قاراقشىلار قايتا باس كوتەردى مە؟

مۇنداي ۇيىمداسقان قىل­مى­ستىق توپتار ەل جاعدايى تۇزەلگەن جاڭا عاسىر باسىندا جويىلىپ, قاراقشىلىق قاۋپى سەيىلگەندەي بولعان. الايدا «قارا التىنعا» بالانعان مۇناي باعاسى قۇلدىراپ, ەلدىڭ قارجى جاعدايى قيىنداعان, ونىڭ ۇستىنە كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ەكونوميكاعا تەرىس اسەرىن تي­گىزگەندىكتەن, حالىقتىڭ تابىسى تاعى دا كەمىپ, قىمباتشىلىق قىس­پاققا الا باستاعان كەيىنگى جىلدارى قاراقشىلىقتى كاسىپ ەتۋشىلەر قاي­تادان باس كوتەرگەن ءتارىزدى.

ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ءباس­پا­سوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنا قا­­راعاندا, وسى جىلدىڭ باسىندا تۇر­­كىستان وبلىسىندا ۇيىمداس­قان قىل­­مىستىق توپ مۇشەلەرى قازى­عۇرت اۋدانىنىڭ تۇرعىنىن قورقى­تىپ, ءتورت ميلليون تەڭگەدەي اقشا بوپسالاعان. پوليتسيادان كومەك سۇ­راۋعا ءداتى جەتكەن ازاماتتىڭ شا­عىمىنا وراي بىردەن قۇرىلعان پوليتسيا دەپارتامەنتى مەن ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى دە­پار­­تامەنتىنىڭ تاجىريبەلى قىز­مەت­كەر­لەرىنىڭ بىرلەسكەن توبى تو­عىز ادامدى قىلمىس ۇستىندە تىرپ ەتكىز­بەي ۇستاعان. كەيىن ولاردىڭ تور­تەۋى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ­تاردىڭ مۇشەلەرى ەكەنى, ال ۇشەۋى بۇ­رىن بۇزاقىلىق جاساپ, ادام ۇرلا­عانى جانە تەرروريستىك ارەكەتتى ۇيىم­داستىرۋعا تىرىسقانى ءۇشىن سوتتالعانى انىقتالعان.

سونداي-اق بيىلعى جازدا باس پروكۋراتۋرانىڭ ۇيلەستىرۋىمەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى الماتى قالاسى, الماتى, اقتوبە, جام­بىل جانە باتىس قازاقستان وبلىس­تارىنىڭ اۋماعىندا ارنايى ماق­ساتتاعى بولىمشەلەردى تارتا وتىرىپ جۇرگىزگەن ارنايى وپەراتسيا با­رىسىندا ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ 28 مۇشەسى قولعا تۇسكەن. ەلۋدەن استام وبەكتىنى ءتىنتۋ كەزىندە اتىس قارۋلارى مەن وق-دارىلەر جانە ارنايى باقىلاۋ جۇرگىزۋگە ارنال­عان تەحنيكا تابىلىپ, تاركىلەنگەن. بۇل قىلمىسكەرلەر توبى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندە 15 اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس ىستەگەن. سونىڭ ىشىندە 3 رەت قاراقشىلىق شابۋىل جاساۋ, 5 رەت كاسىپكەرلەردى قارۋ قولدانۋ ارقىلى بوپسالاۋ بار. بۇل قىلمىستىق توپ ءوز يەرارحياسى مەن قاتاڭ ىشكى ءتارتىبىن ساقتاعان جانە قولدارىنا تۇسىرگەن جابىرلەنۋشىلەرگە ەرەكشە قاتىگەزدىك كورسەتكەن.

ال جۋىردا الماتى وبلىسى­نىڭ قاراساي اۋدانىندا بەتتەرىنە مە­­ديتسينالىق ماسكا, باستارىنا كەپ­كا مەن كۇلاپارا كيگەن ءۇش جاس جىگىت قول­دارىنا پيستولەت پەن پى­شاق ۇستاپ, تۇنگى ۋاقىتتا بىر­نەشە تۇرعىننىڭ باعاسى قىمبات تەلەفوندارىن تارتىپ العان. پولي­تسەيلەر قىلمىستىق توپتى ال­ماتى قالاسىندا ۇستاپ, تۇرمەگە قاما­عان. تەرگەۋ بارىسىندا ولار دا بۇرىن قاراقشىلىق پەن ادام توناۋ, كولىك ۇرلاۋ قىلمىستارىمەن شۇعىلدانىپ, سوتتالعاندار بولىپ شىققان.

ارادا بىرەر كۇن وتكەندە جەتىسۋ وڭىرىندەگى جاركەنت قالاسىندا­عى ويىن كلۋبىنا قاراقشىلىق شابۋىل جاسالعان. جەرگىلىكتى ءۇش جاس جىگىت كلۋب قىزمەتكەرلەرىن شو­لاق مىلتىق جانە پيستولەت­پەن قورقىتىپ, 1 ميل­ليون تەڭ­گە­نى تارتىپ الىپ كەتكەن. ال­ما­تى وبلىسى پوليتسيا دەپار­تا­مەن­تى كري­مينالدىق پوليتسيا باس­قار­ما­سىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ولار­دى دا وڭتۇستىك استانادان ىزدەپ تا­­ۋىپ, دەر كەزىندە قۇرىقتاپتى.

باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقت­ىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپ­كە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ ما­لى­مەتتەرىنە سۇيەنسەك, 2019 جىلى ەلىمىزدە 465 قاراقشىلىق شا­بۋىل تىركەلىپ, ونىڭ 83,8 پايىزى اشىلعان. بىلتىر مۇنداي قىل­مىس سانى 235-كە دەيىن ازايعان ءارى اشى­­لۋ كورسەتكىشى دە جاقسارا تۇس­كەن (89,7 پايىز). الايدا قۇ­قىق قور­­عاۋ ورگاندارى قول جەتكەنگە توق­­­مەيىلسىپ كەتتى مە, الدە باسقا سە­بەبى بار ما – بيىل قاراقشىلار شابۋىلدارىن ۇدەتە تۇسكەن ءتارىزدى. ناقتى ايتساق, وتكەن ون ايدا 192 قاراقشىلىق قىلمىس تىركەلىپ, ولار­­دىڭ سانى بىلتىرعى سايكەس كە­زەڭمەن سالىستىرعاندا 9-عا, ياعني 6,1 پايىزعا ۇلعايعان. ولاردىڭ اشىلۋ كورسەتكىشى دە بىلتىرعى 92,8 پايىزدان 92,1 پايىزعا دەيىن ناشارلاعان.

قاراقشىلىق ارەكەتتەر بۇرىن­عىشا الماتى مەن شىمكەنت قالا­لارىندا, الماتى, شىعىس قازاق­ستان, پاۆلودار وبلىستارىندا ءجيى جاسالعان, ال نۇر-سۇلتان قا­لا­سى مەن اقتوبە, قاراعاندى, جام­بىل, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ وب­لىس­تا­رىندا وتكەن جىلعى سايكەس مەر­زىممەن سالىستىرعاندا كوبەيىپ كەت­كەن. مۇنداي قىلمىستاردىڭ اشى­لۋ دەڭگەيى قىزىلوردا (50 پايىز), قوستاناي (75 پايىز), الماتى (81,8 پايىز), باتىس قازاقستان (81,8 پا­يىز), شىعىس قازاقستان (84,6 پا­يىز) وبلىستارىندا تومەن بولىپ وتىر. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, نەگىزىنەن, جەكە كاسىبىن دوڭگەلەتىپ, ەل قازىناسىنا سالىق تولەپ وتىرعان ىسكەر ازاماتتاردىڭ توبەلەرىنە اڭگىرتاياق ويناتىپ جۇر­گەن قانىپەزەر قاراقشىلاردى اش­كەرەلەپ, زاڭ الدىندا جاۋاپقا تارتۋ جۇمىسىن شيراتپاسا بولماس.

...جاقىندا ماعان ءبىر وڭىردەگى تابىستى شارۋاشىلىقتىڭ كوپتەن تانىس باسشىسى وزىنە جەرگىلىكتى ۇيىم­­داسقان قىلمىستىق توپتىڭ وكىلى كەلىپ, «وزدەرىنىڭ تۇراقتى «قام­­قورلىعىنا» الىپ, باسقا تيى­س­ۋشىلەردەن قورعاۋ قىزمەتىن كور­سە­تۋدى جانە سول ءۇشىن اي سايىن كون­­ۆەرتپەن قوماقتى «سىياقى» تو­لەۋ­دى» ۇسىنعانىن ايتتى. وعان ءوزىن قارا­قشىلاردان اراشالاۋ ءۇشىن ءتيىس­تى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى­نا جۇ­­گىنۋى قاجەتتىگى جونىندە كەڭەس بەر­­دىم. بىراق مۇنداي ارەكەتكە ونىڭ جۇ­رەگى داۋالاي ما, الدە قىل­مىسكەرلەردىڭ دەگە­نىنە كو­نە مە – ونىسىن بىلە الما­دىم. وي­لاپ قاراساق, مۇنداي تاۋە­كەلگە بارۋ­دىڭ ءوزى دە باسىڭدى باي­گەگە تىككەن ازاماتتىق ەرلىكپەن پارا-پار-اۋ...