«جاراسىم» رەسپۋبليكالىق جاستار ۇيىمىنىڭ ماقساتى - قازاقستاننىڭ ءتۇرلى ەتنوستىق توپتارىنىڭ جاستارىن قازاقستان حالقىنىڭ ۇلتتىق بىرلىگى, ەلباسى ساياساتى جانە ەلدەگى ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ جونىندەگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قىزمەتىنىڭ نەگىزىندە توپتاستىرۋ جانە دامىتۋ.
«جاراسىم» جاستار ۇيىمىنىڭ باعىتتارى - جاستاردى مادەني قۇندىلىقتارعا تارتۋ, جاستار اراسىندا مورالدىق-ادامگەرشىلىك باعدارلاردىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ, جاستاردىڭ ازاماتتىق جانە پاتريوتتىق ءوزىن-ءوزى جۇزەگە اسىرۋىن ىنتالاندىرۋ بولىپ تابىلادى. .
1995 جىلى قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى - ەلباسى قۇرعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قوعامدىق وكىلدىكتىڭ ماڭىزدى تۇعىرناماسىنا اينالدى. مەملەكەت دامۋىنىڭ ءارتۇرلى كەزەڭدەرىندە قحا ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك وزگەرىستەردى تابىستى ىسكە اسىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاردى, قازاقستاندىق بىرلىكتىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالادى, جاس مەملەكەتتىڭ ۇزاق جىلدارعا العا تابىستى دامۋىن الدىن الا ايقىندادى.
اسسامبلەيا ءوزىنىڭ دامۋ جىلدارىندا كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگاننان پارلامەنتتىك وكىلدىك قۇقىعىمەن كونستيتۋتسيالىق ينستيتۋتقا اينالدى. قحا ارقاشان ساپالى رەفورمالاردى قامتاماسىز ەتۋدى جاقتادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تەك انمەن جانە بيمەن عانا اينالىسادى دەگەن تۇجىرىم تۇبەگەيلى دۇرىس بولمايدى. بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنىڭ تاريحىن ۇعىنا وتىرىپ, ءبىز بۇل ينستيتۋت مەملەكەت پەن قوعامداعى الەۋمەتتىك وزگەرىستەردىڭ باستى درايۆەرلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى دەپ ءوزىمىز ءۇشىن ءبىر ماعىنالى قورىتىندى جاساي الامىز.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى جاستار باستامالارى مەن ۆولونتەرلىكتى دامىتۋ بولدى. ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنسىز كەز-كەلگەن مادەنيەتتى ساقتاۋ مۇمكىن ەمەس, سوندىقتان جاستارمەن جۇمىس قحا زاماناۋي ينستيتۋتىنىڭ نەگىزگى باعىتىنا اينالدى. 2021 جىلعى 21 قازاندا قر پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا جاستاردىڭ ادامگەرشىلىك جانە رۋحاني دامۋىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى اتاپ ءوتىلدى. مەملەكەت باسشىسى قحا جاستار قوزعالىسىنىڭ ايرىقشا الەۋەتىن اتاپ ءوتىپ, جاستار الدىندا تۇرعان جاڭا مىندەتتەردى بەلگىلەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق جاستار ۇيىمىنا تۇپكىلىكتى بىرىكتىرۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان جاستار قۇرىلىمدارىن ساپالى ترانسفورماتسيالاۋدى جۇرگىزۋ. «اسسامبلەيا جاستارى» جاڭا جاستار قوزعاۋشى كۇشى وسى يدەيانىڭ ناقتى جالعاسى بولدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزىقتى جانە تانىمدىق كونتەنت قۇرۋ, ەلدى كوگالداندىرۋعا قاتىسۋ جانە قازاقستاندىق جاستاردىڭ الەۋمەتتىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى وزەكتى بولدى. مۇنىڭ ءبارى اسسامبلەيا جاستارىنىڭ قولىندا, ويتكەنى ول جىلدار بويى اعا بۋىننىڭ دوستىعى مەن بىرلىگى داستۇرلەرىنىڭ لايىقتى مۇراگەرى ەكەنىن دالەلدەدى.
كوپ ەتنوستى مەملەكەت ءۇشىن قوعامداعى بىرلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ دەگەن نەنى بىلدىرەتىنى جاس ۇرپاق ءۇشىن تۇسىنىكسىز بولۋى مۇمكىن. 90-شى جىلدارداعى وقيعالاردى ءبىز تەك اتا-انالاردىڭ اڭگىمەلەرىنەن بىلەمىز جانە كوبىنەسە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىنە نەمقۇرايلى قاراي الامىز. سوندىقتان قازاقستاندا بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ, ءبىزدىڭ قوعامنىڭ بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ, ەلىمىزدىڭ جانە قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ناقتى جەڭىسىنە اينالعانىن جاستاردىڭ ءتۇسىنۋى وتە ماڭىزدى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تۇعىرناماسى ەلىمىزدىڭ جاستار قوعامداستىعىن دامىتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاردى. ماسەلەن, 2012 جىلى قحا-نىڭ XIX سەسسياسىندا ەلباسى مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن قۇرۋ, وسى سالاداعى زاڭنامانى جاڭارتۋ تۋرالى باستاما كوتەردى, وسىنىڭ بارلىعى «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» قر زاڭىنىڭ قابىلدانۋى جانە ۋاكىلەتتى ورگان جۇيەسىندە جاستار ساياساتى جونىندەگى كوميتەت, ال وڭىرلەردە ءتيىستى باسقارمالار قۇرۋ بولدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل باستامالار ۇلكەن تەتىكتىڭ - قازاقستاندا جاستار ساياساتىن قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋدىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاستار ورتاسىنداعى الەۋمەتتىك ۇدەرىستەردى زەرتتەۋدە تابىستى تالداۋ جانە ساراپتامالىق جۇمىستى جالعاستىرىپ كەلە جاتقان «جاستار» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋدى ۇسىندى. جىل سايىن ورتالىق «قازاقستان جاستارى» ۇلتتىق بايانداماسىن دايىندايدى, ول جاس قازاقستاندىقتىڭ پورترەتىن قالىپتاستىرادى جانە وسى ورتاداعى زاماناۋي ۇردىستەردى جيناقتايدى.
جالپى, قحا جاستار قاناتى قازاقستانداعى جاستار ساياساتىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى بولدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە ءوز تاريحىن قالىپتاستىرعان ءىرى جوبالار ىسكە اسىرىلدى. قر تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىندا پاۆلودار وبلىسى اسسامبلەياسىنىڭ جاستار كوشباسشىلارىنىڭ باستاماسىمەن العاش رەت وتكەن «BIRLIK» جاستار جازعى لاگەرىنىڭ تاجىريبەسى دە ەرەكشە. بۇل شەكارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ەتنوفورۋمى بولدى, ول 10 جىل ىشىندە حالىقارالىق لاگەرگە اينالدى, ول ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى ايماقتارىندا, قىرعىزستان, رەسەي, وزبەكستان, ۋكراينا جاستار ۇيىمدارى كوشباسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. مۇنداي تابىستى ءىس قحا جاستار باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋداعى تۇراقتىلىق پەن ساباقتاستىقتى كورسەتەدى. جوبا جاس كوشباسشىلار ءۇشىن الەۋمەتتىك ءليفتتىڭ بەرىك نەگىزىن, سونداي-اق جاستار باستامالارىن ىلگەرىلەتۋ مەن جۇيەلى قولداۋدى قالىپتاستىردى.
قحا جاستار قۇرىلىمدارى قىزمەتىنىڭ باسقا دا ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ستۋدەنتتەرمەن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋ بولدى. ءار جىلدارى قازاقستاننىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ستۋدەنتتىك اسسامبلەيالار قۇرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان قۇرىلىمدار نۇر-سۇلتان مەن الماتىدا, پاۆلودار, قاراعاندى وبلىستارىندا ءساتتى جۇمىس ىستەۋدە. وسى تۇرعىدا پاۆلودار قالاسىنىڭ تاجىريبەسى تاعى دا ەستە قالارلىقتاي بولىپ تابىلادى, وندا وڭىرلەردەگى جوو-لاردا قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ مەن دامىتۋعا قاتىساتىن بەلسەندى جاستار ءۇشىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ گرانتتارى تاعايىندالدى.
اسسامبلەيانىڭ «جاستار كلۋبى» تاريحىن بىرنەشە كەزەڭگە بولۋگە بولادى. ءبىرىنشىسى-قحا جاستار قۇرىلىمدارىن قالىپتاستىرۋ. وسىعان بايلانىستى بولاشاق جاستار ۇيىمىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا ىقپال ەتكەن وڭىرلىك باستامالاردى اتاپ ءوتۋ قاجەت. وسىدان 20 جىل بۇرىن پاۆلودار وبلىسىندا وڭىردەگى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جاستار قاناتتارىنىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭەسى قۇرىلدى, كەيىنگى جىلدارى جامبىل وبلىسىندا «اق جەلكەن» ليگاسى, قاراعاندى وبلىسىندا «شاڭىراق» جاستار ۇيىمى قۇرىلدى.
ەكىنشى كەزەڭ - قحا جانىنان «جاراسىم» رەسپۋبليكالىق جاستار ۇيىمىن قۇرۋ. بۇل باستامانى 2014 جىلى الماتىدا رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جاستار قاناتىنىڭ كوشباسشىلارى ۇسىنعان بولاتىن. ۇيىم ءوز قىزمەتى كەزەڭىندە قحا جىلىن وتكىزۋدىڭ, قوعامدىق قۇرىلىمدار قىزمەتىنىڭ جانە ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى ماڭىزدى باستامالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالىپ, ءىرى اعارتۋشىلىق جانە مادەني جوبالاردى ىسكە اسىردى. ءۇشىنشى كەزەڭدە قحا-نىڭ «جاڭعىرۋ جولى» رەسپۋبليكالىق جاستار قوزعالىسى قۇرىلدى, ول ءوز جۇمىسىن 2018 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا باستادى. بۇل دوستىق ۇيلەرىنىڭ بازاسىندا وڭىرلىك وكىلدىكتەر جەلىسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرگەن ماڭىزدى باستاما بولدى. ۇيىم ەكو جانە باسقا ۇيىمداردىڭ 149 جاستار قاناتتارىن بىرىكتىردى. كوپتەگەن ءىس-شارالار جاستار جىلى مەن ەرىكتىلەر جىلى اياسىندا ءوتتى. قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جاستار جىلىنىڭ رەسمي اشىلۋ سالتاناتىندا «جاڭعىرۋ جولى» قوزعالىسىنىڭ وكىلى تاميلا روزمەتوۆا قازاقستاننىڭ ەلورداسى - نۇر-سۇلتان قالاسىندا الما باعىن وتىرعىزۋ باستاماسىن كوتەردى. بۇل ۇسىنىس قولداۋ تاۋىپ, قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى قحا جاستارى ەلوردالىق بوتانيكالىق باققا 800 الما اعاشىن وتىرعىزدى.
جاستار باستامالارىن, اسىرەسە الەۋمەتتىك ستارتاپتارمەن بايلانىستى تابىستى كەيستەردىڭ ءبىرى تۋرالى ايتۋ كەرەك. 2018 جىلى «جاڭا تولقىن 100+» جانە «جاستار سينەرگياسى» فورۋمدارى وتكىزىلدى, وندا جاڭا باستاعان الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەردىڭ جوبالارى ينۆەستيتسيالاندى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى جاستارى كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان بىرەگەي جۇرگىزۋ مەكتەبى يدەياسىنىڭ اۆتورى ءسالىمحان ءسابيتوۆتى مىسالعا كەلتىرگىم كەلەدى. بۇل جوبانى مەتسەنات, «التىن قىران» كومپانيالار توبىنىڭ باقىلاۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى قولدادى. بۇگىندە بۇل مەكتەپ پەتروپاۆل قالاسىندا تابىستى جۇمىس ىستەۋدە.
كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيانىڭ پاندەمياسى كەزىندە ايتارلىقتاي جۇمىس جاسالدى. وڭىرلىك دوستىق ۇيلەرىنىڭ بازاسىندا ۆولونتەرلىكتى دامىتۋدىڭ 30 ورتالىعى قۇرىلدى, ۇلتتىق ۆولونتەرلىك جەلىمەن مەموراندۋم جاسالدى جانە بۇكىل ەل بويىنشا جۇزدەگەن ءىس-شارالار وتكىزىلدى. جالپى العاندا قحا ەرىكتىلەر قوزعالىسىنا 12 مىڭعا جۋىق ادام تارتىلدى, ال حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا كورسەتىلگەن گۋمانيتارلىق كومەكتىڭ جالپى سوماسى 1 ملرد تەڭگەدەن اسادى.
قحا جاستار قاناتىن دامىتۋدىڭ سوڭعى كەزەڭى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن اسسامبلەيا كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنان باستاۋ الادى. جوعارىدا ايتىلعانداي, مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جاستار قوزعالىسىنىڭ قىزمەتىنە جوعارى باعا بەرىپ, قازىرگى زامانعى ترەندتەر مەن وزەكتى مىندەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, وسى قۇرىلىمدى ترانسفورماتسيالاۋ جونىندەگى مىندەتتى بەلگىلەدى. ءتورتىنشى ونجىلدىقتا ءبىز قحا جاستار قۇرىلىمدارىن بىرىكتىرۋ كەزەڭىن اياقتاعان جاڭا ۇيىم – «اسسامبلەيا جاستارى» قۇرامىنا كىرەمىز.
ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ تابىستى دامۋىنىڭ 30 جىلى ىشىندە بۇگىندە تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ جەڭىستەرى مەن جەتىستىكتەرىنىڭ تاريحىن جازاتىن جاس قازاقستاندىقتاردىڭ تۇتاس بۋىنى ءوستى. وسى جىلدار ىشىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەسىمدەرى جاقسى بەلگىلى جارقىن جاستار كوشباسشىلارىنىڭ تۇتاس ساڭلاقتارىن قالىپتاستىرىپ, جاستارىمىز ءۇشىن «الەۋمەتتىك ءليفتتىڭ» بىرەگەي مۇمكىندىگىن جاساعان ۆاكيل نابيەۆ, نارينە ميكاەليان, ماكسيم سپوتكاي, ەلينا پاۋلي, راسۋل احمەتوۆ, رۋستام كايراەۆ, تاميلا روزمەتوۆا جانە باسقالارى. بۇل كوپتەگەن جاس قازاقستاندىقتار ءۇشىن ۇلگى بولىپ تابىلاتىن جەتىستىكتىڭ شىنايى تاريحى.
ت. دجۋمۋرباەۆ
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى «جاراسىم»
رەسپۋبليكالىق جاستار ۇيىمىنىڭ باسشىسى
