جات دۇنيەلەر جوق ەمەس. اسىرەسە اكە مەن ۇلدىڭ, انا مەن قىزدىڭ قارىم-قاتىناسى, بىلايشا ايتقاندا, وتباسىلىق قۇندىلىقتارعا دەگەن كوزقاراس ءارتۇرلى. دۋبلياج رەجيسسەرى رەتىندە ءوزىم قولىمنان كەلگەنشە, شەتەلدىك انيماتسيالىق تۋىندىلارداعى بىزگە جات دۇنيەلەردى دىبىستاعاندا, ونى قازاقى ۇعىمعا جاقىنداتىپ, باسقا سوزبەن بەرۋگە, كەيدە وزگەرتۋگە كۇش سالامىن. ونى قازاقتىڭ ءبىر پەرزەنتى رەتىندە پارىزىم دەپ بىلەمىن. ارينە, ول ءفيلمنىڭ يدەياسىنا كەدەرگى كەلتىرمەۋ كەرەك. شىندىعىن ايتقاندا, مۇنداي جاعدايدا ءبىزدىڭ قولىمىز قىسقا, شەتەلدىك تۋىندىنىڭ دۋبلياجىن, قازاقشا دىبىستالۋىن قاتتى وزگەرتۋگە بولمايدى. دەسە دە, شامامىز جەتكەنشە, ولاردىڭ ايتام دەگەن ويىن قازاقى ماقال-ماتەلمەن ايتۋعا تىرىسىپ, از-مۇز بولسا دا ۇلتتىق بولمىسقا جاقىنداتامىز.
