ونەر • 31 جەلتوقسان, 2021

تۋعان جەردىڭ توپىراعى

7663 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

تاريحقا سۇيەنسەك, كەڭەس وداعى 1954 جىلى تىڭايعان جەردى جىرتۋدى قولعا الدى. بۇل پرو­تسەستىڭ باسىم بولىگى قازاقستاندا جۇزەگە اسقانى بەلگىلى. وسىلايشا, جاپپاي تىڭ جەر­لەردى يگەرۋ قوزعالىسى باستالدى. تالاي شۇرايلى توپىراق توزاڭعا اينالىپ, قاراشا حالىق قايعىعا باتتى. ءبىز مىسالعا الىپ وتىرعان كارتينا سونىڭ ايعاعى.

تۋعان جەردىڭ توپىراعى

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن ونەر قايراتكەرى, بەلگىلى سۋرەت­شى اۋ­باكىر ىسمايىلوۆ «تىڭ يگەرۋ. ەرەي­­­مەنتاۋ قيىرلا­رى» شىعار­ما­سى ارقىلى تۇمسا تابيعاتىمىز كەڭەس­تىك يدەو­لوگيانىڭ قۇربانى بولعا­نىن كورسەتكىسى كەلگەندەي. قاراڭىزشى, تىڭ يگەرىلگەن وبلىستاردا 700 قازاق مەكتەبى جابىلىپ, بالالار مەكتەپ-ينتەرناتتاردا ورىس تىلىندە ءبىلىم الدى. ولار تەك تو­پىراقتى عانا ەمەس, قازاقتىڭ سا­ناسىن ۋلادى.

جالپى, اۋباكىر ىسمايىلوۆ بەينەلەۋ ونەرىنە 30-جىلدارى كەلگەن بۋىن وكىلى. ونىڭ شى­عار­ماشىلىق عۇمىرى قازاق­ستان­داعى بەينەلەۋ ونەرىنىڭ باستالۋ جانە قالىپتاسۋ تاريحىمەن تىعىز بايلانىستى. بىزگە «حان ءتاڭىرى», «بارتوعاي», «جۋالى جا­زىق­تارىندا», «بەس شاتىر» سىندى عاجايىپ رومانتيكالىق پەيزاجدارى بار كوپتەگەن كوركەم دۇنيە سىيلادى. ونىڭ تۋىندىلارى – قاشاندا بەينەلەۋ ماسشتابىمەن, بوياۋلارىنىڭ اشىقتىعىمەن, مۋزىكالىق اۋەندىلىگىمەن, ەكپىندى ىرعاعىمەن, تاڭدانىس شاتتىعىمەن ارباپ الاتىن كورىنىستەرگە تولى.

«تىڭ يگەرۋ. ەرەيمەنتاۋ قي­ىر­لارى» كارتيناسى پانورا­مالىق پەيزاج جانرىنا جاتادى. سۋرەتشى ەرەيمەنتاۋ جە­رىنىڭ كورىنىستەرىن بەينەلەگەنى سونشالىق, كورەرمەن تاۋ جاقتان ءوزىنىڭ الدىنان اشىلعان كو­رى­نىسكە قاراپ تۇرعانداي اسەردە بو­لادى.

قىلقالام شەبەرى نازارىن كۇن باتقان كەزدەگى اتىراپقا اۋدارعان. كارتينانىڭ الدىڭعى بولىگىندە جەل تەگىستەگەن تاۋ جوتالارى بەي­نەلەنگەن. اتىراپ بىرتە-بىرتە تومەندەي بەرەدى دە, ءبىزدىڭ الدىمىزدان ەلىك تابىنى جايىلىپ جۇرگەن الاسا توبەلەر شىعادى. وزەن بۇرالاڭداپ بارىپ باتقان كۇننىڭ شۇعىلاسى ءتۇسىپ تۇرعان كولگە قۇيۋدا. تۇمسا تابيعاتتى تراك­تورلار جىرتقان ەگىستىك پەن تىڭ يگەرۋشىلەردىڭ ۆاگوندارى بۇزىپ تۇر. سۋرەتشى كولدىڭ جانىنا ادامداردىڭ سۇلباسىن قوسقان. ولار قوسالقى مانگە يە.

اۆتور جاسىل ءتۇستىڭ ءارتۇرلى رەڭكىن قولدانا وتىرىپ, بۇلتتى جارىپ شىققان جارىقتىڭ ءشوپ ءتۇسىن قالاي وزگەرەتىنىن كورسەتكەن. كۇن كوكجيەككە اسىلعان قالپى توبەلەردىڭ باۋرايىن قىزىل تۇس­كە, ال بۇلتتاردى اقشىل قىزىلعا, سا­رىعا, ءتىپتى قىزعىلت تۇسكە بويايدى. قور­شاعان ورتا جۇمباق ءارى تىلسىم اسەمدىككە بايلانىپ قالعانداي.

سوڭعى جاڭالىقتار