باعانى رەتتەۋ – باستى مىندەت

كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن سەلەكتورلىق كەڭەس رەجىمىندەگى ۇكىمەت وتىرىسى بولىپ ءوتتى. استانا, الماتى جانە بارلىق وبلىس اكىمدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن وتىرىستا ءۇش ماسەلە قارالدى. كۇن تارتىبىندەگى العاشقى ءما­سەلە بويىنشا ەلىمىزدىڭ كەدەن ودا­عىنا ينتەگراتسيالانۋىنا بايلا­نىستى بيىلعى جىلدىڭ 1 شىلدە­سى­نەن باستاپ كۇشىنە ەنەتىن جاڭا ۇلت­تىق كەدەن كودەكسىنىڭ جوباسى تال­قى­لاندى. جاڭا كەدەن كودەكسى جو­با­سىنىڭ نەگىزىنە كيوتو كونۆەن­تسياسى, حالىقارالىق قۇقىقتىق نورمالار جانە كەدەن وداعىندا كەدەندىك قاتىناستاردى رەتتەيتىن حالىقارالىق نورمالار الىنعان. وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان قارجى ءمينيسترى ب.ءجا­مى­شەۆ كەدەن كودەكسىنىڭ جوباسى ەلى­مىزدىڭ وعان قاتىستى بارلىق ور­گان­دارى مەن ۆەدومستۆولارىندا جان-جاقتى تالقىلانىپ, قابىلدانعالى وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. – ءبىز بۇل ماڭىزدى ماسەلەنى بارىنشا ۇزاق جانە ىجداھاتتى تۇردە تالقىلادىق. ەلىمىزدىڭ سىرت­قى ەكونوميكالىق قىزمەتىنە قاتى­سۋشىلاردىڭ بارلىعى جاڭا كەدەن كودەكسىنىڭ قابىلدانۋىنان ءتيىم­دى­لىككە قول جەتكىزۋى ءۇشىن ءبىزدىڭ اتال­مىش قۇجاتتى دەر كەزىندە قابىل­داۋىمىزدىڭ ماڭىزى زور, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى. وتىرىستا ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ داۋىس بەرۋى بارىسىندا جاڭا كەدەن كودەكسىنىڭ جوباسى ءبىراۋىزدان قا­بىلداندى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءما­لىمدەۋىنشە, بۇل جوبا بۇگىن پار­لامەنت قاراۋىنا جىبەرىلەدى. ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگى ۇكىمەت وتىرىسىنا “بيز­نەستىڭ جول كارتاسى-2020” باع­دارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى كەي­بىر شارالار تۋرالى” قاۋلىنىڭ جوباسىن ۇسىندى. قاۋلى جوباسى نەگىزىندە تومەندەگىدەي ەرەجەلەر بەكىتىلمەك: باعدارلامانىڭ ءۇش با­عى­تى بويىنشا بانكتەر بەرەتىن نەسيەلەردىڭ پايىزدىق ستاۆكالارىن سۋبسيديالاۋ. اتاپ ايتقاندا, جاڭا بيزنەس باستامالارعا قولداۋ كورسەتۋ, كاسىپكەرلىك سالانى ساۋىق­تىرۋ جانە ەكسپورتقا ءونىم شىعارا­تىن كاسىپورىنداردى قولداۋ باعىت­تارى بويىنشا نەسيەلەردىڭ پايىز­دىق ستاۆكالارى سۋبسيديالانادى. سونىمەن بىرگە بانكتەردىڭ بەرگەن نەسيەلەرىنە “دامۋ” قورى ارقىلى ءىشىنارا كەپىلدىك بەرىلەدى. قاۋلى جوباسى بويىنشا بەلگىلەنىپ وتىر­عان ۇيلەستىرۋ تەتىكتەرى باعدارلا­ما­لارعا قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىنا بىرىڭعاي جاعداي جاساپ, مەملەكەت­تىك قولداۋ شارالارىنىڭ ترانس­پارەنت­تى جانە ءمولدىر بولۋىن قام­تاماسىز ەتەدى. مينيستر ج.ايتجا­نوۆا­نىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, اتالمىش قاۋلى جوباسى بارلىق مي­نيسترلىكتەرمەن, ۆەدومستۆو­لار­مەن جانە قارجى باقىلاۋ ورگان­دارىمەن كەلىسىلىپ جاسالعان. وتىرىستا بۇل قاۋلى جوباسى دا ءبىراۋىزدان بەكىتىلدى. ۇكىمەت وتىرىسىندا جان-جاقتى ءارى قىزۋ تالقىلانعان ماسەلە, ەلى­مىزدە سوڭعى كەزدە ءوسىپ بارا جاتقان تۇتىنۋ تاۋارلارى باعاسى تۋرالى بولدى. بۇل ماسەلە بويىنشا ەكو­نو­ميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مي­نيسترى ج.ايتجانوۆا, اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترى ا.كۇرىشباەۆ جانە باسقالار بايانداما جاسادى. وڭىرلەرگە شاققاندا تۇتىنۋ تاۋار­لارىنىڭ ءوسۋى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 5,8 پايىز, قاراعاندىدا – 5,3, اقمولادا – 5,1, جامبىل وبلىسىندا – 5,1 پايىز كولەمىندە بولىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جۇرگىزگەن ساراپتاۋ ناتيجەسى كورسەتكەنىندەي, كوكونىس باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى نەگىزىنەن تومەندەگىدەي سەبەپتەرگە بايلا­نىس­تى بولعان. بىرىنشىدەن, يمپورت­تاۋ­شى­لاردىڭ قىزمەتىندە اشىق­تىق­تىڭ جوقتىعى جانە قاجەتتى باقى­لاۋدىڭ جاسالىنباۋى, ەكىنشىدەن, رىنوكتاعى ۋاقىتشا قالىپتاسقان جاعدايدى الىپساتارلاردىڭ ءوز قال­تالارىن قالىڭداتۋ ءۇشىن پايدا­لانۋى. ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا جامبىل جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا كارتوپ تيىسىنشە 38 جانە 19 پايىز­عا ءوسىپ كەتسە, الماتى وبلىسىندا بۇل كورسەتكىش 10 پايىزعا عانا ارتقان. وسى ۋاقىتتا اقتوبە وبلى­سىندا قىرىققابات 44 پايىز قىم­باتتاسا, باتىس قازاقستان وبلى­سىندا ونىڭ باعاسى 6 پايىز عانا وسكەن. ءۇشىن­شىدەن, ءالى دە قاپتاعان دەلدالداردىڭ باعانىڭ رەتتەلۋىنە بارىنشا كەدەرگى كەل­تىرىپ وتىر­عان­دىعى. ماسەلەن, ءۇرىمشى قالاسىنان شىققاندا قى­زاناق باعاسى 80 تەڭگە بولسا, قاپ­تا­عان دەلدالداردىڭ قو­لى­نان وتكەننەن كەيىن استانا قا­لاسىندا ونىڭ باعاسى 350 تەڭگەدەن اسىپ تۇسەدى. سول سياقتى تۇرعىندارعا كوم­مۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋ مەكەمە­لەرى دە باعانى شەكتەن تىس اسىرىپ بارادى. ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە ەلەكتر ەنەرگياسى 12,5 پايىز, سۋىق سۋ 10,6 پايىز, كارىز 3,8 پايىزعا قىمباتتاعان. سونىمەن بىرگە تۇرعىندارعا بايلانىس قىز­مەتىن كورسەتۋ 8,4 پايىز, امبۋلا­تو­ريالىق قىزمەت تۇرلەرى 6,7 پايىز, شاش قيۋ قىزمەتى 3,2 پايىزعا وسكەن. وتىرىستا سوڭعى كەزدە شەكتەن شىعىپ بارا جاتقان باعانى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن بۇرىن وڭ ناتيجە بەرگەن تاجىريبەلەردى پايدالانۋ, ءتيىستى مەكەمەلەرمەن مەموراندۋم جاساسۋ جانە باسقا دا تەتىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋ ۇسىنىلدى. ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسى­موۆ وتىرىستى قورىتىندىلاپ, قا­رالعان ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى ۇكىمەت ورگاندارى مەن ءوڭىر اكىم­دەرىنىڭ شۇعىل شەشىمدەر قابىل­داۋىن تاپسىردى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى 4 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە ءىجو-ءنىڭ ءوسۋى 7,6 پايىزدى قۇراپ وتىر, بۇل جامان كورسەتكىش ەمەس. قول جەتكىزگەن وسى جەتىستىكتەردى تۇراقتاندىرۋ, سونى­مەن بىرگە تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ باعاسىن رەتكە كەلتىرۋ ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز, – دەدى پرەمەر-مينيستر. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.