بيىل جىلدىڭ باسىندا شاعىن شاھاردىڭ ماڭايىنداعى كەن قورىنىڭ تۇگەسىلۋىنە بايلانىستى 65 جىل بويى جۇمىس ىستەپ كەلگەن تورعاي بوكسيت كەن باسقارماسى جابىلعاندا, ارقالىقتىڭ كەلەشەگىنە كۇمانمەن قاراعاندار دا بولعان. الايدا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋعا مىقتاپ بەت بۇرعان قالادا بۇرىن-سوڭدى بولماعان كوپتەگەن تىڭ جوبا قولعا الىندى. مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەيتىن ءوندىرىس وشاقتارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى اشىلىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولدى. قالا تۇرعىندارىنىڭ ءبىرازى جاڭا كاسىپ تۇرلەرىن يگەردى. وسىلايشا, ونەركاسىپتە قارقىن العان قىزۋ تىرشىلىك كوپشىلىك كوڭىلىندەگى كۇماندى تەز سەيىلتتى.
ەندى مىنە, «ارقالىق ايدار» جشس مال بورداقىلاۋ الاڭىن ىسكە قوسىپ وتىر. 40 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان جاڭا كەشەن «تورعاي ەت» ەت وڭدەۋ كومبيناتىن شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. مۇندا 1 مىڭ ءىرى قارا بورداقىلانادى, ال كەلەسى جىلى ونىڭ ۇستىنە تاعى 2,5 مىڭ بورداقى مال قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان. جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 2,7 ملرد تەڭگە جۇمسالىپ وتىر.
– بۇل ەندى مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ۇلكەن جوبا. بىزدە ارقالىقتا «تورعاي ەت» دەگەن كومبينات جۇمىس ىستەپ جاتىر. قازىر شيكىزات تاپشىلىعىنا بايلانىستى بۇل كومبينات ءوزىنىڭ وندىرىستىك قۋاتىن تولىق پايدالانا الماي وتىر. بورداقىلاۋ الاڭى وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا جاسالىپ جاتقان شارۋا. بيىل 1 مىڭداي قوي, 1 مىڭداي سيىر اكەلدىك. مۇنىڭ سىرتىندا, وبلىس تۇرعىندارىنان جىلقى, تۇيە ساتىپ الىپ جاتىرمىز, – دەدى بورداقىلاۋ الاڭىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قاراتاي نۇرمانوۆ.
مەڭگەرۋشىنىڭ ايتۋىنشا, مال شارۋاشىلىعى كەشەنىندە ءتورت جابىق قورا بار. مۇندا تۇراتىن مالعا ازىق بەرۋ, استىن تازالاۋ سياقتى جۇمىستاردىڭ ءبارى ارنايى تەحنيكانىڭ كومەگىمەن اتقارىلادى. ماسەلەن, قوراداعى مالىڭ ءزارى ارنايى كارىز قۇبىرلارى ارقىلى اعىپ بارىپ, سىرتتاعى قۇدىققا جينالادى. قۇدىقتاعى سۇيىق كەيىن جەر تىڭايتۋعا پايدالانىلادى. بورداقى مالدىڭ تەزەگى دە ءدال وسىنداي جولمەن ءبىر شۇڭقىرعا كومىلىپ, ءبىر جىلدان سوڭ, القاپتارعا تىڭايتقىش رەتىندە شاشىلادى. سونىمەن قاتار, مۇندا قولايلى كۇندەرى مال جايىلاتىن جەتى جازىق البار, مالشىلارعا ارنالعان جەكە عيمارات بار. ونىڭ ىشىندە اسحانا, جۋىناتىن بولمە, دارەتحانا, دەمالاتىن بولمە بار, مالشىنىڭ جاعدايى جان-جاقسى قاراستىرىلعان. بيىل اكىمشىلىك عيماراتتىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ ۇلگەرمەدى. ول عيماراتتا كەلەسى جىلدان باستاپ ۆەتەريناريالىق زەرتحانا, بورداقىلاۋ الاڭىنا كىرىپ-شىعاتىن مالشىلار مەن مامانداردى دەزينفەكتسيادان وتكىزەتىن بەكەت جۇمىس ىستەمەك.
وبلىس اكىمىنىڭ قاتىسۋىمەن اشىلعان تاعى ءبىر كاسىپورىن – 20 مىڭ تونناعا دەيىن استىق ساقتايتىن ەلەۆاتور. بۇل جوبانىڭ قۇنى 1,3 ملرد تەڭگەنىڭ ۇستىندە. سونداي-اق ارقالىقتا ساعاتىنا 20 توننا قۇراما جەم دايىنداپ شىعاراتىن جاڭا زاۋىت جۇمىسىن باستادى. قۇنى 545,6 ملن تەڭگە بولاتىن قۋاتتى زاۋىتتا جىلىنا 13 مىڭ توننادان استام جەم وندىرىلمەك.
– مەملەكەتىمىزدىڭ قارقىندى دامۋى تۇراقتى ساياسات پەن ىشكى بىرلىكتىڭ نەگىزىندە جاتىر. سوڭعى 30 جىل ىشىندە ارقالىقتا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان كوپتەگەن جاڭا نىساندار ىسكە قوسىلدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ قارساڭىندا مۇنداي نىسانداردىڭ اشىلۋى ارقالىققا جاڭا سەرپىن بەرىپ, ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن جاقسارتادى, – دەدى ا.مۇحامبەتوۆ.
قوستاناي وبلىسى,
ارقالىق قالاسى
