مەديتسينا • 24 قاڭتار، 2022

المات قوداسباەۆ: مەديتسينالىق ءتۋريزمنىڭ ىلگەرىلەۋىنە ۇلەس قوستىق

63 رەت كورسەتىلدى

وتىز جىل بەدەرىندە قۇرىلعان، ەڭ باستىسى ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق ءتۋريزمدى العا جىلجىتۋعا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقانداردىڭ ءبىرى – الماتىداعى كارديولوگيا ورتالىعى. وسى جىلداردا اتالعان ورتالىق وتاندىق مەديتسينانىڭ دامۋىنا، وزىق تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋىنە، زاماناۋي كۇردەلى وپەراتسيالاردىڭ ەلىمىزدە جاسالۋىنا جۇمىس ىستەي الدى ما؟ بۇل سۇراقتاردى «قالالىق كارديولوگيا ورتالىعى» مكك ديرەكتورى، قازاقستاننىڭ ۇزدىك كارديوحيرۋرگتارى بايقاۋىنىڭ «اق جۇرەك» نوميناتسياسىنىڭ لاۋرەاتى، 2015 جىلعى «جىل دارىگەرى» جانە 2017 جىلى «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى المات قوداسباەۆقا قويدىق.

 

– المات تۇرىسبەك ۇلى، قازىر مەديتسيناداعى بۇكىل ماسەلە كو­روناۆيرۋستان اينالىپ وتە ال­مايدى. پاندەميا قالالىق كار­ديولوگيا ورتالىعىنىڭ ومى­رىنە قالاي اسەر ەتتى؟

– ارينە، جاھاندىق ىندەت كەزىندە ءبىز «كارديولوگيالىق ورتالىقپىز» دەپ قاراپ وتىرا المادىق. ءوزىمىز باستاما كوتەرىپ، قالالىق قوعامدىق دەن­ساۋلىق باسقارماسىنىڭ كەلى­سىمىمەن كارديولوگيالىق ورتا­لىق ينفەكتسيالىق اۋرۋحانا رە­تىن­دە كومەك كورسەتە باستادى. مە­دي­تسينالىق مۇمكىندىكتەرىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ، ءبىزدى ءبىرىنشى ەشەلون دارەجەسىنە قوستى. وسى­لاي ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن سەنىم ارتىپ وتىرعان سوڭ، ءبىز ونى اقتاۋعا تىرىستىق جانە اقتادىق. جالپى، ءبىزدىڭ ورتا­لىق­تىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ەكس­ترا­كورپورالدى مەمبرانالىق وكتسيگەناتسيا (ەكمو) اپپاراتى، ياعني قىزمەتى ناشارلاعان وكپەنىڭ ورنىنا ارنايى اپپارات قوسۋ ارقىلى ناۋقاستىڭ قانىن وتتەگىمەن قاجەتتى مولشەردە تولىق قامتاماسىز ەتۋ. ونى قو­سۋ­دىڭ دا ءوز ەرەكشەلىگى بار: ۇلكەن كاتە­تەرلەردىڭ كومەگىمەن جۇرەككە كۇرەتامىرلار ارقىلى قوسىلادى دا، ادامنىڭ دەنەسىندەگى قاندى اپپاراتقا الىپ، وتتەگىمەن قانىق­تىرىپ، قايتادان ادامنىڭ دەنە­سى­نە ۇزدىكسىز بەرىپ وتىرادى. بۇل اپپاراتتىڭ قىزمەتىن ءبىز ءوز ورتا­لى­عىمىزدا عانا ەمەس، باسقا ورتا­لىقتاردا، اتاپ ايتقاندا، ينفەك­تسيالىق اۋرۋحانالارعا جانە پەر­زەنت­حانالارعا بارىپ، ەكمو اپپاراتىن قوسىپ، كوۆيدپەن اۋىرىپ جات­قان اۋىر ناۋقاستارعا كومەك كورسەتتىك.

سونداي-اق ورتالىق دارىگەر­لە­رى گەرمانيادا مىڭداعان ادام­عا ەكمو اپپاراتىن قويعان گان­نوۆەر قالاسىنداعى مەدي­تسينالىق ورتالىقتىڭ دارىگەر­لە­رىمەن بايلانىستا بولدى. گاننو­ۆەر­دەگى مەديتسينالىق ورتالىق پاندەميا كەزىندەگى كومەك كورسە­تۋ­دە ەڭ الدىڭعى قاتارداعى ورتا­لىق بولىپ قىزمەت اتقارعان. اتالعان ورتالىقتىڭ رەانيماتسيا ءبولى­مى­نىڭ دارىگەرلەرىمەن بايلانىس ورناتىپ، ءبىر ناۋقاستى بىرلەسە ەمدەپ، قارايتىنداي جاعدايعا جەتتىك جانە بۇل تاجىريبە الماسۋ جاعىنان وتە جاقسى كومەك بولدى. ول جاقتاعى ماماندار ءبىزدىڭ ەكمو اپپاراتىمەن اينالىساتىن دارىگەرلەر ءبىلىمىنىڭ جوعارى، تاجىريبەسىنىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتىپ، جاقسى باعا بەردى.

– پاندەميا كەزىندە كارديو­لو­گيالىق پاتسيەنتتەردى ەمدەۋ قا­­لاي جۇرگىزىلدى؟

– ارينە، ءوز پاتسيەنتتەرىمىزدى دە قاراۋسىز قالدىرعان جوق­پىز. جالپى، كوروناۆيرۋس ينفەك­تسيا­سى­نىڭ پاتوگەنەزىنە سۇيەنەتىن بولساق، وتتەگىنىڭ ورگانيزمگە جەتىسپەۋشىلىك جاعدايىن تۋدىرا وتىرىپ، ىشكى اعزالار، سونىڭ ىشىندە وتتەگىنى وتە قاجەت ەتەتىن جۇرەك قانتامىرلارى جۇيە­سىنە وتە ۇلكەن زاقىم كە­لە­تىنى دالەلدەندى. ول مايدا قان­تا­مىر­لاردى زاقىمداي وتى­رىپ، ورگانيزمنىڭ وتتەگىمەن قام­تا­­ماسىز ەتۋ دارەجەسىن تومەن­دە­تە­دى. وسىنداي دەرتكە وتە سەزىمتال كارديولوگيالىق اۋرۋلارى بار ناۋقاستار كوپتەپ شالدىعا باستادى. بۇل ناۋقاستاردىڭ كوروناۆيرۋس­تى جۇقتىرعان بەلگىلەرىن بايقاي تۇرا، ءبىزدىڭ دارىگەرلەر ولاردان باس تارتپاي، ءوز ءومىرىن قاتەرگە تىگە وتىرىپ، كۇردەلى كارديو­لو­گي­يالىق وپەراتسيا جاساۋعا دەيىن باردى. جۇرەك تامىرلارىنىڭ زاقىمدانۋىن انىق­تاۋ ءۇشىن كوروناروگرافيا جانە ستەندتەۋ وپەراتسيالارى جاسا­لىندى. جۇرەك ىرعاعى بۇزىلعان جاعدايدا، ولار­عا قويىلاتىن كارديوستيمۋلياتور اپپاراتتارىن حي­رۋر­گيالىق جولمەن قويۋ وپەراتسيالارى وتە كوپ جاسالدى. ايتا كەتەتىن وتە اۋىر جاعدايلاردىڭ ءبىرى – ىندەت جۇقتىرعان ناۋقاستاردى قاراپ ەمدەۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ورتالىق دارى­گەر­لەرى عانا ەمەس، بۇكىل مەديتس­ينا قىزمەتكەرلەرى، ونىڭ ىشىندە سانيتارلار، ەلەكتريكتەر، مەيىرگەرلەر بار، بارلىعى 24 ساعات ارنايى قورعانىس كوستيۋمدەرىمەن جۇرۋگە تۋرا كەلدى. مەديتسينالىق كومەك­تەن باسقا، ناۋقاستارعا ءبىرىن­شى كەزەكتە پسيحولوگيالىق، ادام­گەر­شى­لىك كومەكتەر دە قاجەت بولدى. وسى ورايدا ىندەتتى جەڭۋگە ءبىزدىڭ اۋىزبىرشىلىگىمىز كومەكتەسكەنىن ايتار ەدىم. سونىمەن قاتار مەدي­تسي­نالىق كومەك كورسەتەتىن عيما­را­تتار جانە زامان تالابىنا ساي قۇرال-جابدىقتارىمىزدىڭ بار­لى­عى جەتكىلىكتى بولدى، ونى پايدالانا الاتىن بىلىكتى ماماندارىمىز دا تابىلدى.

– كارديولوگيالىق ورتا­لىق­­تىڭ قانداي يننوۆاتسيالىق جا­ڭا­­­لىقتارى بار؟

– ءبىزدىڭ ورتالىق 2007-2008 جىلدارى حالىققا كورسەتىلەتىن كارديو­لوگيالىق قىزمەتتى جاقسار­تۋ ماقساتىندا اشىلعان ەدى. وسى كۇنگە دەيىن قالالىق كارديولوگيا ورتالىعى حالىقارالىق دەڭگەيدە كومەك كورسەتە الاتىن مەديتسينالىق ورتالىققا اي­نالدى. ۇكىمەت تاراپىنان جو­عارعى تالاپ قويىلدى، سول سە­نىم­دى اقتاۋعا تىرىستىق. ەكىن­شىدەن، وسى حالىقارالىق دەڭ­گەي­گە كوتەرىلۋ ءۇشىن وتە كوپ مۇم­­­كىندىك جاسالدى: زاماناۋي جاب­دىق­تارمەن قامتاماسىز ەتىلدى، سول جابدىقتاردى تولىق يگەرە الاتىن، ءتىلىن بىلەتىن ماماندار دايىندالدى. ەڭبەك رەجىمى جوعارعى تالاپقا ساي، ەڭبەكاقى ۋاقتىلى بەرىلەدى، جۇمىس ناتي­جە­سىنە قاراي سارالانعان قوسىمشا اقىلار بەرىلەدى – وسىنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ دارىگەرلەردىڭ ءوز جۇمىسىن الاڭسىز اتقارۋىنا مۇمكىندىك بەردى. ءبىزدىڭ ورتالىقتا قىزمەت ىستەي ءجۇرىپ، ءوز دارەجەسىن كوتەرۋ با­رى­سىندا ەۋروپالىق جانە باسقا الەم دەڭگەيىندەگى كار­ديو­لو­گيالىق ورتالىقپەن بىر­لەسە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن، ورتالىقتىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ جۇرگەن ۇلكەن ماماندار بار. مىسالى، ورازبەك ساحوۆ – ەۋروپالىق ينتەر­ۆەتسيالىق كارديولوگتەر قو­عا­­مىنىڭ مۇشەسى، اعىلشىن تىلىن­دە ەركىن سويلەيدى، شەتەلدەردە ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ قول جەت­كىزگەن جەتىستىكتەرى، يننو­ۆا­­تسيا­­لىق جاڭالىقتارى تۋرالى بايانداما جاساپ جۇرگەن بىلىك­تى مامان. كارديولوگيالىق بولىم­شەلەردە جۇمىس ىستەيتىن ءبو­لىم مەڭ­گەرۋشىلەرىنىڭ ءبارى ەۋرو­پا­­لىق كار­ديولوگتەر قوعامى­نىڭ مۇشە­لەرى. ولار جىلدا وتەتىن حالىقارالىق كونگرەستەرگە قاتى­سىپ، عىلىم، مەديتسينا جاڭالىقتارىمەن ءبولىسىپ وتىرادى. جالپى، وسى كارديولوگيالىق ور­تا­لىقتىڭ تاعى ءبىر قول جەت­كىز­گەن جەڭىستەرىنىڭ ءبىرى – مەدي­تسي­نا­لىق تۋريزم. ونىڭ ءبىر ايعاعى – قىسقى ۋنيۆەرسيادا كەزىن­­دە شەتەل ازاماتتارى ءبىزدىڭ ورتالىققا كەلىپ، مەديتسينالىق كو­مەك­كە جۇگىندى. مىسالى، فيسۋ توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى جۇرەك تالماسىنا ۇشىراپ، سول كى­سى­گە ءبىزدىڭ ورتالىقتا جەدەل تۇردە كارديولوگيالىق كومەك كورسەتىلدى. كەيىن مۇنىڭ دەر كە­زىندە جاسالعان ءساتتى وپەراتسيا، جوعارى دارەجەدە كورسەتىلگەن مە­ديتسينالىق كومەك ەكەنى شەتەل­دىك گازەتتەردە جازىلىپ، ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ دارىگەرلەرىنە وڭ باعا بەرىلدى. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن مون­عو­ليادان باستاپ برازيلياعا دەيىن، جالپى دۇنيە ءجۇزىنىڭ 36 مەملەكەتىنىڭ وكىلدەرى بىزگە، ياعني كارديولوگيالىق جوعارى مامان­دان­دىرىلعان مەديتسينالىق كو­مەك­­كە جۇگىنگەن ەكەن.

ورتالىقتا بىرنەشە يننوۆا­تسيا­لىق تەحنولوگيا ىسكە قوسىلدى، ونىڭ ءبىرى – جۇرەكتىڭ اشىق وپەراتسياسى كەزىندە جۇرەك ىرعاعىن قالپىنا كەلتىرۋ، قوسارلانعان وپەراتسيا جاساۋ جانە ەكىنشىسى – جۇرەكتىڭ كۇردەلى زاقىمدانۋ كە­زىن­دە جۇرەك قاقپاقشالارىنىڭ كلا­پاندارىن اۋىستىرۋ مەن كورو­نار­­لى شۋنتتاۋ وپەراتسياسىن ءبىر مەزەتتە جۇرگىزۋ.

وسى ورتالىق دارىگەرلەرى وبلىس ورتالىقتارىنا بارىپ، كۇر­­دەلى وپەراتسيالار جاساپ تۇرا­دى. قالالىق كارديولوگيالىق ور­تا­لىق س.اسفەندياروۆ اتىنداعى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ بازاسى بولعاندىقتان، بىزدە بو­لاشاق كارديولوگتەر، كارديوحيرۋرگتەر رەزيدەنتۋرادان، جى­لىنا ونداعان كارديوحيرۋرگ پەن 50-60-قا جۋىق كارديولوگ مامان­دار دايارلىقتان وتەدى. ولار كار­ديولوگيا، ونىڭ ىشىندە جەدەل كارديولوگيالىق كومەك كورسەتۋ ءىسى بويىنشا ءبىلىم الادى، ءبىلى­مىن جەتىلدىرەدى. بۇگىنگى تاڭدا قا­­لا­­لىق كارديولوگيا ورتالىعى قا­زاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە قاجەتتى كادرلار دايارلايتىن ورتا­لىق رەتىندە تانىلىپ وتىر.

 

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا قانشا ادام ۆاكتسينا الدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:42

ۇقساس جاڭالىقتار