ءيا, «وتكەن كۇندەر – تاريح, بولاشاق – ءۇمىت» دەگەندەي, تاۋەلسىزدىگىمىزگە 30 جىل تولىپ وتىر. وتىز جىل – ءبىر ازاماتتىڭ عۇمىرى, ەڭبەك جولى, بولاشاققا جول سالار ءىزى. دەي تۇرعانمەن, ەركىن ەلدىڭ دەربەس شاڭىراق كوتەرۋ قۋانىشىن ءوز كوزىمەن كورگەن الدىڭعى بۋىن بولماسا, كەيىنگى جاستار وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنداعى تاريحي وقيعالاردىڭ تەرەڭىنە بويلاپ, ءمانىن جەتە تۇسىنە بەرمەيدى, تاۋەلسىزدىككە تاعدىردىڭ بەرە سالعان سىيى رەتىندە قارايدى. بىراق تاۋەلسىزدىكتى الۋ بار دا, ونى قالىپتاستىرۋ – مۇلدەم بولەك دۇنيە. قاجىرلى ەڭبەك پەن قايتپاس مىنەز عانا بۇگىنگى كۇنگە جەتكىزىپ وتىر. وسى رەتتە وردالى 30 جىلدا باستان وتكەرگەن قيىنشىلىقتار مەن كەدەرگىلەر, اتقارىلعان وڭتايلى شارۋالار جايلى ايتا كەتۋ ورىندى بولار.
جازۋشى, فيلوسوف, تاريحشى, فرانتسۋز اعارتۋشىلارىنىڭ ءبىرى فرانسۋا ۆولتەر ايتقانداي: «ۇلكەن قيىنشىلىقتارسىز ۇلكەن ىستەردىڭ دە بولۋى مۇمكىن ەمەس». ماسەلەن, ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلى ىشىندە ءۇش ەكونوميكالىق داعدارىستى باسىمىزدان كەشىردىك. ەندى, مىنە ەكى جىلعا تاياۋ پاندەميا قۇرساۋىندا قالىپ وتىرمىز. ەل ءالى تولىق قالپىنا كەلە قويعان جوق. ال ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جاريالانعاننان كەيىنگى 1991-1993 جىلدارعا جالعاسقان داعدارىس سونىڭ ەڭ ءبىر اۋىر تۇسى ەدى. سۇراپىل ينفلياتسيا داۋىلى سالدارىنان تۇتىنۋ باعاسىنىڭ دەڭگەيى سول جىلداردىڭ ىشىندە 5573 پايىزعا كوتەرىلىپ, باعا بار-جوعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە 55 ەسەگە ءوسىپ كەتتى. بۇل ەڭ كەرەمەت دەگەن كاسىپورىنداردىڭ ءوزى كوتەرە المايتىن سوققى بولاتىن. 90-شى جىلداردىڭ ورتاسىندا ەلىمىزدىڭ ءوندىرىس مەكەمەلەرىنىڭ 40 پايىزى توقتاپ قالدى. 52 ملرد تەڭگەدەن استام جالاقى تولەنبەدى. زەينەتكەرلەر مەن مۇگەدەكتەر ايلار بويى زەينەتاقىلارىن, جاردەماقىلارىن الا المادى. ءوندىرىستى تىعىرىقتان شىعارۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا كەرەك بولدى. بىراق سوتسياليزم زاڭدارىنا نەگىزدەلگەن وندىرىسكە ينۆەستيتسيا كەلمەدى. قارجى بەرەتىن ەلدەر ءوزىنىڭ كاپيتالىن ساقتاۋ ءۇشىن, قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن زاڭعا جۇگىنەدى عوي, ال تاۋەلسىزدىك جاريالاعاندا ەلىمىزدە نە ينۆەستيتسيا تۋرالى, نە باسقا ءبىر سالالار جونىندە زاڭ بولمادى. تەحنيكا مەن تەحنولوگيادان دا قالىس قالدىق. ءبىر عانا مىسال. مۇناي سالاسىندا 1990-جىلدارى 5-5,5 شاقىرىمدىق تەرەڭ ۇڭعىلار قازىلاتىن. بۇل وداقتاعى ەڭ ۇلكەن تەرەڭدىكتەردىڭ ءبىرى ەدى. سول جۇمىس توقتاي باستادى. ويتكەنى ۇڭعى بۇرعىلاۋ ءۇشىن تيىسىنشە قۇبىرلار قاجەت. كۇكىرتتى سۋتەگى سياقتى زياندى قوسپالارعا, قىسىمعا شىدايتىن, توتەپ بەرەتىن مىقتى قۇبىرلار قاجەت. ونىڭ ءبارىن شەتەلدەن ساتىپ الاتىنبىز, الايدا بايلانىستار تولىق ءۇزىلدى. وسىلايشا جالپى ەكونوميكاعا بانكروتتىق قاۋپى ءتوندى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل كەزەڭ ەكونوميكا جاعدايى, ادامداردىڭ رۋحاني دۇنيەسى كۇيزەلىسىنىڭ ەڭ بيىك شىڭى بولدى. وسىناۋ اسا ءبىر كۇردەلى جاعدايدان ساياسي پارتيالاردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, سونداي-اق قاتارداعى ازاماتتاردىڭ بەلسەندى قولداۋىمەن ەل باسشىلىعىنىڭ جۇرگىزگەن ساليقالى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا شىعا الدىق. ءبىز نەگىزى كوپشىلىك جاعدايدا وڭ وزگەرىستەردى بايقاي بەرمەيمىز, ولار بىزگە ۇيرەنشىكتى كورىنەدى. بىراق ولارعا ونداعان جىلداردان كەيىن وسكەلەڭ ۇرپاق كوزىمەن قاراساق, ۇلكەن ىستەردى اڭعاراسىڭ. سوندىقتان ناعىز ماقتاناتىن نارسەگە ماقتانا, قۋاناتىن نارسەگە قۋانا بىلگەن ءجون. بۇل كوڭىلدىڭ اقتىعىن, جۇرەكتىڭ تازالىعىن بىلدىرەدى. وسى ورايدا, الەمدىك دەڭگەيدەگى كلاسسيك اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىن تويلاۋ بارىسىندا يۋنەسكو-نىڭ سول كەزدەگى باس حاتشىسى فەدەريكو مايوردىڭ ايتقان مىنا قۇتتىقتاۋ ءسوزى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى: «سىزدەر كولەڭكەدە بولدىڭىزدار, بىراق بۇدان بىلاي حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ نازارى – سىزدەردە».
مۇنداي مويىنداۋ كەزدەيسوق ەمەس. بۇل – حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ 1992 جىلدان باستاپ تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قابىلداعان شارالاردى وڭ قابىلداۋىمەن تۇسىندىرىلەدى. ماسەلەن, ماسكەۋدىڭ ىزعارى قايتا قويماعان ۋاقىتتا نازارباەۆ سەمەي جەرىندەگى كەڭەستىك «يادرولىق پوليگوندى» ءبىرجولا جاۋىپ, وراسان زور ەرلىككە پارا-پار قادام جاسادى. ءسال كەيىن يادرولىق قارۋدان مۇلدەم باس تارتتى جانە مۇنى وزگەلەرگە مويىنداتتى. ءسويتىپ, 1994 جىلعى 5 جەلتوقساندا بۋداپەشت قالاسىندا تامىرى ۇلى دالادان باستاۋ الاتىن دالا قىپشاقتارى قالاعان ءزاۋلىم سارايدا ەلىمىز تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلاتىن توسىن وقيعا تىركەلدى. قابىرعالارى التىنمەن اپتالعان, توبەدەن تومەن قاراي ىلىنگەن سالماعى وراسان زور ليۋسترامەن كومكەرىلگەن باس اينالاتىنداي ءنان زالدىڭ ورتاسىندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ پرەزيدەنتىن قاۋمالاي بەس ەلدىڭ باسشىلارى – ەلتسين, لۋكاشەنكو, كلينتون, كۋچما, مەيدجور «قانداي دا يادرولىق قارۋ ەش ۋاقىتتا قازاقستانعا قارسى قولدانىلمايدى» دەگەن كەپىلدى راستاپ قول قويدى. سونىمەن قاتار ەكى مىڭ يادرولىق قارۋدى جويۋعا قاجەتتى قاراجات ءبولىنىپ, سوناۋ ۇلى وتان سوعىسىنان بەرى ءبىزدىڭ موينىمىزعا ءىلىنىپ كەلە جاتقان قارىز قايتارىلمايتىن بولىپ كەلىسىلدى, بىزگە بارىنشا ىڭعايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال قالىپتاستىرۋعا تولىق مۇمكىندىك تۋدى. وسى ساتكە كۋا بولعانداردىڭ تولقىعاننان تۇلا-بويلارى شىمىرلاپ, كوزدەرىنە جاس كەلگەنىن, سونداي-اق الەمنىڭ وزگە ەلدەرى قازاقستاننىڭ بۇل جارقىن ۇلگىسىن قولداي وتىرا جاپپاي قارۋسىزدانۋعا جول اشىلادى دەگەن سەنىمدەرىن ۇمىتۋ ەشقاشان مۇمكىن ەمەس. بىرەر ايدان سوڭ مۇنداي كەپىل بەرۋشىلەر قاتارى قىتاي جانە فرانتسيا ەلدەرىمەن تولىقتى. وسىلايشا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق ارەناداعى العاشقى ءارى مارتەبەلى جەڭىسىنە قول جەتكىزدى.
شەكارا ماسەلەسى دە وسى جىلدارى ەش داۋ-دامايسىز ۇلتتىق مۇددەگە ساي شەشىلدى. ىرگەلەس ەكى الىپ كورشى – قىتاي جانە رەسەيمەن, سونداي-اق ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن شەكارا مەجەلەرى ناقتى ايقىندالىپ, ءبىرجولا بەكىتىلدى. بۇل دا تۇڭعىش پرەزيدەنت پەن قازاقستان ماقتانا الاتىن جايت. بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر دانيال احمەتوۆ ەستەلىگىندە بىلاي دەيدى: «ەسىمدە ەرەكشە ساقتالعانى – قىتايعا ساپار. شەكارانى دەليميتاتسيالاۋ قۇجاتتارىنا قول قويۋ كەرەك بولدى. ءبىزدىڭ دەلەگاتسيانى تسزيان تسزەمين قابىلدادى. سول كەزدەگى قىتايلىق كوشباسشىنىڭ ايتقانى مەنىڭ ءالى ەسىمدە. ول: «قىتاي تاريحتا ەشبىر ەلمەن شەكاراسىن شەگەندەگەن ەمەس, بۇل – ءبىزدىڭ ۇستانعان ىشكى-سىرتقى ساياساتىمىزعا قايشى ارەكەت. بىراق مەن قالىپتاسقان ءداستۇردى بۇزا وتىرىپ, ءسىزدىڭ باسىڭىزعا دەگەن زور قۇرمەت پەن ءىلتيپاتتىڭ بەلگىسى رەتىندە ەكى ەل اراسىنداعى شەكارانى بەلگىلەيتىن وسى قۇجاتقا قول قويامىن. قىتاي تارابىنىڭ قازاقستانعا قاتىستى ەشقانداي جەر تالابى جوق!» دەپ كەلتە قايىردى». ءيا, بۇل – ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى ءارى قۋانىشتى جاعداي. قالاي دەگەندە دە, شەكارانى بەكەمدەۋ, تۇپتەپ كەلگەندە, تاۋەلسىزدىكتى بەكەمدەۋ دەگەن ءسوز.
جالپى العاندا, تاۋەلسىزدىك جىلدارى جاس رەسپۋبليكامىز الەمگە ەرەكشە ساياسي جەتىستىكتەردى اكەلە الاتىنىن تولىقتاي دالەلدەدى. قازاقستاننىڭ جەكە باستاماسىمەن ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ جانە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ قۇرىلۋى, 2010 جىلى تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتىپ قانا قويماي, ون ءبىر جىل قاتارىنان وتكىزىلمەي كەلگەن ەقىۇ-نىڭ استانا ءسامميتىن مەيلىنشە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋى, 2017-2018 جىلدارداعى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە رەتىندە ەنۋى مەن اتالعان ۇيىمعا توراعالىق ەتۋى, تاياۋ شىعىستاعى تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ ماقساتىندا 2013 جىلى استانا قالاسىنىڭ تاڭدالىپ, سيرياداعى شيەلەنىسكەن جاعدايدى ساياسي جولمەن شەشۋدە «استانا پروتسەسى» رەتىندە تانىلعان بىتىمگەرشىلىك جيىنى, 2003 جىلدان باستاپ ءاربىر ءۇش جىل سايىن وتكىزىلەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى, سايىپ كەلگەندە, قازاق ەلىنىڭ مەرەيىن ءوسىرىپ, حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان جوعارى باعالاندى. سونداي-اق ەلوردادا وتكەن ASTANA. EXPO-2017 بولسا ەنەرگيانىڭ ەكولوگيالىق تازا جانە جاڭارتىلعان كوزدەرىن دامىتۋ جونىندەگى دۇنيە ءجۇزى عالىمدارىنىڭ ەرىك-جىگەرلەرىن بىرىكتىرۋگە كۇش سالدى. ءوز كەزەگىندە, 3 ملن 977 مىڭ 545 ادام كەلىپ كورگەن حالىقارالىق كورمەنىڭ استاناعا, قازاقستانعا پايداسى كوپ بولعانىن ايتقان ءجون. 1400 قازاقستاندىق كومپانيا قاتىسىپ, قۇرىلىس ماتەريالدارىن بەردى ءارى قۇرىلىس جۇمىستارىنا ارالاستى. 640 ملرد تەڭگە قاراجات يگەرىلدى. 1400 پاتەر سالىنىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە جاراتىلدى. ەڭ باستىسى, ينۆەستيتسيالىق احۋال جوندەلىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن 120 ەلدەن 330 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلدى.
ەگەمەندىككە جەتىپ, ەڭسە تىكتەگەن تۇستا ءۇنسىز اتقارعان ىرگەلى ىستەر تۋرالى تارقاتىپ ايتار بولساق, كورسەتكىشتەرىمىزدىڭ جوعارى ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ماسەلەن, 1999 جىلعى حالىق ساناعى بويىنشا قازاقستان حالقىنىڭ سانى 14,9 ميلليون ادامدى قۇراعان ەدى. سودان بەرگى كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ دەموگرافيالىق جاعدايى جىلدان-جىلعا جاقسارىپ, حالقىمىزدىڭ سانى بۇگىن 19 ميلليوننان استى. بۇل رەتتە, ۇلت دەنساۋلىعىن نىعايتۋ مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتى بولدى. وسى مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن مەملەكەت بار كۇش-جىگەرىن سالدى. سوڭعى 30 جىلدا وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ايتارلىقتاي دامىپ, ءتىپتى كوشباسشى ەلدەر دە كوز تىگە قارايتىنداي دارەجەدەمىز دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى حالىققا جولداۋىندا مەديتسينا ماماندارىنا كوپ كوڭىل بولىنەتىنى جونىندە ايتا وتىرىپ: «2023 جىلعا قاراي دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى ەكونوميكالىق ورتاشا جالاقىدان ەكى ەسە ارتىق بولادى. ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلدى, بىراق وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىن اياعىنان تۇرعىزۋ كەرەك. بارلىق نەگىزگى ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق بۇيىمدار قازاقستاندا وندىرىلۋگە ءتيىس. بۇل – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك», دەپ ەسكەرتتى.
احمەت بايتۇرسىن ۇلى سوناۋ 1913 جىلى: «جۇرتقا ءبىلىم ۇيرەتۋمەن, كورۋمەن, بىلۋمەن جايىلادى», دەپ بەكەر ايتپاعان. وسى تۇرعىدا مەملەكەت تاراپىنان اۋقىمدى شارالاردىڭ اتقارىلىپ جاتقانى كوڭىلگە ۇلكەن دەمەۋ. ماسەلەن, «بولاشاق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى – «كەلەشەك كىلتى تەك بىلىمدە» دەگەن ساۋلەلى ويدى ادامدار جۇرەگىنە دارىتقان بىردەن-ءبىر قۇجات. ءسويتىپ, ەل باسقاراتىن, ءوندىرىس جۇرگىزەتىن, ەلىنە اسا قامقور بولاتىن جاستاردى الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىنا جىبەرۋگە, ءتىل مەڭگەرىپ, قارجى, نارىقتىق ەكونوميكا مەن زاڭدى وقىتىپ, ۇيرەتۋگە مۇمكىندىك تۋدى. بۇل باستاما 30 جىل ىشىندە جاقسى جەمىسىن بەردى دەي الامىز. «بولاشاق» جوباسى اياسىندا سونداي-اق ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى اشىلىپ, وندا ناقتى جانە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىن وقىپ-ۇيرەنۋگە, كرەاتيۆتى جانە سىني تۇرعىدا ويلاۋدى دامىتۋعا ءمان بەرە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ ينتەللەكتۋال ەليتاسىن تاربيەلەۋگە ىڭعايلى جاعدايلار جاسالۋدا. ارينە, بۇل باسقا مەكتەپتەر كولەڭكەدە قالىپ جاتىر دەگەندى بىلدىرمەيدى. مۇنىڭ سىرتىندا, تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى اياسىندا 2025 جىلعا قاراي كەمىندە 100 مىڭ بىلىكتى ءىت-مامان دايارلاۋ مىندەتى دە تۇر.
حاديستەردە ايتىلعانداي, جول سالۋ ساۋابى مول سالماقتى ءىستىڭ ءبىرى ەكەن. تاۋەلسىزدىك جىلدارى قابىلدانعان ستراتەگيالىق شەشىمدەردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان وڭىرلىك لوگيستيكالىق حابقا جانە ترانزيتتىك الەۋەتى جوعارى ەلگە اينالدى. ەل اۋماعى ارقىلى 11 حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىزدىڭ ءوتۋى دە كوپ جايدى اڭعارتسا كەرەك. ونىڭ بەسەۋى – تەمىر جول ءدالىزى, التاۋى – اۆتوموبيل ءدالىزى. جالپى, «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ەلىمىزدە 2 566,5 شاقىرىم تەمىر جول سالىندى, قازىر قازاقستان تەمىر جولى ماگيسترالدىق جەلىسىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 21 مىڭ شاقىرىمنان استى. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ ەل تەمىر جولدىڭ ۇزىندىعى جاعىنان تمد اۋماعىندا 3-ءشى ورىنعا يە. سونداي-اق تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 13,4 مىڭ شاقىرىم اۆتوموبيل جولدارى سالىنىپ, رەكونسترۋكتسيالاندى. بۇگىن قازاقستانداعى جالپىعا ورتاق پايدالانىلاتىن اۆتوموبيل جولدارى جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى 96,8 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. 1991 جىلى بۇل كورسەتكىش 86 مىڭ شاقىرىمدى قۇراعان بولاتىن.
يندۋستريالاندىرۋدىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندا تەمىر جول كولىگىن جاساۋ كلاستەرى قۇرىلعانى بەلگىلى. بۇگىندەرى لوكوموتيۆتەر, ەلەكتروۆوزدار, جۇك جانە جولاۋشى ۆاگوندارى, تەرموس ۆاگوندار ءوندىرىسى جولعا قويىلعان. تاياۋدا تمد ەلدەرىندە بالاماسى جوق «فەرروترانسترەيد» زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. سەرپىندى كلەممالار مەن بۇراندالار شىعاراتىن وسىناۋ زاۋىتتىڭ اشىلۋىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى قاتىستى. «بۇل جەردەن حالىقارالىق ساپا ستاندارتىنا سايكەس كەلەتىن كومپونەنتتەردى شىعارادى. جاڭا ءوندىرىس تولىق كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى تەرمينالدار مەن بۇراندالاردى يمپورتتامايتىن بولادى. كاسىپورىننىڭ وتاندىق ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىراتىنىنا بەك سەنىمدىمىن», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە ونەركاسىپتەگى ءوندىرىس كولەمى 10,3 ەسە ۇلعايدى. 2020 جىلى جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىم 10,5 مىڭ دوللار بولدى. بيىلعى توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى 3,4 پايىزدى قۇرادى. ناقتى سەكتورداعى تۇراقتى ءوسىم 3,5 پايىزعا ءوستى, سونداي-اق كارانتين شەكتەۋلەرىن جەڭىلدەتۋ ناتيجەسىندە قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنىڭ بىرتىندەپ قالپىنا كەلۋى ەكونوميكانىڭ قايتا ءوسۋىن ۇدەتتى. بۇل رەتتە وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى ءوندىرىس كولەمى 5,7 پايىزعا ارتتى. قۇرىلىس سالاسى 9,7 پايىزعا ۇلعايدى. ەلىمىزدە توعىز ايدىڭ ىشىندە 10,4 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 8 پايىزعا كوپ.
ەكونوميكانى العا وزدىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسى جۋىردا 10 ۇلتتىق جوبانىڭ تىزبەسىن بەكىتتى. ەندىگى باستى مىندەت – ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بىرلەسىپ, ۇلتتىق جوبالار شەڭبەرىندەگى ءىس-شارالاردىڭ ۋاقتىلى ءارى ساپالى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ. ءسويتىپ دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك رەيتينگىندە ينفراقۇرىلىم ساپاسى بويىنشا قازاقستاننىڭ پوزيتسياسىن 40-ورىنعا دەيىن جاقسارتۋ كوزدەلۋدە.
گرەك سوزىنەن اۋدارعاندا «پاتريوت» ءسوزى وتان, اتاجۇرت دەگەندى بىلدىرەدى. پاتريوتيزم اتاجۇرتقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى, وعان ادالدىقتى, جان-تانىمەن قىزمەت ەتۋدى كوزدەيدى. «جول ۇزاق, عۇمىر قىسقا, وسى از عۇمىردا ەلگە قىزمەت جاسايىق», دەيدى احمەت بايتۇرسىن ۇلى. حاكىم اباي بولسا: «بەرەكەلى بولسا ەل, جاعاسى جايلاۋ ول ءبىر كول», دەگەندى ەسكە سالادى. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ىنتىماقتى ەڭبەكتە, اۋىزبىرلىكتە ءارى ىنتىماعى جاراسقان ەلدىڭ ىرىسى دا مول بولادى. ەندەشە تالانتتىسى باسشى, تالاپتىسى قوسشى بولىپ, ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارساق, ۇيىسىپ ەڭبەك ەتسەك قۇت-بەرەكە دارىعان قۋاتتى دا ىرگەلى ەل بولارىمىز حاق.
كەنجەبولات جولدىباي,
ساياساتتانۋشى
