. كەيدە ءتىپتى «جارتى عاسىرعا جۋىق جاساپ كەلە جاتقان وسىناۋ اسەم اۋەن نۇرعاليداي انشىسىنە كەزدەسپەگەندە, تاعدىرى الدەقانداي بولار ەدى؟», دەپ ۇلى كومپوزيتورلاردىڭ ولمەس تۋىندىلارىنا ۇزاق ءومىر سىيلاعان ءانشى تالانتىنا قۇرمەتىڭ ءتىپتى ارتا تۇسەدى. ءاندى قازاقتىڭ كەڭ جازيرا دالاسىنىڭ قىزىلدى-جاسىلدى گۇلدەرىندەي تۇرلەندىرىپ, ارلەندىرىپ, نارلەندىرىپ شىرقاعان ءنۇسىپجانوۆتىڭ داۋىسى مۋزىكا مادەنيەتىندەگى بيىك دەڭگەيدىڭ ولشەمىندەي ونەر تاريحىندا ماڭگى قالاتىنى ءسوزسىز. جاقىندا عانا 85 جاسقا تولىپ, ساحنادا جۇرگەنىنە 65 جىل تولعان مەرەيلى بەلەسىن اتاپ وتۋگە ازىرلەنىپ جۇرگەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆتىڭ ءان تۋرالى ايتقان اڭگىمەسىنىڭ اسەرى ءتىپتى بولەك.
– ءسىزدىڭ ەسكى اندەرىڭىزدىڭ ءوزى ەڭ جاس تىڭداۋشىنىڭ قۇلاعىنا جاعىمدى ەستىلەتىن ومىرشەڭدىگىن جوعالتپاي كەلەدى. ءسىز ءان ايتامىن دەپ ۇلكەن ساحناعا شىققان تۇستا تالانتى بىرىنەن-ءبىرى اسقان مىقتى انشىلەر كوپ ەدى, ورتاسىنان ويىپ تۇرىپ ءوز ورنىڭىزدى بەلگىلەۋ دە وڭايعا سوقپاعان بولار. باعىڭىزعا قاراي, ەڭ مىقتى كومپوزيتورلار سىزگە ارناپ ءان جازدى. بۇگىنگىدەي شىمىر شۋماق, ءمولدىر مۋزىكا, تازا داۋىسقا سۋساپ وتىرعان كەزەڭدە كومەسكى تارتىپ بارا جاتقان «اقىن – كومپوزيتور – ءانشى» دەيتىن شىعارماشىلىق ۇشتىك وداق ءداستۇرىن قايتا جاڭعىرتۋ مۇمكىندىگى بار ما؟
– كومپوزيتور, اقىن, ءانشى, وسى ۇشەۋىنىڭ بىرلىگىنەن قۇرىلاتىن شىعارماشىلىق وداق ءداستۇرى سيرەك تە بولسا بۇگىنگى كۇنى دە كەزدەسەدى. بىراق ءان تاۋارعا اينالعان زاماندا, تابيعاتىنا, تالانتىنا ساي كەلمەسە دە, اقىسىن كىم كوبىرەك تولەسە, ءان سول ورىنداۋشىنىڭ قانجىعاسىنا بوكتەرىلىپ كەتە بارادى. ءبىرىن-ءبىرى ىممەن تۇسىنەتىندەي جاعدايدا جۇمىس ىستەگەن ءبىزدىڭ ارامىزداعى شىعارماشىلىق دوستىق وزىمىزبەن تۇيىقتالاتىن بولار. نوتا – اندەگى ءارىپ, بۇعان قوسا, كوڭىلدىڭ ءيىرىمى دەگەن بولادى. ول ءيىرىمدى نوتامەن بەلگىلەۋ مۇمكىن ەمەس. ونى ءانشى تەك ءتىرى داۋىسپەن, داۋىس ىرعاعىمەن عانا جەتكىزە الادى. كومپوزيتورلاردىڭ مەنى جاقسى كورگەنى ولاردىڭ ءانىن كەڭىرەك, تەرەڭىرەك تۇسىنگەندىگىمنەن شىعار. جۇرەگىن ءان كەرنەپ, جارىپ شىعاتىن كەزدە نۇرعيسا اعام كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي شاقىرىپ الاتىن. تاكسي ۇستاپ, جەدەلدەتىپ جەتىپ بارسام, كومپوزيتوردىڭ جانىندا نە قادىر اقىن, نە تۇمانباي اعا وتىراتىن. نوتاعا تۇسكەن اۋەندى مەن بىردەن رويالمەن ورىنداپ بەرەمىن. داۋىستى-داۋىسسىز دىبىستىڭ بۋىنمەن ۇيلەسىم تابۋى, ءاننىڭ ىرعاعى, قاي تۇسىنىڭ قيىسپاي تۇرعانى, سوزىمەن ۇيلەسىم تابا الماي تۇرعان جەرى الاقانعا سالعانداي ايقىن كورىنەدى. مەنىڭ اندەتكەنىمە قاراي قادىر, تۇمانباي اعالار قولما-قول ءان ءسوزىن اۋەنگە قاراتا قايتا-قايتا وڭدەپ جاتادى. اعانىڭ بەتىنە تىكە قارامايتىن اۋىل تاربيەسىمەن وسكەندىكتەن «مىنا جەرىڭىز ءان ىرعاعىنا كەلمەيدى» دەپ ايتۋعا ۇيالامىن. بىراق ۇيالسام دا, كەيدە باسىمدى قاسىپ قويىپ, «جاپ-جاس بولىپ, بىرنەشە رەت جوندەتىپ, سىزدەردى قيناپ قويدىم-اۋ», دەپ قىسىلا تۇرىپ ءوز تۇزەتۋىمدى ايتۋىما تۋرا كەلەدى. سونداي ءساتتىڭ بىرىندە قادىر اعام: «ەي, نۇرعالي, وسى ءان قازاق حالقىنا قىزمەت ەتەتىن بولسا, مىڭ رەت تۇزەتۋگە دايىنبىز» دەيتىن ەدى جارىقتىق. ۇلى كلاسسيكتەردىڭ ونەر الدىنداعى, حالىق الدىنداعى بۇدان اسقان ادالدىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگى كەلەر ۇرپاقتىڭ بويىندا قايتالانا ما, جوق پا, مەن بىلمەيمىن.
– ءانشى رەتىندەگى كاسىبي قىرىڭىزدى قازاق راديوسىنداعى مۋزىكالىق رەداكتور, باس رەداكتور دەگەن قىزمەتىڭىزدىڭ ءتىپتى جەتىلدىرە تۇسكەنىنەن حابارىمىز بار. قىزمەتىڭىزدىڭ ءبىر قىرى جۋرناليستيكامەن بايلانىستى بولعاندىقتان ەفير تازالىعى ءۇشىن از ەڭبەكتەنگەن جوقسىزدار...
– مەن راديوعا قىزمەتكە 1966 جىلى كەلدىم. سول كەزدەگى راديو-تەلەكوميتەتتىڭ باسشىسى كەنجەبولات شالاباەۆ ۇكىمەتتىك كونتسەرتتەردەن ونەرىمدى بايقاپ جۇرەدى ەكەن, «قازاقشا ءتىلىڭ جاتىق, بىزگە ءتىلدى مۇلتىكسىز بىلەتىن قىزمەتكەرلەر كەرەك», دەپ جۇمىسقا شاقىرىپ ەدى. حالىقتىڭ ريزالىعىنا بولەگەن انشىلىك باعىمدى راديو اشتى دەسەم, قاتەلەسپەيمىن. راديونىڭ جانىندا جەكە كاسىبي ەسترادالىق-سيمفونيالىق وركەسترى بولدى. وندا ءدىلشات مۇساباەۆ, ۆەنەرا قارمىسوۆا, ليۋتسيا تولەشوۆا, زەينەپ قويشىباەۆا, لاكي كەسوگلۋ سياقتى انشىلەر جۇمىس ىستەدى. العاشىندا 4-5 ادام وتىراتىن رەداكتسيانى 14-15 قىزمەتكەرگە دەيىن كوبەيتىپ, حالىق مۋزىكاسى, ەسترادالىق اندەر, كامەرالىق مۋزىكا, شەتەل اندەرى سەكىلدى بولىمدەر اشىپ, وسى سالاعا تىكەلەي جاۋاپ بەرەتىن كاسىبي ءبىلىمى بار ماماندارمەن تولىقتىرىپ, ولارعا باعىت-باعدار بەرىپ, جۇمىستى ۇيىمداستىرىپ وتىردىق. قازاق راديوسىنىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى, ءرولى وتە ۇلكەن بولدى. حالىق بىزگە يمانداي سەنەتىن. الدەقانداي ءان توڭىرەگىندە پىكىرتالاس تۋا قالعاندا, «سەن قازاق راديوسىنان ەستىمەپ پە ەدىڭ, ول ءان بىلاي ايتىلىپ ەدى عوي», دەگەندە وي, ءسوز قايشىلىعى سول جەردەن قاڭتارىلاتىن. اپتا سايىن حالىقتان مىڭ-مىڭداپ حات كەلەتىن. تىڭدارماننىڭ ءبىراۋىز ءسوزىن جەرگە تاستاماي, سول حاتتىڭ ارقايسىنا تياناقتى جاۋاپ بەرەتىن ەدىك. ەفيرگە شىعاتىن ءاربىر ءان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ, جازۋشىلار وداعىنىڭ, كونسەرۆاتوريانىڭ, فيلارمونيانىڭ 7-8 مىقتى مامانىنان قۇرالعان كوركەمدىك كەڭەسىنىڭ سۇزگىسىنەن وتەتىن. بۇل كوركەمدىك كەڭەس «وسى ءاندى حالىقتىڭ الدىندا ورىنداۋعا بولا ما, جوق پا؟», دەگەن جالعىز سۇراققا ساراپتاما جاسايتىن ەڭ ادىلەتتى كەڭەس ەدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل كۇندە مۇنداي جۇمىس ءتارتىبىنىڭ ءبىرى دە جوق. بۇل «كەشەگى كەزەڭ كەرەمەت ەدى, بۇگىنگى كۇنىمىز ناشار», دەگەن ءسوز ەمەس, تەك قاي زاماننىڭ دا تىرشىلىگىنە ادىلەت ءتان بولسا كەرەك. راديودان كەيىن مۋزىكالىق رەداكتور دەگەن جۇمىسىمىزدى تەلەۆيزياعا بارىپ جالعاستىردىق, وندا دا وسى ماقساتىمىزدان جاڭىلعانىمىز جوق. بۇل ميلليونداعان اۋديتوريانىڭ اۋزى اشىلىپ وزىڭە قاراپ وتىرعانىن سەزىنگەننەن تۋعان ۇلكەن مادەنيەت پەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جەمىسى ەدى. ال قازىرگى ەگەمەندىك العاننان كەيىنگى ەركىندىكتى كەي باۋىرلار ويىنا كەلگەندى ىستەۋ دەپ ۇعادى. ەركىندىك دەگەن جاقسى عوي, بىراق سول ەركىندىكتىڭ ءوزى ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكپەن بىرىگىپ, تۇتاسىپ جاتسا, ءىلتيپاتتان, مادەنيەتتەن تۋىنداپ جاتسا, ءتىپتى عانيبەت بولار ما ەدى؟..
– ءسىز ايتىپ وتىرعان كوركەمدىك كەڭەس تە, جاۋاپكەرشىلىك تە كەلمەسكە كەتتى عوي, بىراق تىم بولماعاندا مۋزىكالىق مادەنيەتكە قايتا ورالا الامىز با وسى ءبىز؟
– بۇل سۇراق ۇنەمى مەنىڭ دە كوكەيىمدە تۇرادى. ەفيرگە شىعاتىن مۋزىكانىڭ ساپاسىنا جاۋاپ بەرەتىن, حالىقتىڭ ويىنان شىعاتىن, تالابىن ورىندايتىن زامان ەندى كەلدى مە دەپ ويلاپ وتىرمىن. ءار ادام ءوز ءىسىن كاسىبي بىلىكپەن جوعارى دەڭگەيدە اتقارسا, وزىنە دەگەن تالابى كۇشتى بولسا, كوپ كەمشىلىككە جول بەرىلمەي, بار دۇنيە ءوز ورنىندا تۇرار ما ەدى؟ كونسەرۆاتوريادا وقىعان جەتى جىلىمدى ەسەپتەمەگەندە, ۇلكەن ساحناعا شىققانىما بيىل 65 جىل بولادى. 65 جىل از ۋاقىت پا؟ حالىقتىڭ ويىنان شىعۋ ءۇشىن ونەر ادامىنا كاسىبي بىلىممەن بىرگە, ادامگەرشىلىك, ىزدەنىس, تالاپ, جاۋاپكەرشىلىك دەيتىن تولىپ جاتقان قاسيەت, ىشكى دايىندىق كەرەك. وپەرا تەاترىندا ەكى جىل جۇمىس ىستەگەنىمدە, ق.بايسەيىتوۆ, ق.جانداربەكوۆ, م.ەرجانوۆ, ع.قۇرمانعاليەۆ, ب.تولەگەنوۆا, ر.باعلانوۆا سەكىلدى ونەر مايتالماندارىنان ۇيرەنگەنىم كوپ بولدى. بۇل ساڭلاقتارمەن كۇللى وداق كولەمىن بىرگە ارالادىق, شەتەلدىك گاسترولدەردە ساپارلاس بولىپ, بىرگە كونتسەرتكە شىقتىق. مىسالى, روزا تاجىبايقىزىنىڭ ءان ايتقانداعى ديكتسياسى قانداي ەدى! سىڭعىرلاعان ءۇنىنىڭ تازالىعىنا ەشبىر اسىل تەڭەسە الماس, ءار ءسوزى مارجانداي مولدىرەپ, جۇرەگىڭدى جىلىتىپ, ەلجىرەتىپ جىبەرەتىن. «بۇلبۇل» اتانعان بيبىگۇل اپايدىڭ مانەرىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن بە؟! ەرمەك سەركەباەۆ تۋعان جەر, وتان تۋرالى اندەرىن شىرقاعاندا كەۋدەڭدە ماقتانىش, پاتريوتتىق رۋح وياناتىن. مۋزىكالىق مادەنيەت دەگەن, مىنە, وسى. ءار انشىدەن وسى تۇلعالاردىڭ انگە دەگەن قۇرمەتىندەي قۇرمەت ىزدەيمىن, امال نە, ءان دە, ءانشى دە ءبىر كەزەڭدىك بولىپ, داڭققا بولەنە الماي, قىسقا مەرزىمدىك داقپىرتىمەن قالىپ بارادى.
تەلە-راديودا ىستەگەن مۇمكىندىگىمدى پايدالانا وتىرىپ, قۇرمانبەك جانداربەكوۆ, قانابەك بايسەيىتوۆ, اسقار توقپانوۆ, كەنەن ازىرباەۆپەن سۇحبات جۇرگىزىپ, ءتىرى داۋىستارىن تاسپاعا جازىپ الىپ, وزىمە جەكە ساقتاپ قويعان ەدىم. ۋاقىتپەن بىرگە قىمبات قازىناعا اينالاتىن تاريحي جادىگەر رەتىندە توزبايتىنىنا سەنەمىن. 7000-نان ارتىق كىتابىم ساقتاۋلى تۇر. ماقتانشاق ەمەس ەدىم, بىراق مەنىڭ كەيبىر ماقتاۋلى جازۋشى دوستارىمدا دا كىتاپتىڭ مۇنداي مول قورى جوق. ءبىر مۋزەيگە جادىگەر بولاتىنداي قۇندى مۇرا مەندە جەتەدى.
– كومپوزيتوردىڭ بارىنە ءشامشى مەن نۇرعيسا اعالارىمىزدىڭ باعى بۇيىرا بەرمەسى انىق, تالانتتى, اتاقتى بولا تۇرا, ناسيحاتى كەم بولىپ, اتاۋسىز قالىپ بارا جاتقان كومپوزيتورلار دا بار. ەسكە الۋى كەمشىن بولىپ, «ەسكەرۋسىز قالىپ بارادى-اۋ», دەپ كىمدەر ءۇشىن قىنجىلاسىز؟..
– ەڭبەگى از با, كوپ پە, ەل يگىلىگى ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ, سوڭىنا سۇبەلى مۇرا قالدىرعان جاقسىلارىمىزدىڭ ەشقايسىسىن ەسكەرۋسىز قالدىرۋعا حاقىمىز جوق. مىسالى, كورشى رەسەي ءبىر جاقسىسى ومىردەن وتسە, جاساعان ەڭبەگىن ايتىپ, قالدىرعان مۇراسىن تۇگەندەپ, كىسىلىگىن دە, پەندەلىگىن دە كورسەتىپ, تۇتاس حابارلار ءتۇسىرىپ, دەرەكتى فيلم دايىنداپ, جان-جاقتى قىرىنان تانىتىپ جاتادى. وسى ماسەلەگە كەلگەندە ءبىز سالقىنقاندىلىق تانىتىپ, سامارقاۋ قيمىلدايمىز. مەنىڭ دە مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ دەگەن وتە ساۋاتتى, مىقتى دوسىم بولىپ ەدى. كارانتيننىڭ كەسىرى ءتيىپ, ءبىرتۋار كومپوزيتوردىڭ 80 جىلدىعى ءوز دارەجەسىندە اتالماي قالدى. ارحيۆىمدە مىڭجاسار دوسىمنىڭ ەل ەستىمەگەن كەرەمەت اندەرى بار ەدى, ءساتىن كۇتكەن سول اندەردى كورەرمەنگە تارتۋ ەتۋ – پارىزىم.
مەن – باقىتتى ءانشىمىن. نۇرعيسا تىلەنديەۆ, اسەت بەيسەۋوۆ, مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ سياقتى مىقتى كومپوزيتورلاردىڭ جەكە ءانشىسى بولدىم. ولاردىڭ بولمىسى اننەن, اۋەننەن تۇراتىن. كۇن سايىن جاڭا ءان جازاتىن. جارىققا شىقپاي قالعانى جوق, كوركەمدىك كەڭەستەن ءبىرى بولماسا, ءبىرى وتەدى. اسىل ازاماتتار وزەگىن جارىپ شىققان ولمەس اندەرىنىڭ كىندىگىن كەسۋدى ماعان تاپسىراتىن. كونسەرۆاتوريادا العان بىلىمنەن گورى ومىردەن العان ءبىلىم مەن وسى اعالارىمنان ۇيرەنگەن ونەگەنىڭ ورنى وزگەشە بولىپ تۇرادى. مەنىڭ سانامدا, جۇرەگىمدە ولار ولگەن جوق. بۇل كومپوزيتورلاردىڭ كەز كەلگەن ءانىن ءار قازاق كۇنى بۇگىنگە دەيىن راحاتتانىپ وتىرىپ تىڭدايدى. مۇندايدا كوزكورگەندەردىڭ كوڭىلىن مۇڭ باسادى, كورمەگەن كورەرمەننىڭ ءوزى ناعىز ءاننىڭ ءنارىن جۇتىپ, حاس ونەردىڭ قۋاتىن سەزىنەدى. حالىققا دەگەن ماحابباتتان تۋعان اندەر – ماڭگىلىك. بۇل اندەر ەشقاشان ۇمىتىلماق ەمەس, عاسىر كوكجيەكتەرىنەن كورىنبەي, كومەسكىلەنىپ قالمايدى, قازاقتىڭ وزىمەن بىرگە ءالى مىڭ جاسايدى. مەن سوعان سەنەمىن.
– بىرنەشە كينوتۋىندىدان ءسىز ورىنداعان اندەردى ەستىپ جاڭالىق رەتىندە قابىلداپ وتىرمىز. كينوعا قالاي شاقىرىلدىڭىز؟
– راس, ء«بىزدىڭ عاني» فيلمىندە مەنىڭ ورىنداۋىمداعى ءان پايدالانىلدى. مەن ءان ايتامىن, بالالار اربانىڭ ۇستىندە كەلە جاتادى. وتە اسەرلى كادر. وقيعا وربۋىنە كەدەرگى جاساماي, كەرىسىنشە, ءفيلمنىڭ مازمۇنىن اشىپ تۇر. ءفيلمنىڭ مۋزىكاسىن نۇرعيسا تىلەنديەۆ جازعان بولاتىن. نۇراعا ەكەۋمىز 51 جىل دوس بولدىق. وسى جىلداردىڭ 35-40 جىلىندا جازىلعان اندەردىڭ ءبارىن تەگىس مەن ورىندادىم. ن.تىلەنديەۆ «قىز جىبەكتەن» باستاپ, بىرنەشە ماڭدايالدى فيلمدەرىمىزدىڭ مۋزىكاسىن جازدى. ونەرىمدى سىيلاعانى, باعالاعانى بولار, تەك كونتسەرتتەر مەن ساحنالاردا عانا ەمەس, ول كىسى مەنى كينو دەيتىن ونەردىڭ ۇلكەن سالاسىنا دا ارالاستىرىپ, كەيبىر فيلمدەگى جاڭا اندەرىن مەنىڭ ورىنداعانىمدى قالايتىن.
– «نۇرعيسا تىلەنديەۆ «وتىرار سازى» ورەكەسترىمەن ءان ورىنداعىسى كەلەتىن انشىلەردىڭ كوپ بولعانىنا قاراماستان, «مەن» دەگەن مارعاسقالاردىڭ ءوزىن ءان شىرقاتپاق تۇگىلى وركەستردىڭ ماڭايىنان دا جۇرگىزبەگەن» دەپ ەل اڭىز قىلادى. ءتىپتى وركەستر قۇرامىنداعى مۋزىكانتتاردىڭ ءبىرى نوتانى دۇرىس الا الماي, اۋەندى بۇزسا, ىلەسە الماسا, كەشىرە قويۋى ەكىتالاي دەسەدى. مىنەزى كۇردەلى ونەر يەسىنىڭ ءسىزدى الابوتەن جاقسى كورىپ, «ادالىم» دەپ ات قويىپ, ايرىقشا قادىرلەۋ سىرى نەدە؟
– «ۇلتتىق» مارتەبەسى بار وركەستردە كەم دەگەندە 60-70 ادام وتىرادى. نۇراعاڭنىڭ ديريجەر رەتىندە ەستۋ قابىلەتىنىڭ مىقتىلىعى سونداي, سول الپىس ادامنىڭ بىرەۋى بايقاماي باسقا ءبىر نوتانى باسىپ قويسا, جاق ەتى جىبىر ەتىپ, سول ادامعا جالت قاراپ, جانارىمەن جەرگە تىعىپ جىبەرە جازدايتىن. ءيا, اشۋلانسا, ارىنىن تەجەۋ دە قيىن بولاتىن. ءارتىستىڭ اتاعىنا, اتىنا قاراماستان «بار, قولىڭنان كەلەتىن شارۋاڭدى ىستە» دەپ قۋىپ شىعۋعا دەيىن باراتىن. كىمنەن بولسا دا ءابسوليۋتتى كاسىبيلىكتى تالاپ ەتەتىن. بۇل تالاپتى انشىلەر جاقسى بىلەتىنبىز, سوندىقتان ءار رەپەتيتسياعا ءاتۇستى قاراماي, ازىرلەنىپ باراتىن ەدىك. وركەسترگە ورىنداۋشى بولىپ كەلگەن ادام اسا مۇقيات بولۋعا تىرىساتىن. جازىلعان دايىن دۇنيەنى قيسايتىپ ايتىپ, قيانات جاساۋعا بولمايدى. ويتكەنى ول مۋزىكانى ەرىككەننەن جازعان جوق, اۋەن وڭايلىقپەن تۋمايدى. تىلەنديەۆ – ەرەكشە جاراتىلعان تۇلعا, ايتا بەرسەم, قىرىن دا, قاسيەتىن دە ايتىپ تاۋىسا الماسپىن.
– «ادالىم» دەپ ءسىزدى قاپىسىز تانىعاننان كەيىن ايتقان بولار, شىنىندا دا, وتىرىك ايتقان ادام ەمەسسىز بە؟
– وتىرىكتى جانى مۇرنىنىڭ ۇشىنا كەلگەن ارتى قۋىس, رۋحى ءالسىز ادام عانا ايتادى. وتىرىك ايتقان جەرىم جوق. شامام كەلگەنشە ءوزىمنىڭ دە, ءاننىڭ دە, تىڭدارمان ەلىمنىڭ الدىندا دا ادال بولدىم. نۇرعيسا اعا دا مەن سەكىلدى اكەدەن جالعىز تۋعان ادام. ەكەۋمىز تاعدىرلاسپىز. شەتەلگە ۇزاقتاۋ مەرزىمگە ىسساپارعا شىعا قالعانداي بولساق, قۇشاقتاسىپ, جىلاپ كورىسىپ, شۇرقىراسىپ تابىساتىنبىز. كەيدە از ۋاقىت جولىعىسپاي قالساق, «نۇرعاش, كەلىپ كەتشى» دەپ شاقىرادى. توبەم كورىنگەننەن «وتىرار سازى» ورىندايتىن مەنىڭ اندەرىمنىڭ مۋزىكاسىمەن كەرنەيلەتىپ قارسى الىپ, ءتورت-بەس ءاننىڭ اۋەنىن ايىزى قانعانشا ورىنداتىپ, سوڭىندا «ماەسترو» دەپ وركەستردى تىك تۇرعىزىپ, ماعان سالەم سالعىزاتىن. ءوزى دە قۇشاعىن جايىپ «جالعىزىم-اۋ, ساعىندىرىپ قايدا ءجۇرسىڭ, ادالىم-اۋ» دەپ ماعان قاراي ۇمتىلعاندا, ەلجىرەگەن قۋانىشىم جۇرەگىمە سىيماي, تولقىن بولىپ كەۋدەمدى تەپكىلەي جونەلەتىن. مۇنداي ساتتەردە ادۋىندى مىنەزدىڭ ءىزى دە قالماي, ۇزىلگەلى تۇرعان ءمولدىر تامشىعا ۇقساپ كەتۋشى ەدى. جالعىزدىعىمىز بار, ونەرگە دەگەن تازا كوزقاراسىمىز بار, ءبارى استاسىپ, ىشتەي ۇعىنىسۋىمىز كوپ ءسوزدى كەرەك ەتپەيتىن ەدى. «جالعىزىم», «ادالىم» دەگەن ەكى اۋىز سوزدە كىتاپقا سىيمايتىن مازمۇن جاتاتىن. قارىم-قاتىناسىمىز اعالى-ءىنىلى ادامدارداي قالتقىسىز بولدى. ويىنان شىعۋعا, شامام كەلگەنشە, ويىنا وي قوسۋعا تىرىستىم. وسىنى نۇراعام دا جاقسى ءتۇسىندى.
ء شامشى اعامەن دە دوستىعىم وسىلاي بولدى. ول كىسى ساحنادا ورىندالماعان, سياسى كەپپەگەن سۋ جاڭا اندەرىنىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويا سالا بىزگە, قازاق راديوسىنا الىپ كەلەتىن. «نۇرعاش, ۇلكەن امانات ارقالاعان ءانىمدى ءوز قولىممەن تاپسىرايىنشى دەپ اكەپ تۇرمىن» دەپ نوتا جازىلعان قاعازدى قولىما ۇستاتىپ جاتىپ: «سەنى كورگىم كەلدى عوي», دەپ اقىرىن عانا سىبىرلاپ قوياتىن قايران اعام. كومپوزيتورلار وداعىن باسقارعان, مەنىڭ ءمينيسترىم بولعان ەركەعالي راحماديەۆ اعام دا كەزدەسكەن جەردە «تىلەنديەۆىڭ بار, قالداياقوۆىڭ, بەيسەۋوۆىڭ بار, بىلەمىن, ال مەنىڭ اندەرىمدى قاشان ورىندايسىڭ؟», دەپ كوڭىل بازىناسىن جاسىرماي ايتىپ قالاتىن. بىردە ەركەعالي اعا «اينالايىن, نۇرعالي! وسى ءانىمدى ءوزىڭ ورىنداساڭ» دەگەن تىلدەي قاعاز جازىپ, نوتاعا تۇسىرىلگەن بەس-التى ءانىن وداقتىڭ حاتشى قىزمەتكەرىنەن بەرىپ جىبەرىپتى. ول حات مەنىڭ ارحيۆىمدە ءالى ساقتاۋلى تۇر.
– اعا, سىزگە ءداستۇرلى ساۋال قويايىنشى: سىزگە ءاننىڭ ءسوزى ماڭىزدى ما, اۋەنى مە؟
– ءار ءاننىڭ شىعۋ تاريحى بار دەسەك, ونىڭ تاعدىرى دا بولادى. ءاننىڭ وزەگى – ءسوزى. ءانشى دە, كومپوزيتور دا تىڭداپ وتىرعان ادامعا اسەر ەتەتىن, جۇرەگىنە جەتەتىن مۋزىكا جازۋدى مۇرات تۇتقاندا, الدىمەن ءماتىن سوزىنە ماڭىز بەرەدى. ءان ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى شىعارماشىلىق وداقتاعى ۇشەۋ بىردەي ارقالايتىنىن ءسوز باسىندا ايتتىم. اۆتور ايتارىن ايتتى, ال كومپوزيتور ونى قالاي جەتكىزەدى؟ مەنىڭ بىلۋىمدە, «وسىنداي تاقىرىپتا ولەڭ جازىلسا» دەپ كوپ جاعدايدا كومپوزيتورلار اقىنعا تاپسىرىس بەرەتىن. نۇراعامنىڭ مۇقاعالي, قادىر, تۇمانباي اقىنداردى جانىنان تاستاماي, جۇمىر انگە اينالعانشا بىرگە جۇمىس ىستەۋى سوندىقتان. فيلارمونياداعى كابينەتىمە نۇراعامنىڭ قىلقالام شەبەرىنىڭ شابىتىنان تۋعان قولىن سەرمەپ تۇرعان مىنەزدى پورترەتىن ءىلىپ قويدىم. ىلگىم كەلسە, باسقا دا ۇلى تۇلعالارمەن يىق ءتۇيىستىرىپ تۇسكەن سۋرەتىم جەتەدى, بىراق مەن جۇمىسقا كەلىپ-كەتكەندە, وسى سۋرەتتەن اعامدى كورگەندە ول ماعان جول سىلتەپ, ءومىر سۇرۋگە, وزدەرىنەن قالعان ونەردى دارىپتەپ, دامىتۋعا تاپسىرما الىپ تۇرعانداي سەزىمدە بولامىن.
– ءسىز سوناۋ جاسىراق كەزىڭىزدە قول جەتكىزگەن كومسومول جاستار سىيلىعىنان باستاپ, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى سەكىلدى بىرقاتار ماراپاتتىڭ يەسىسىز. وسىلاردىڭ ىشىندە ءسىز ءۇشىن ماڭىزدىسى قايسىسى؟ بالكىم, ءبىز بىلمەيتىن بۇدان دا باعالىراق سىيلىعىڭىز بار بولار...
– بۇل ماراپاتتىڭ ءبارى دە ازدى-كوپتى ەڭبەكتىڭ جەمىسى عوي. ءوز باسىم ۇستازدىق قىزمەتىمدى بارىنەن جوعارى قويامىن. پروفەسسور دەگەن اتاقتى العان سوڭ شاكىرت الدىندا پاراسات دەڭگەيىڭدى كورسەتىپ, سول ۇدەدەن شىعۋعا تىرىسۋ كەرەك. ونەرىمدى باعالاپ, سەنىم ارتىپ سىيلاعان سوڭ مەنىڭ دە بۇعان جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعانىم ءجون بولار. ساحنادا ورىنداعان ءانىمدى ءسۇيىپ, حالىقتىڭ شىن كوڭىلىمەن قۇرمەتتەگەنى, مەن ءۇشىن ماراپاتتىڭ ەڭ بيىگى. اتاق پەن ابىرويدى سۇراپ الساڭ, ەبىن تاۋىپ ساتىپ الساڭ, ول قۋلىقتى دا سەنەن گورى حالىق جاقسىراق ءبىلىپ وتىرادى. سوندىقتان ادالدىق بارىنەن جوعارى تۇرادى.
– سوڭعى رەت ساحناعا قاشان شىقتىڭىز, اعا؟
– شۇكىر, اتتان ءالى تۇسكەم جوق, ساحنادان سىرت قالعام جوق. ەلگە كوروناۆيرۋس دەگەن پالەكەت كەلگەلى جوسپارلاعان گاسترولىمىزدىڭ توقتاپ قالعانى بولماسا, شاعىم ايتۋعا قۇقىم جوق. قۇرمانعازى اتىنداعى حالىق اسپاپتارى وركەسترىمەن 30 جىلعا جۋىق جۇمىس ىستەدىم. قازىر جامبىل اتىنداعى فيلارمونيانىڭ ءانشىسىمىن. مۇندا دا ن.تىلەنديەۆ ءوز قولىمەن قۇرعان «وتىرار سازى» وركەسترىمەن جۇمىس ىستەيمىن. ىرگەلى ەكى ۇجىمنىڭ اراسىندا ون جىلداي «قازاقكونتسەرتتە» جۇمىس ىستەپ, «جازيرا» اتتى ۇلت اسپاپتار ءانسامبلىن قۇردىم. سوندا مەنىڭ بار ءومىرىم ساحنادا عانا ءوتىپ كەلەدى.
– سىزگە ءبىز ءانشى دەپ قانا قارايمىز, ال ءسىزدىڭ ەسكەرىلمەي, ەلەنبەي كەلە جاتقان ەرلىك-ەرمەكتەرىڭىز دە بار ەكەن. باعبان ەكەنسىز. 12 گەكتار جەرگە باق ەگۋ – ۇلكەن ەڭبەك. وسى باقتىڭ جايىن بىلەتىندەر ءسىزدىڭ سۋرەتشىلىك, ساۋلەتشىلىك قىرىڭىزعا دا ءسۇيسىنىپ جاتادى...
– الماتى مەن تالدىقورعاننىڭ اراسىنداعى كەربۇلاق دەيتىن اۋداننىڭ «دولانالى» دەگەن اۋىلى مەنىڭ تۋعان جەرىم. الماتىدا وقىپ جۇرگەن ستۋدەنت كەزىمدە 1-كۋرستى اياقتاي سالا, كانيكۋلدا ءجۇرىپ اياعىممەن يلەپ, ساماننان كىرپىشىن قۇيىپ, كەلەسى جىلى اكە-شەشەمنىڭ جيناپ قويعان اقشاسىنا شاتىرىن الىپ, تاپ ەرتەگىدەگى قۇستىڭ ۇياسىنداي شاعىن ءارى ادەمى ءۇي تۇرعىزعان ەدىم. ءبىر كىرپىشى مۇجىلمەي, ءبىر سىنىق سىلاعى تۇسپەگەن كۇيى سول ءۇي ءالى تۇر. مەن 3-كلاستا وقىپ جۇرگەندە «اتادان مال قالعانشا, تال قالسىن» دەپ اكەم ەكەۋمىز الما اعاشىن وتىرعىزدىق. جالپى, الما اعاشىنىڭ عۇمىرى 30-40 جىلدان اسپايدى. مەن كەشە 85 جاسقا تولدىم, ال مەنىڭ ون جاسىمدا وتىرعىزىلعان سول الما اعاشتارىنىڭ جەمىسى ءالى توگىلىپ تۇر. المالارى ءىرى-ءىرى, اۋىلداعى بالا-شاعا, باۋىرلارىم قىزىعىن كورىپ وتىر. بىلتىر اۋىلعا ارنايى بارىپ العىسىمدى ايتىپ, باعىمنىڭ 75 جىلدىق قۋانىشىن اتاپ ءوتىپ كەلدىم.
اۋىلداعى اكىم-قارا اعايىنمەن كەلىسە وتىرىپ, 12 گەكتارعا باقتىڭ جوباسىن ازىرلەپ, الماتىدان جەتىسۋ جەرىندە وسۋگە بەيىم بىرقاتار اق قايىڭ, تەرەك سەكىلدى اعاش تۇرلەرىن, دولانانىڭ بىرنەشە سورتىن, ال باق ىشىنە الما, المۇرت اعاشتارىنىڭ ءتۇرلى سورتتارىن ساتىپ الىپ, اپارىپ ەكتىك. الدىن الا سىزباسىن جاساپ, اعاشتاردى وسى سحەماعا ساي ورنالاستىردىق. قاسيەتىڭنەن اينالايىن جەتىسۋدىڭ تۇگىن تارتسا, مايى شىعاتىن قۇنارلى توپىراعىنا شىبىق شانشىساڭ, ماۋەلى بايتەرەككە اينالىپ سالا بەرەدى عوي, قالاي عانا سۇيمەيسىڭ, قالاي عانا تابىنبايسىڭ؟ بۇل باقتى ەگۋدەگى ماقساتىم, اۋىلىمنىڭ ادامدارى, ءوسىپ كەلە جاتقان بالالار جەمىسىن جەپ, كولەڭكەسىن سايالاپ, يگىلىگىن كورسىن دەگەن نيەتتەن تۋدى. اتتەڭ, دەر كەزىندە جەتپەگەن سۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى ءبىراز اعاشتارىم قۋراپ قالدى. الايدا جەرسىنىپ, تامىرىن تەرەڭگە تارتىپ, بويلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان باعىمدى كورىپ, كوڭىل توعايتامىن. مىڭ شۇكىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ايگۇل احانبايقىزى,
