2021 جىلعى جەلتوقساندا ەەب-تا ورنالاستىرىلعان بارلىق بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى وتكەن جىلعى قاراشامەن سالىستىرعاندا 18,2 مىڭعا ازايدى. بۇل رەتتە ەلدىڭ 17 ءوڭىردىڭ 11-ىندە تومەندەۋ ورىن الدى. اناعۇرلىم قۇلدىراۋ الماتى قالاسىندا (-54%) جانە اقتوبە وبلىسىندا (-53%) بايقالدى. سونىمەن قاتار الماتى وبلىسىندا جۇمىس بويىنشا ۇسىنىستار سانى 1,8 ەسەگە ءوستى. بۇل وڭىرگە جاريالانعان بوس ورىندار سانى بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىعۋعا مۇمكىندىك بەردى (12,4 مىڭ). سونداي-اق تۇركىستان وبلىسىنىڭ جۇمىس بەرۋشىلەرى – 9,3 مىڭ جانە نۇر-سۇلتان قالاسى 8,7 مىڭ بوس جۇمىس ورىندارىن ورنالاستىردى. بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ ەڭ از سانى سولتۇستىك قازاقستان (2,1 مىڭ) جانە ماڭعىستاۋ (2 مىڭعا جۋىق) وبلىستارىندا بايقالدى.
ءوز كەزەگىندە, 2021 جىلعى قاراشامەن سالىستىرعاندا جەكە كاسىپكەرلەر ورنالاستىراتىن بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ ۇلەسى جالپى قۇرىلىمدا 21%-دان 30%-عا دەيىن ۇلعايدى. الايدا مۇنداي ءوسۋ جەكە كاسىپكەرلەردەگى بوس ورىنداردىڭ وسۋىمەن ەمەس, اتاپ ايتقاندا, زاڭدى تۇلعالار تاراپىنان جۇمىس ىستەۋ تۋرالى ۇسىنىستاردىڭ 22 مىڭعا – 62 مىڭ بىرلىككە دەيىن قىسقارۋىمەن تۇسىندىرىلەدى, ولاردىڭ جارتىسىن 5 ءوڭىردىڭ (نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارى, تۇركىستان, قاراعاندى جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارى) كومپانيالارى يەلەنەدى.
«جەلتوقسان ايىندا بىلىكتى ەڭبەككە دەگەن سۇرانىس جوعارى بولدى. جۇمىس بەرۋشىلەر ورنالاستىرعان 59% نەمەسە 52 مىڭ بوس جۇمىس ورنى ىزدەنۋشىلەردە كاسىبي بىلىكتىلىكتىڭ بولۋىن بولجادى. الايدا بۇل كورسەتكىش بىلىكتى مامانداردى تالاپ ەتەتىن 69,9 مىڭ بوس جۇمىس ورنى ورنالاستىرىلعان قاراشا ايىمەن سالىستىرعاندا تومەن. سونىمەن قاتار بىلىكتىلىگى جوق جۇمىس ءۇشىن, بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى وزگەرىسسىز قالدى – جەلتوقسان ايىندا دا, ءبىر اي بۇرىن دا 36 مىڭنان استام», دەدى ەردو-نىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى الەكساندرا مولچانوۆسكايا.
جەلتوقسان ايىندا بىلىكتى ماماندىقتار بويىنشا جۇمىس بەرۋشىلەر كۇزەتشىلەرگە, مەدبيكەلەرگە/مەيىرگەرلەرگە, اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرىنە جانە تاربيەشىلەرگە جوعارى سۇرانىس كورسەتىپ, وسى ماماندىقتاردىڭ ارقايسىسى بويىنشا 1,4 مىڭنان استام بوس جۇمىس ورنىن ورنالاستىردى.
جۇمىس ىزدەۋشىلەردىڭ اراسىندا كوبىنەسە بىردەي اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرى مەن مەدبيكەلەر/مەيىرگەرلەر, ەسەپشىلەر مەن زاڭگەرلەر بولدى. سونىمەن قاتار قاراشامەن سالىستىرعاندا الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەرگە, كەڭسە قىزمەتكەرلەرىنە, داياشىلارعا جانە تەحنيك-باعدارلاماشىلارعا قاجەتتىلىك ارتتى. ال سۇرانىستىڭ تومەندەۋى ساتۋشى-كەڭەسشى, كۇزەتشى, كەڭسە مەنەدجەرى سياقتى ماماندىقتار بويىنشا بايقالدى.
بىلىكتىلىگى جوق ماماندىقتار بويىنشا, ادەتتەگىدەي, جەلتوقسان ايىندا قوسالقى جۇمىسشىلارعا جوعارى سۇرانىس ساقتالدى, ال ءبىر ايداعى ءوسىم شامامەن 50%-دى قۇرادى (+ 6,8 مىڭ بوس جۇمىس ورنى). ماسەلەن, جەلتوقسان ايىندا 20,7 مىڭ بوس جۇمىس ورنى ورنالاستىرىلدى, قاراشا ايىندا 13,9 مىڭعا قارسى. بۇل قىزمەتكەرلەرگە دەگەن مۇنداي سۇرانىس كادرلاردىڭ جوعارى اۋىسۋىمەن, سونداي-اق بىلىكتىلىگى تومەن ازاماتتاردى قوعامدىق جۇمىستارعا ورنالاستىرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋمەن تۇسىندىرىلەدى. وڭىرلەر بولىنىسىندە قوسالقى جۇمىسشىلارعا ەڭ كوپ قاجەتتىلىك الماتى (34%) جانە تۇركىستان (32%) وبلىستارىندا بايقالادى. سونداي-اق ىزدەنۋشىلەر اراسىندا تۇيىندەمەنىڭ ەڭ كوپ سانىن قوسالقى جۇمىسشىلار ورنالاستىردى, بىراق ۇسىنىس سۇرانىستان 7 ەسە از, 20,7 مىڭ بوس ورىنعا – 3,1 مىڭ تۇيىندەمە.
«ىزدەنۋشىلەرگە كەلەتىن بولساق, جەلتوقسان ايىندا ولاردىڭ سانى بۇكىل ەل بويىنشا ايتارلىقتاي تومەندەدى – 21,2 مىڭعا دەيىن (13,8 مىڭعا). بۇل رەتتە ىزدەنۋشىلەردىڭ ەڭ كوپ سانى تۇركىستان وبلىسىندا بايقالدى – تۇيىندەمەلەردىڭ جالپى سانىنىڭ 3,5 مىڭى نەمەسە 17%-ى. ەڭ از جۇمىس ەلدىڭ سولتۇستىگىندە – اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىندا ىزدەلۋدە.
جالپى, قازاقستان بويىنشا ايەلدەر مەن ەرلەر تۇيىندەمەنى تەڭ دارەجەدە ورنالاستىرادى (49/51). دەگەنمەن ەرلەر ىزدەنۋشىلەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ونەركاسىپتىك باتىس قازاقستان (ەرلەردىڭ 63%) جانە اقتوبە (58%) وبلىستارىندا, ال ايەلدەر رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردا: الماتى (ايەلدەردىڭ 60%), شىمكەنت (58,5%) جانە نۇر-سۇلتان (58%) وبلىستارىندا بايقالادى», دەپ اتاپ ءوتتى ا.مولچانوۆسكايا.
جاس اۋقىمى بويىنشا 31 جاستان 40 جاسقا دەيىنگى ادامدار (28%) جانە 16 جاستان 25 جاسقا دەيىنگى جاستار (21%) ورنالاستىرعان تۇيىندەمەلەردىڭ ۇلەسى باسىم. ال 60 جاستان اسقان ازاماتتار ەڭ از جۇمىس ىزدەيدى – ولاردىڭ جەلتوقسان ايىندا ورنالاستىرعان تۇيىندەمەلەرىنىڭ ۇلەسى 1%-دان از بولدى, بۇل, ارينە, تەز زەينەتكە شىعۋمەن جانە جۇمىس ورنىن اۋىستىرعىسى كەلمەۋىمەن بايلانىستى.
جەلتوقسان ايىندا بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ تۇيىندەمەدەن جالپى اسىپ كەتۋىنە قاراماستان, ەەب-تاعى بىلىكتى ساباقتاردىڭ ىشىندە قارجىگەر جانە زاڭگەر, مال ءوسىرۋشى, دەنە شىنىقتىرۋ جانە بيولوگيا مۇعالىمدەرى كوپ بولدى. ايتا كەتۋ كەرەك, جوعارىدا اتالعان ماماندىقتار ماماندارىنىڭ جالاقى كۇتۋى جۇمىس بەرۋشىلەر ەەب-تا ۇسىناتىن ورتا ەسەپتەن جوعارى. مىسالى, قارجىگەر لاۋازىمىنا ىزدەنۋشىلەر ورتا ەسەپپەن 189 مىڭ تەڭگەدەن استام جالاقى كۇتەدى, ال جۇمىس بەرۋشىلەر نەبارى 83 مىڭ تەڭگە ۇسىنادى.
سونىمەن قاتار ەەب دەرەكتەرىنە سايكەس ەڭ جوعارى تابىستى ماماندىقتارعا وبەكتيۆتى باقىلاۋ جونىندەگى ينجەنەرلەر جاتادى, ولارعا ورتاشا ەسەپپەن ايىنا 823 مىڭ تەڭگە ۇسىنىلدى جانە 2021 جىلعى جەلتوقساندا ولار ءۇشىن 5 بوس لاۋازىم اشىلدى. سونداي-اق جوعارى اقى تولەنەتىن تىزىمگە جالاقىسى شامامەن 733 مىڭ تەڭگە بولاتىن جۇيەلىك ينجەنەرلەر (4 بوس جۇمىس ورنى), كورپوراتيۆتىك ماماندار – 723 مىڭ تەڭگەدەن استام (11) جانە 650 مىڭ تەڭگە تولەنەتىن بازالىق تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جونىندەگى ۇيلەستىرۋشىلەر (13) كىردى.
جالپى, بىلتىرعى جەلتوقساندا الدىڭعى ايلارمەن سالىستىرعاندا, ەەب-تا سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تومەندەگەنىن كورسەتتى. جىلدىڭ سوڭى كوبىنەسە مەرەكەلىك كۇندەرمەن, جوبالاردىڭ جابىلۋىمەن, ەسەپتەرمەن جانە جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جۇمىس ىزدەۋشىلەر ءۇشىن بارلىق ىستەردى اياقتاۋ قاجەتتىلىگىمەن بىرگە جۇرەدى. سونىمەن قاتار ەڭبەك نارىعىنداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ ماۋسىمدىلىعىن ەسكەرگەن ءجون. كوبىنەسە بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ ەڭ كوپ سانى اقپان-ناۋرىز جانە قىركۇيەك-قازان ايلارىندا جاريالانادى, دەپ حابارلايدى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
