تاريح • 23 قاڭتار، 2022

تورعاي تاريحىن تولعاعان

108 رەت كورسەتىلدى

قازان توڭ­كەرىسىنە دەيىن (1917 ج) قازاق دالا­سىنىڭ ەتنوگرافياسى، اكىم­شىلىك ءبو­لىسى جانە فول­­كلورلىق مۇراسى سياق­تى ءتۇرلى تا­قى­رىپتى قام­تىعان مىڭ­­نان اس­تام كىتاپ جا­رىق كورگەن ەكەن.

اتاپ ايت­قان­دا، ورىن­­بور باسپاحانالارىنان 94 مىڭ 800 تيراج­­بەن 42 باسىلىم، سانك-پەتەربۋرگتىڭ بوراگانسكي باسپاحاناسىنان 3 مىڭ تيراجبەن 1 كىتاپ، سەمەيدەگى «جاردەم» باسپاحاناسىنان 11 مىڭ 800 تيراجبەن 8 باسىلىم، استراحان باسپاحاناسىنان 9 مىڭنان استام تيراجبەن 4 باسىلىم، ورالدان 2 مىڭ تيراجبەن 1 باسىلىم ت.ب.

وسىلاردىڭ قاتارىنا 1902 جىلى تۆەر قالاسىندا باسىلىپ شىققان «تۋرگايسكايا وبلاست. يستوريچەسكي وچەرك» اتتى ەڭبەكتى جاتقىزۋعا بولادى. بيىل بۇل تۋىندىنىڭ جارىق كورگەنىنە 120 جىل تولسا، كىتاپ اۆتورى ورىس زەرتتەۋشىسى، تاريحشى-ەتنوگراف الەكساندر يۆانوۆيچ دوبرو­سمىسلوۆ (1854 – 1915) ەكەن. بۇل كىسى 1888-1901 جىلدارى تورعاي وبلىستىق ۆەتەرينارلىق شارۋاشىلىعىندا قىزمەت اتقارعان كورىنەدى. اۆتور جايلى عۇمىرنامالىق انىقتامالىقتا، «تورعاي وبلىسى: تاريحي وچەركتەر» كىتابى ورىس گەوگرافيا قوعامىنىڭ ورىنبور ءبولىمىنىڭ تاپ­سىرى­سى بويىنشا جازىلعانى جايلى ايتىلىپتى.

پاتشالىق رەسەي كەزىندە دالا گەنەرال-گۋبەر­ناتورلىعىنا قاراستى تورعاي وبلىسىنىڭ اۋماعى – 399 780 ۆەرست نەمەسە قازىرگى ولشەممەن ايتقاندا 456 185 شارشى مەتردى قۇراسا، تۇرعىن­دارىنىڭ سانى جارتى ميلليونعا جەتەقابىل بولىپتى. تورعاي وبلىسىنىڭ باتىسى ورال وبلىسىمەن شەكتەلسە، شىعىسى اقمولا وبلىسىمەن ۇشتاسىپ، وڭتۇستىك شەبى ارال تەڭىزىنە دەيىن سوزىلا ورنالاسىپتى.

وسىنشاما الىپ اۋماقتى العان ايماق­تىڭ تاريحى مەن شارۋاشىلىعى جايلى مالىمەت جيناقتالعان اتالمىش ەڭبەكتە – وبلىسقا با­عىنىشتى ۋەزدەر مەن بولىستىقتار ءتىزىمى (1894 جىلعى مالىمەت)، سونداي-اق وڭىردەگى مال شارۋا­شىلىعى، ساۋدا ءىسى جايلى ستاتيستيكالىق دەرەكتەر جيناقتالعان. اۆتوردىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا، بۇل كىتاپ 1898 جىلى وبلىستىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا: «قىر­عىزدىڭ جۇننەن جاسالعان بۇيىمدارى»، «تورعاي وبلىسىندا 1886 جىلعا دەيىن جىلقى شارۋاشىلىعىن جاقسارتۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن شارالار»، «تورعاي وبلىسىنداعى ساۋدا» ت.ب. تاقىرىپتار بويىنشا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر قورىتىن­دىسى ىسپەتتەس.

قالاي دەسەك تە، بۇل تۋىندىعا ارقاۋ بولعان دەرەكتەر قازاق تاريحىنىڭ ءبىر تارماعى ەكەنى شىن. ونىڭ ۇستىنە، وسىدان ءدال 120 جىل بۇرىنعى دالا قازاقتارىنىڭ شارۋاشىلىعى جايلى بىلگىسى كەلگەن زەرتتەۋشى ءۇشىن وتە قۇندى مالىمەت بارى انىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار