ىزدەنىستەر – تابىس كەپىلى

اقجايىقتا اتالمىش سالانىڭ جاي-كۇيى جولداۋ قويعان مىندەتتەرگە ساي سارالاندى مەملەكەت باسشىسى نۇر­سۇل­­تان نازارباەۆ “جاڭا ون­جىلدىق – جاڭا ەكونومي­كا­لىق ورلەۋ – قا­زاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىن­دىك­تەرى” اتتى قا­زاقستان حالقىنا ار­نا­عان جولداۋىندا 2014 جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپ سالا­سىن­داعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەكى ەسەگە دەيىن كوتەرۋ مىندەتىن قوي­­عانى بەلگىلى. باتىس قازاق­ستان وبلىسىنداعى تەرەكتى اۋدانىنىڭ ورتالىعى فەدوروۆ كەنتىندە بولعان اۋىل شارۋا­شى­لى­عى قىزمەتكەر­لەرى­نىڭ كەڭەسىندە وسى مىندەتتى ىسكە اسىرۋ جولدارى جان-جاقتى تالقىلاندى. مۇندا قول جەتكەن جەتىس­تىك­­تەردەن گورى الدا تۇرعان ءمىن­دەتتەردى تالقىلاۋعا باسىم­دىق­تار بەرىلدى. ەڭ الدىمەن ەگىستىك مادەنيەتىن كوتە­رۋ, وعان جاڭا ومىرشەڭ تەح­نو­لوگيا­لاردى ەنگىزۋ جولدارى جان-جاقتى ءسوز بولدى. وسىمدىك شا­رۋا­شى­لىعىندا ىلعال ساقتاۋ, تام­شى­لاتىپ سۋارۋ ءتاجىري­بە­لەرى وڭىردە بۇ­عان دەيىن قا­لىپ­تاسىپ ۇلگەردى. سو­عان قارا­ماس­تان, جەرگىلىكتى شارۋا قوجا­لىق­تارى جەتەكشىلەرىنىڭ با­سىم بولىگى ءتىپتى جاۋىن-شاشىن مول تۇسكەننىڭ وزىندە گەك­تا­رىنا كوپ دەگەندە 8-10 تسەنت­نەردەن عانا ءونىم الادى. ال جوعارىدا ايتىل­عانداي, بۇگىنگى زامانعى تەحنو­لو­گيالاردى قولدانىپ تىڭايت­قىش­تار سەبۋ ارقىلى گەكتار بەرە­كە­لى­لىگىن ەكى-ءۇش ەسە كوتەرۋگە بولار ەدى. وڭىردە تىڭايعان جەرلەر ۇلەسى جەتكىلىكتى. ونىمدىلىگى ءتو­مەن جايى­لىمداردى شابىن­دىقتارعا اينال­دىرۋ ءۇشىن قۇرعاقشىلىققا ءتوزىمدى كوپ جىلدىق بيدايىق شوپتەر ەگۋ ءىسى قولعا الىنۋدا. سونداي-اق, جو­عا­رىدا ايتىلعان تىڭايعان جەر­لەردى قايتا قالپىنا كەل­تىرۋ شارالارى بەلگىلەندى. سو­نىمەن بىرگە, ورال اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ءتا­جىريبە ستان­سا­سىندا بيدايىق جانە باسقا دا كوپ جىلدىق ءوسىم­دىكتەردى ءوسىرۋ جولعا قويىلماق. كەڭەستە كوكتەمگى ەگىسكە قا­جەتتى تۇقىم ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندە دە قۇندى پىكىرلەر ايتىلدى. وسى­دان شىعاتىن ءبىر ءتۇيىن: الداعى ۋاقىتتا تۇقىم شا­رۋاشىلىعىن وبلىستىق بيۋد­جەتتەن قولداۋ ءتار­تىبى ءوز­گەرتىلمەك. بۇدان ءارى نەگى­زىنەن ءداندى-داقىلداردىڭ ءونىم­دى­لىگى مول سورتتارىن كوبەيتىپ, ەلي­تالىق تۇقىم تۇرلەرىن پاي­دالانۋ قولعا الىنباق. سونىمەن بىرگە, جيىندا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ۇدايى نازاردا ۇستاۋ قاجەتتىلىگى دە قوسا قام­تىل­دى. وبلىستا جە­مىس-جيدەك, كوك­ونىس, ءسۇت ءونىم­دەرىنىڭ باسىم بولىگى وڭىردەن تىسقارى جەرلەردەن جەت­كىزىلىپ ءجۇر. وسى ايتىلعان ءونىم ءتۇر­لەرىنىڭ ۇلەس سالماعىنىڭ ۇل­عاي­تۋ شارالارى دا وزەكتى ءىستىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەندى. ءارى بۇل ورايدا كوكونىس وندىرىسىنە با­سىمدىق بەرىپ وتىرعان زەلە­نوۆ اۋدانىنىڭ ءتاجى­ري­بەسى وزگە اۋداندارعا ۇلگى رەتىندە ۇسىنىلدى. وسى نەگىزدە وب­لىس­تا كوكونىس ونىمدەرى قاۋىم­داستىعىن قۇرۋ قاجەتتىلىگى جونىندە دە ۇيعا­رىم جاسالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن­دا­عى ءبىر ولقىلىق – اۋدان­داردا اۋىل شارۋاشى­لىعى ونىمدەرىن تۇرعىنداردان ساتىپ الۋ, قايتا وڭدەۋ جانە وتكىزۋ ورتالىقتارى مەن كووپەراتيۆتەرى قۇرىلماعان. وبلىستا قازاقتىڭ ەتتى اقباس سيى­رىنىڭ تۇقىمىن وسىرۋگە قولداۋ جان-جاقتى كورسەتىلۋدە. سوعان قا­راماستان, وبلىستاعى مالدى ءوڭىر­لەر – قاراتوبە, سىرىم, شىڭ­عىر­لاۋ اۋدان­دا­رىندا اسىل تۇقىمدى مال شا­رۋاشىلىعىن دامىتۋعا جەت­كىلىكتى كوڭىل بولىنبەي كەلەدى. جىل سايىن بيۋدجەتتەن 30 ميل­­ليون تەڭگەگە جۋىق قارا­جات ءبولى­نەتىندىگىنە قاراماس­تان, مال ءونىم­دىلىگىن ارتتىرۋ, قولدان ۇرىق­تاندىرۋ ماسەلە­لەرىندە دە كوڭىل اۋداراتىن جايتتەر جەتكىلىكتى. قايتكەندە دە مال اۋىل تۇر­عىن­دارى ءۇشىن نەگىزگى تابىس كوزى بو­لىپ قالا بەرەتىنى تالاس تۋعىز­بايدى. ايتسە دە باسقو­سۋدا بەلگىلى بولعانداي, سوڭعى جىلدارى وبلىس­تاعى اۋىل تۇر­عىندارى مال ۇستاۋدى ازايتا باستاعانى بايقالادى. بۇعان دالەل رەتىندە جيىن­دا ءتو­مەندەگىدەي دەرەك كەل­تى­رىلدى. ياعني, وبلىس اۋما­عىن­داعى 84 مىڭ اۋىل اۋلا­لا­رىنىڭ 26 600-ىندە مال ءمۇل­دەم ۇستالمايتىن بولىپ شىق­تى. مۇنىڭ باستى سەبەبى, جەم­شوپ باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى بولىپ وتىر. اسىرەسە, بيىلعى ۇزاققا سو­زىلعان قىستا جەم­شوپ تاپشىلىعى انىق باي­قالعانى جيىن ۇستىندە اشىق ايتىلدى. بيىلعى كوكتەمدە مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىل­دا­نا­تىن وبلىستىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىن­دەگى اۋدان اۋماقتارىندا جەتكىلىكتى ىلعال قورى جا­ساقتالدى. بۇل الدا­عى كەزدە قاجەتتى مال ازىعىن داي­ىن­داۋداعى ماڭىزدى فاكتور­لار­دىڭ ءبىرى بولماق. سونداي-اق, بيىل­دان باستاپ جەمشوپ داي­ىنداۋدى سۋبسيديالاۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋد­جەتتەن توقسان ميلليون تەڭگە قارا­جات ءبولىن­بەك. قىسقاسى, تۇراق­تى جەم­شوپ بازاسىن قۇرۋ مال شا­رۋاشىلىعىن ودان ءارى دامى­تۋدىڭ باستى قازىعى بولىپ قالا بەرمەك. – ەلباسىنىڭ بيىلعى جول­داۋىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ ءجاي-كۇيىن جاقسار­تۋعا قاتىستى مىندەتتەر تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىن تۇجى­رىمدالعان. بۇل ءبارى­مىز ءۇشىن ىسكە باسشىلىق بولىپ تا­بى­لادى. جولداۋدا قويىلعان ءمىن­دەت­تەردى اگروونەركاسىپ كەشە­نىنىڭ ءار سالاسى مەن تار­ماق­تارى بوي­ىنشا العا باستىرۋ, ونى عىلىمي ىزدەنىستەرمەن بايىتۋ, الداعى اتقا­رى­لاتىن ىستەردى تارازىلاۋ كەزەك كۇت­تىرمەيدى. وسىعان وراي ءبىز جول­داۋدا قويىلعان مىندەت­تەردى وب­لىس­تىق اۋىل شارۋا­شىلىعى قىزمەت­كەرلەرىنىڭ كەڭەسىندە تالقىلاۋدى قاجەت دەپ تاپتىق. وسى كەڭەستى ۇيىم­داستىرىپ, اگروونەركاسىپ سالاسىنا قاتىستى جولداۋدا قويىلعان ءمىن­دەتتەردى ناقتى ىستەرمەن ۇشتاستىرۋ ارقىلى تالاپتار ۇدەسىنەن شىققان سەكىلدىمىز. ەندىگى مىندەت سونى وي­دا­عىداي ىسكە اسىرۋ, ءارى اياعىنا جەت­كىزۋ, – دەدى كەڭەس جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى جونىندە گازەت تىلشىسىنە باتىس قازاقستان وبلى­سىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ءىزمۇحام­بە­توۆ. تەمىر قۇسايىن. باتىس قازاقستان وبلىسى.