تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • 16 جەلتوقسان، 2021

جەڭىسكە جەتەلەگەن جەمىستى جىلدار

85 رەت كورسەتىلدى

بيىل تاۋەلسىزدىگىمىزگە وتىز جىل تولىپ وتىر. تاريح كوزىمەن قاراعاندا، وتىز جىل دەگەن قاس-قاعىم عانا ۋاقىت. الايدا وسى وتىز جىل ىشىندە ەلىمىزدە عاسىرعا بەرگىسىز ستراتەگيالىق ماڭىزى زور ءىس-شارالار اتقارىلدى. وتكەن عاسىرداعى 90-جىلداردىڭ باسىندا الەمنىڭ التىدان ءبىر بولىگىن الىپ جاتقان كەڭەس وداعى قۇلاپ، سونىڭ قۇرامىنداعى وداقتاس رەسپۋبليكالار ەگەمەندىگىن الدى. بۇل – XX عاسىرداعى گەوساياسي قۇبىلىستاردىڭ ءبىرى. ارينە، كسرو-نىڭ قۇلاۋىنا كوپ جىلداردان بەرگى قوردالانعان پروبلەمالار اسەر ەتتى. كەڭەس وداعىنىڭ جىل ساناپ حال-احۋالى تومەندەپ، ەكونوميكاسى قۇلدىراپ، سوعان بايلانىستى قولعا العان ساياسي وزگەرىستەر مەن رەفورمالار ناتيجەسىز اياقتالدى.

وسىنداي قيىن جاعدايعا قاراماستان كەڭەس وداعى الەمگە ايبارىن كورسەتۋى ءۇشىن قارۋلانۋ جارىسىنا بەلسەنە كىرىستى. وعان قوسا دۇنيە جۇزىندەگى ءسوتسياليزمدى جاقتاعان ەلدەرگە قوماقتى كومەك جاساۋ­دى ۇدەتتى. ال حالىقتىڭ تۇرمىسى مەن الەۋمەتتىك جاعدايى تومەندەپ، ونى شەشۋگە مۇناي مەن گازدان تۇسەتىن قاراجات كولەمى جەتپەدى. سودان سوڭ ازىق-ت ۇلىك جانە تاعى باسقا دا تۇتىناتىن زاتتاردىڭ تاپشىلىعى ورىن الدى.

مۇنداعى باستى ماسەلە − كەڭەس وداعىنىڭ قۇرىلىسىنداعى − گەوتسەنتريزم. مىسالى، كسرو-نىڭ گيمنى: «ەركىن رەسپۋبليكالار وداعىن ۇلى رەسەي بىرىكتىرگەن» دەپ باستالاتىن تىركەس سول ءداۋىردىڭ نەگىزگى يدەولوگياسىنا اينالدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.

نەگىزىنەن، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن وداق ەكونوميكاسىن جاڭاشا دامىتۋعا بىلىكتى عالىمدار تاراپىنان ۇتىمدى ۇسىنىستار بولعانىمەن، ونىڭ ءبارى ەسكەرىلمەدى. ماسەلەن، 50-جىلدارى ءبىر توپ ەكونوميست-عالىمدار كەڭەس وداعىنىڭ سالاارالىق جانە ايماقارالىق تەڭگەرىمدىك مودەلىن جاساپ، وداقتاس رەسپۋبليكالاردى «ورتالىق اسىراپ وتىر» دەگەن ءسوزدى جوققا شىعاردى. بۇل ەكونوميكالىق تۇجىرىم كەڭەس وداعىنىڭ ساياساتىنا قارسى كەلگەندىكتەن قولدانىلمادى. وسى جاعدايدى اكادەميك ا.ي.انچيشكين: «ەكونوميكالىق عىلىم يدەولوگيالىق دوگمالار مەن ۇستانىمداردىڭ قۇربانى بولدى» دەپ ناقتى ايتىپ، كورسەتتى. ارادا بىرنەشە جىل وتكەندە كەڭەس وداعىنىڭ ەكونوميكاسى قۇلدىراپ، پار­مەندى سالاارالىق قايشىلىقتار كۇشەي­دى. وسى كەزدە ماسكەۋدەگى ورتالىق ەكونو­ميكالىق ماتەماتيكا ينستيتۋتىنىڭ عالىم­دارى «ەكونوميكانىڭ وڭتايلى جۇمىس ىستەۋ جۇيەسى» مودەلىن ازىرلەپ، وندا 50-جىلدارداعى تۇجىرىمدار راستال­دى. بۇنى دا وداقتىڭ باسشىلارى قابىل­داماي، ونى جاساعان عالىمداردى قۋعىن­دادى.

بۇل ەكى ءادىس-شىعىنداردى ازاي­تىپ ونىمدەردى كوبەيتۋ مودەلىنە جاقىن. دالىرەك ايتقاندا، ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىستان كەيىن كۇرت دامۋ جولىنا تۇسكەن «جاپون عاجايىبى» اتان­عان ەكونوميكالىق مودەل ەدى. 70-جىل­دار­دىڭ اياعىندا بۇكىلوداقتىق كيبەرنەتي­كا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ اسپيران­تى، كەيىنىرەك عىلىمي قىزمەتكەرى بول­عاندا وسى وزەكتى پروبلەمالاردىڭ دەنى تال­قىلانعان جيىندارعا قاتىستىم. وكى­نىشكە قاراي، ول كەزدەگى عالىمدار تاراپىنان ايتىلعان ۇسىنىستار اياقسىز قالدى.

اينالىپ كەلگەندە، بارلىق ماسەلەنىڭ ءتۇبى – جوسپارلى ەكونوميكادان نارىقتىق قاتىناسقا، اسىرەسە جەكەمەنشىك ادىسكە تىرەلەدى. وسىعان ءمان بەرمەگەن كەڭەس وداعى شولاق ساياساتتىڭ اسەرىنەن ەكونوميكانى قۇربان ەتتى.

كسرو-نىڭ قۇرامىنداعى وداقتاس رەس­پۋبليكالار ەگەمەندىگىن جاريالاعاندا مىناداي كەلىسىمگە كەلدى: رەسپۋبليكا باسشىلارى وداق قۇرامى كەزىندەگى شەكارامەن ءبولىنۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل دۇرىس شەشىم بولدى. ايتپەسە، جەرگە بايلانىستى جانجال شىعۋى مۇمكىن ەدى. ەكىنشىدەن، ءار رەسپۋبليكاداعى مەنشىك وزىندە قالدى. ال كەڭەس وداعىنىڭ التىن-ۆاليۋتا قورى، شەتەلدەگى اكتيۆتەرى مەن سىرتقى بەرەشەكتەرىن بولۋگە ەشقانداي مۇمكىندىك بولمادى، وعان رەسەي مەملەكەتى يە بولدى. سول سەبەپتى ءبىزدىڭ كەڭەس ودا­عىنان قالعان ەشكىمگە بەرەشەگىمىز جوق.

تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن حالقىمىز ءتۇرلى قيىنشىلىقتى باستان كەشتى. ونەركاسىپ ورىندارى جابىلىپ، كولحوز-سوۆحوزدار تاراپ، جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الدى. شىندىعىندا ەلدى ءۇمىت پەن كۇدىك بيلەدى. بوستاندىققا قول جەتكىزگەننەن كەيىن ەلىمىز نارىقتىق قاتىناس جولىنا ءتۇستى. بىراق ونى قالاي قۇرۋ ەشقانداي وقۋلىقتا جازىلماعان. ەندى وسى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ كەرەك بولدى. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە بيۋدجەت جوباسى مەن نەگىزگى نورماتيۆتىك قۇجاتتار ورتالىقتان كەلەتىن، ونى جاسايتىن وزىمىزدە ماماندار از بولدى. سوندىقتان جاقىندا ومىردەن وزعان، بەلگىلى قارجىگەر داۋلەت سەمباەۆتىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىنىڭ نۇسقاۋىمەن قاجەتتى نورماتيۆتەر دايىندالىپ، رەسپۋبليكانىڭ العاشقى تاۋەلسىز بيۋدجەتى جاسالدى.

نارىقتىق ەكونوميكادا جەكەشە­لەندىرۋدىڭ الار ورنى بولەك. ەگەر مەملەكەتتە جەكەشەلەندىرۋ پروتسەسى جۇرمەسە نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشە المايمىز. دالىرەك ايتقاندا، جەكەشەلەندىرۋ – نارىقتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزگى بازاسى. ەلىمىزدە 1992 جىلدان باستاپ جەكەشەلەندىرۋ رەفورماسى جۇرگىزىلە باستادى. العاشىندا جاڭا جوبانى حالىق ونشا قابىلدامادى. سوندىقتان جەكەشەلەندىرۋ پروتسەسى وتە قيىندىقپەن جۇرگىزىلدى. ماسەلەن، اۋكتسيون مەن تەندەرگە تۇسەتىن كەيبىر مەكەمەلەردىڭ ۇجىم­دارى سول كەزدەگى زاڭعا سۇيەنىپ ء«بىز جە­كە­شەلەنۋدىردەن باس تارتامىز» دەپ كەلىسىم بەرگەن جوق. وسى ماسەلەلەر رەفورمانىڭ العا جۇرۋىنە ءبىراز كەدەرگىسىن تيگىزدى. جەكەشەلەندىرۋ تۋرالى زاڭ بولعانىمەن ونى جۇزەگە اسىرۋ جولدارى قيىن ءتيدى. وسى كەزدە مەن مەملەكەتتىك م ۇلىك كوميتەتىنىڭ توراعالىعىنا تاعايىندالىپ، جاڭا جۇمىسقا كىرىستىم.

ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ەكونومي­كاداعى ينفلياتسيا ءوسىپ، ەكسپورت، يمپورت ازايعاننان كەيىن دەفيتسيت پايدا بولدى. دۇكەندەردە قاپتاعان كەزەك ورىن الدى. شىندىعىن ايتقاندا، ەكونوميكا قۇلدىراپ، شيكىزات شىعاراتىن ءوندىرىس ورىندارى تۇرالاپ، كەيبىرەۋى جابىلىپ قالدى. وسىنداي الماعايىپ كەزدە جەكەشەلەندىرۋ رەفورماسىن جىلدام جۇرگىزۋ كەرەك ەكەندىگىن ۇعىندىم. ونى تەز جاساماساڭىز بولمايدى. ەكونوميكاعا دەم بەرەتىن جاڭا مەنشىك يەلەرى كەرەك. ونىڭ كەلەشەكتە پايداسى كوپ ەكەندىگى داۋسىز. بىراق وسى ماقساتتى ورىنداۋ ءۇشىن زاڭدىق قۇقىق، نورماتيۆتىك قۇجاتتار قاجەت. بۇرىنعى مەنشىك زاڭى كسرو قۇلاماي تۇرعان كەزدە قابىلدانعان. ونىڭ كوپتەگەن كەمشىلىگى الدىمىزدى وراپ وتىردى. سول سەبەپتى ەندى تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ جاڭا زاڭىن قابىلداۋ قاجەتتىلىگى تۋدى. پارلامەنتتە جاڭا زاڭدى قابىلداۋ ءبىراز داۋعا ۇلاستى. دەپۋتاتتار تاراپىنان ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىلدى. اسىرەسە، ءبىزدى جەر ماسەلەسى ءبىراز تىعىرىققا تىرەدى. ويتكەنى جەكەشەلەندىرۋگە بەرىلگەن نىسان ول جەرىمەن بىرگە ساتىلۋ كەرەك. ياعني جەردىڭ يەسى بولماسا كەز كەلگەن كاسىپكەر جەكەشەلەندىرۋگە اقشاسىن سالمايدى. وسى ماسەلە تالقىلاندى. بىرنەشە رەت دەپۋتاتتار داۋىسقا سالدى. سودان كەيىن بىرقاتار شەت مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىن پايدالانىپ، زاڭ جوباسىنا مەنشىك يەسى ءوزىنىڭ م ۇلىگىن دۇرىس جاعدايدا ۇستاۋ كەرەك ەكەندىگىن تايعا تاڭبا باسقانداي جازدىق. بۇل مەنشىك يەسىنەن قوعام الدىندا جاۋاپكەرشىلىگىن انىقتايدى.

وسىنداي قىسىلتاياڭ شاقتا ءبىزدى جو­عارعى كەڭەستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما، بيۋدجەت جانە قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميتەتتىڭ توراعاسى، ايتۋلى عالىم ساۋىق تاكەجانوۆ قولدادى. سودان سوڭ پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن مەملەكەتتىك م ۇلىكتى جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسى جاسالدى.

مەملەكەتتىك ونەركاسىپ ورىندارى مەن مەكەمەلەردى اكتسيونەرلىك قو­عام­عا اينالدىرۋدا ءبىراز پروبلەما تۋدى. كەڭەس وداعى كەزىندە ولارعا تەك بالانس­تىق باعا بەرىلگەن. بىراق ونىڭ قايدان الىن­عانى بەلگىسىز ەدى. بىزگە وسى ءوندىرىس ورىن­دارىنىڭ باعاسىن ءبىلۋ قيىنعا ءتۇستى. ونىڭ ۇستىنە ينفلياتسيا كۇن ساناپ ءوسىپ جاتتى. جالپى، بۇل پروتسەسس – جەكەشە­لەندىرۋدىڭ العاشقى ساتىسى بولعاندىقتان قالاي بولعاندا دا ءىستى توقتاتۋعا بولمادى. اقىرى، ونىڭ شەشىمىن تاۋىپ، ءوندىرىس ورىندارى مەن مەكەمەلەردى اشىق، جابىق جانە سالالىق اكتسيونەرلىك قوعامدارعا اينالدىردىق. وسىنى ءبىز شەشكەننەن كەيىندە ءتۇرلى ماسەلەلەر كوبەيدى. ءبىز ءوندىرىس ورىندارىن جەكە ەسەپتەپ، جەكە قوجايىن بولادى دەپ جوسپارلادىق. ايتسە دە بۇرىننان قالىپتاسقان ونەركاسىپ پەن شارۋاشىلىق اراسىنداعى بايلانىس­تاعى، ەكونوميكالىق قاتىناستى بۇزىپ العىمىز كەلمەدى. وسى جۇيەنى حولدينگتەر ارقىلى باسقارۋدى ەنگىزدىك. اتالعان حولدينگ ءۇردىسىن ەنگىزۋىمە كەيبىرەۋلەر ماعان قارسى شىقتى. بىراق كەيىن ولاردىڭ وسى جۇيەنىڭ دۇرىس ەكەنىنە كوزدەرىن جەتكىزدىك. الىپ زاۋىتتاردى ساتىپ العان شەتەل ينۆەستورلارى ءبىرىنشى قادامدارىن ءوز سالاسىندا حولدينگ كومپانياسىن قۇرۋدان باستادى.

ودان كەيىن الدىمىزدان تاعى ءبىر كۇردەلى ماسەلە – وداق كەزىندە تەمىر جول، اۆياتسيا، ەلەكتر جۇيەلەرى جانە ت.ب. سالالاردا نەگىزگى ەمەس اكتيۆتەر بولدى. قاراجات جەتكىلىكسىز بولعاندىقتان مەكتەپ پەن اۋرۋحانالاردى جانە بىرقاتار ينفراقۇرىلىم نىسانىن ءىرى مونوپوليستەرگە بەردى. بىراق ودان ولاردىڭ جاعدايى جاقساردى دەي المايمىن، ءىلدالاپ كۇن كەشتى. بۇل جاعداي بۇرىنعى تورعاي وبلىسىندا سوۆحوز ديرەكتورى بولىپ جۇرگەندە باسىمنان ءوتتى. اۋىلداعى مەكتەپ پەن ەمحاناعا كومەكتەسىڭىزدەر دەپ، بىزگە جوعارىدان نۇسقاۋ كەلەدى. شىن مانىندە، سوۆحوزداعى مەكتەپ پەن ەمحاناعا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجى بولىنگەنمەن، ول ءتيىستى جەرگە جەتپەيدى. بۇلاي بولماۋ كەرەك، اركىم ءوز شارۋاسىن اتقارۋ قاجەت.

وسى ماسەلەنى شەشۋ بىزگە قيىنعا ءتۇستى. ماسەلەن، تەمىرجولشىلاردىڭ مەك­تەبى، بالاباقشاسى، اۋرۋحاناسى، اۆتو­بازاسى، جەكە قازاندىعى ءتىپتى سوۆ­حوزى دا بولدى. ادىلدىگىن ايتساق، ونىڭ ءبارى مەملەكەتتىڭ دوتاتسياسىندا وتىردى. سوندىقتان ول مەكەمەلەردى جەكە­شە­لەندىرۋگە سولاردىڭ باسشىلارى شارۋا­شىلىقتارى شىعىنعا باتسا دا بەرۋگە كونبەدى. ەندى اتالعان مەكەمەلەرگە قاراعان مەكتەپ پەن اۋرۋحانانى ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق سالاسىنىڭ باسشىلارى العىلارى كەلمەدى. ويتكەنى ولاردى قايتادان تارتىپكە كەلتىرۋ ءۇشىن كۇش كەرەك. وسى ورايدا ءارتۇرلى پىكىر ايتىلدى، ءتىپتى ءار دەڭگەيدەگى لاۋازىمدى ازاماتتار ارالاستى. بىراق وسىنى نارىقتىڭ تالابىنا ساي رەتكە كەلتىرۋگە ءوز ۇستانىمىمنان تايمادىم. اقىرى ءبىز ونى پرەزيدەنتتىڭ قولداۋىمەن شەشتىك.

جەكەشەلەندىرۋگە بارشا حالىقتىڭ قاتىسقانىن دۇرىس كوردىك. ەگەر بىزگە جۇرتشىلىق سەنبەسە، وندا بۇل رەفورما العا جۇرمەيدى. وسىنداي رەفورمالاردى ءبىرىنشى بولىپ ءبىز جۇرگىزىپ وتىرعان جوقپىز. وسى باعىتتاعى ءبىراز ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەدىك. اسىرەسە، كەڭەس وداعىنىڭ لاگەرىندە بولعان رەسپۋبليكالاردى نازارعا الدىق. ول كەزدە رەسەيدە «ۆاۋچەرلىك جەكەشەلەندىرۋ» ءجۇردى. بىراق مۇنىڭ قيىندىعى – «ۆاۋچەردىڭ» ناقتى باعاسى بولمادى. سوندىقتان بۇل تاراپتا ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىلدى. ءبىز وسى پروبلەمالاردىڭ ءبارىن ەسكەرىپ، چەحيانىڭ تاجىريبەسىن الىپ، كۋپوندىق جەكەشەلەندىرۋدى جۇرگىزۋگە شەشىم الدىق. بۇلاردىڭ باعاسى نارىقتا ءوزى بەلگىلەنۋى كەرەك. وسى ورايدا رەسپۋبليكانىڭ ءار ازاماتىنا كۋپون بەرۋ كەرەك بولدى. ەندى وسىعان قوسىمشا جەكەشەلەندىرۋگە جاتاتىن مەكەمەلەردىڭ ءتىزىمى جاسالدى. وسى تىزىمنەن شاعىن جانە بىرەگەي كاسىپورىنداردى بولەك شىعارىپ، ونىڭ ءبارىن اكتسيونەرلىك قوعامعا اينالدىردىق. ونىڭ ۇستىنە ونەركاسىپ ورىندارىن باعالاپ، كۋپونداردىڭ قۇنىن شىعاردىق.

ودان كەيىن ينۆەستيتسيالىق جەكە­شەلەندىرۋ قورلارىنا ەرەكشە ءمان بەرىلدى. بۇل رەسەيدىڭ «ۆاۋچەرلىك» ماسەلەسىنىڭ كەمشىلىگىن قايتالاماۋ ءۇشىن جاسالىپ، باتىستاعى ينۆەستيتسيالىق مەكەمەلەردىڭ قۇرىلىمىمەن ىسكە اسىرىلدى. سول جىلدارى 169 ينۆەستيتسيالىق قور قۇرىلىپ، ونىڭ ءبارى ليتسەنزيا الدى. قورلار اراسىندا باسەكە كۇشتى بولدى. حالىقتان كۋپون جيناۋعا قورلاردىڭ 75 پايىزى قاتىستى. ءبىر جاعىنان، ينۆەس­تيتسيالىق قورلار تىم كوپ بولعاندىقتان، ولارعا قاتاڭ تالاپتى كۇشەيتۋ كەرەك ەدى. ولاردىڭ مەكەمەلەر اكتسياسىن ساتىپ، كىرىس كىرگىزۋگە مۇمكىندىگى بولدى. بىراق قۇندى قاعازدار نارىعى بول­ماعاسىن جۇمىستارى ويداعىداي جۇرمەدى.

اقيقاتىندا، جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسى ءوزىنىڭ الدىنا قويعان ماقساتىنا جەتكەن جوق. مەندە وسى باعىت­تا قويعان تالاپتاردى ىسكە اسىرۋعا، ۇلگەر­مەدىم، ءبىر جارىم جىلدان كەيىن بۇل قىزمەتتەن كەتتىم.

اقىرى ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسى توق­تادى. مەن وسى باعدارلامانى تۇبىنە دەيىن جەتكىزۋگە بارلىق مۇمكىندىك بولدى دەپ ويلاعام. ءالى كۇنگە دەيىن سولاي ەسەپتەيمىن. بىراق بۇل سالانىڭ دا وڭ ناتيجەلەرى بار. قازىرگى وتاندىق بيزنەسمەندەردىڭ پايدا بولۋىنا جول اشتى. ينۆەستيتسيالىق قوردى باسقارعان جىگىتتەردىڭ دەنى − وسى كۇندە وتاندىق بيزنەستىڭ كوشباسشىلارىنا اينالدى.

 ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى تىرەگى – ۇل­كەن ونەركاسىپ ورىندارى. كەڭەستىك كەزەڭ­دە ولاردىڭ ونىمدەرى تىكەلەي ەكسپورتقا شىقپاعاندىقتان باسەكەگە دا­يىن بولمادى، ءتىپتى ولار سالالىق كەشەن­دەردىڭ ءبىر بولىگى ەسەپتەلدى. ونىڭ ۇستىنە قۇرال-جابدىقتاردا ەسكىردى. سول دا ونەر­كاسىپكە كەرى اسەرىن تيگىزدى. ەندى بۇلار­دى جانداندىرىپ، جۇمىس ىستەتۋ ءۇشىن اۋ­قىمدى ينۆەستيتسيا قاجەت. ول كەزدە وتان­دىق بيزنەس وكىلدەرىندە قوماقتى قارجى جوق، سوندىقتان الدىمىزدا شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ ماقساتى تۇردى.

اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنا جەكە­شە­لەندىرۋدى جۇرگىزگەندە ءبىراز قيىندىق­پەن كەزدەستىك. ويتكەنى اۋىل – وتە كۇردەلى مەحانيزم. ءبىر جاعىنان العاندا، اۋىلداعى تۇرعىندارعا وزىنە ءتيىستى جەرى مەن م ۇلىكتى ۇلەسىن ءبولىپ بەرۋ وڭاي سەكىلدى كورىنەدى. بىراق ونى اۋىل ادامدارى ودان ءارى دامىتىپ، باسقارۋعا شاماسى جەتەدى مە؟ بۇل ماسەلە دە ءبىزدى ويلاندىردى. بىراق جاڭا رەفورماعا اۋىل ادامدارى تۇسىنىستىكپەن قارادى.

وسى رەفورما شەڭبەرىندە تۇرعىن ۇيلەردىڭ ءبارى جەكەشەلەندىرىلدى. بۇل جەردە الەۋمەتتىك ۇلكەن استار بار، ول – ادامعا مۇمكىندىك بەرۋ. ماسەلەن، كەڭەس داۋىرىندە مەكەمەلەر ءوز قىزمەتكەرىنە پاتەر بەرىپ، قول-اياعىن ءجىپسىز بايلادى. بىراق سالاداعى رەفورما بارلىق ادامنىڭ ويىنان شىقتى دەپ ايتا المايمىن، ءتىپتى ول مۇمكىن دە ەمەس. ويتكەنى سول جىلدارداعى باسپاناسى جوق ادامدار اتالعان باعدارلامادان تىس قالدى. بۇل كوپ جىلدار بويى قوردالانعان پروبلەمالار سالدارى ەدى.

جەكەشەلەندىرۋ رەفورماسى ەلبا­سىنىڭ تىكەلەي باسقارۋىمەن جۇزەگە استى. ول كىسى وسى سالادا جاسالعان باع­دار­لامالاردى بەكىتىپ قويماي، ولاردىڭ ورىندالۋىن قاتاڭ قاداعالاپ، اتقارعان جۇمىسىمىزدى باعالاپ وتىردى. بۇدان بولەك، الدىمىزدا بانك، كرەديت، اقشا اينا­لىمى، قارجى جۇيەسى سەكىلدى سالا­لارعا جىلدام وزگەرىس ەنگىزۋ كەرەك بول­عاندىقتان، وعان بارىنشا كۇش جۇمسالدى.

مىنە، سودان بەرى ءبىراز جىلدار جوڭ­كىلىپ كوشتى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ىرگەتاسىن قالاپ، جاڭاشا دامۋ جولىنا ءتۇسىردى، قيىندىقتار اراسىنان قولايلى مۇمكىندىكتەردى تاۋىپ، ەركە ەسىلدىڭ جاعاسىنا جاڭا استانانى كوشىرىپ، ساۋلەتى مەن داۋلەتى كەلىسكەن كور­كەم قالا تۇرعىزدى. وتىز جىلدا جەڭىستەر مەن جەڭىلىستەردە بولدى. جەتىستىكتەرگە قۋانىپ، قيىندىققا مويىماي حالقىمىز باتىرلىق كورسەتتى. باستىسى، بابالارىمىز ارمانداعان ازاتتىعىمىزدى بارشا الەمگە مويىنداتا بىلدىك.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزى باس­قارعان ەل تىزگىنىن ۇسىنىپ، حالىق قول­داعان قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ وركەندەۋ جولىنداعى يگىلىك ىستەردى جال­عاستىرىپ، ءارى قاراي دامىتاتىنا كۇمانىم جوق. قازاق ەلىنىڭ كەلەشەگى جارقىن بولسىن!

 

جانىبەك كارىبجانوۆ،

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى

سوڭعى جاڭالىقتار

وتكەن تاۋلىكتە 187 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:40

دوللار ارزاندادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار