كسرو ىدىراپ, قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ەل بولۋى – عاسىردان عاسىرعا جالعاسىپ كەلە جاتقان ۇلىق ارمانىمىز بولعاندىقتان, بۇل وقيعا بارشامىزدى شەكسىز قۋانىشقا بولەدى. الدىمىزدا ەكونوميكالىق تۇرعىدان بەكەم, ءوز حالقىنىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋعا قابىلەتتى, مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە كۇش-قۋاتى جەتەتىن ءبىرتۇتاس مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ سياقتى اۋقىمدى جانە ماڭىزدى مىندەت تۇردى.
ءبىر ورتالىققا باعىنىپ, تەك سونىڭ زاڭدارى, بۇيرىق-جارلىقتارى نەگىزىندە تىرلىك جاساۋعا داعدىلانعان رەسپۋبليكادا مۇنداي مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ وڭايعا تۇسپەدى. سول تۇستا جۇمىسسىزدىق كوبەيدى. اركىم «قايتكەندە دە جان باعۋ» ۇستانىمىمەن ءومىر ءسۇردى. تارتىپسىزدىكتەر ەتەك جايدى. تۇراقتى سالىق تۇسپەگەندىكتەن, مەملەكەت بيۋدجەتى دە ازايدى. سونىڭ سالدارىنان ايلاپ-اپتالاپ جالاقىلار, الەۋمەتتىك جاردەماقىلار, زەينەتاقىلار تولەنبەدى. قىسقاسى, بارلىق سالا تىعىرىققا تىرەلىپ, ەلدىڭ ەڭسەسى ءتۇستى. وسى قيىن كەزەڭدە, مەملەكەت تىزگىنىن قولىنا العان رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ ۇزاق جىلدىق ءىس-تاجىريبەسىنە, بىلىمىنە, پاراساتىنا سۇيەنە وتىرىپ, وتە ماڭىزدى قادامدار جاسادى. ناتيجەسىندە, ەلىمىزدە ۇلتتىق ۆاليۋتا – تەڭگە اينالىمعا شىعارىلىپ, ەلتاڭبا, ءانۇران, تۋ سياقتى مەملەكەتتىك رامىزدەر ءوز ورنىن الدى. اتا زاڭىمىز – كونستيتۋتسيا قابىلداندى. حالىقتىڭ كوپەتنوستىلىعى قاپەرگە الىنىپ, ولاردىڭ تەڭ قۇقىعىن جانە ءوزارا دوستاستىقتا ءومىر ءسۇرۋىن كەپىلدەندىرەتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ينستيتۋتى قۇرىلدى.
مۇنداي مىقتى قادامدار تەك ەل ىشىندە عانا ەمەس, حالىقارالىق الاڭدا دا جاسالدى. كوپۆەكتورلى ساياسات جولىن تاڭداعان دانا باسشى باسقا مەملەكەتتەرمەن ديپلوماتيالىق قاتىناستاردى ورناتىپ, قازاقستاننىڭ الەم قوعامداستىعىنا تانىلۋىنا جول اشتى, كەڭ بايتاق وتانىمىزدىڭ شەكارالارىن ناقتىلاپ, بەكىتتى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ دۇنيەجۇزى اياسىندا تانىلۋىنا, بەدەلىنىڭ ارتۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىن ماسەلەلەردى دە نازاردان تىس قالدىرمادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مەملەكەتىمىزدىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمى جانە يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سياقتى حالىقارالىق ۇيىمدارعا مۇشە بولۋى سونىڭ ايقىن ءبىر كورىنىسى.
ەلباسىنىڭ باستاماشىلىعىمەن سەمەي پوليگونى جابىلىپ, يادرولىق قارۋدان باس تارتىپ, ەلىمىز كۇللى الەمنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا يە بولدى. سول ارقىلى ءبىز دۇنيەجۇزىنە ءوزىمىزدى بەيبىتشىلىكتى جاقتاۋشى ەل ەكەنىمىزدى كورسەتتىك. مۇنىڭ بارلىعى وڭاي جۇزەگە اسىرىلا سالعان جوق. ونىڭ قيىندىعىن تەك سول ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە تىكەلەي باسشىلىق ەتكەن جانە سول ۇدەرىسكە تولىق قاتىسقان تۇلعالار عانا جاقسى تۇسىنەدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا قولعا الىنعان كەز كەلگەن باستاماعا, باسىلعان ءاربىر قادامعا سەنىم ارتقاندارمەن قاتار وعان كۇدىكپەن قاراعاندار دا, قارسى بولعاندار دا از بولعان جوق. سوعان قاراماستان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاق تاعدىرىن بەلگىلەۋدە تاڭداپ العان جولىنىڭ دۇرىس ەكەنىنە كوپشىلىكتىڭ كوزىن جەتكىزىپ, ورىنسىز دۇربەلەڭدەرگە, جانجالدارعا, ەڭ ماڭىزدىسى – قان توگىستەرگە جول بەرمەي, ەلىمىزدى قيىن-قىستاۋلاردان امان الىپ شىقتى. ەلباسىمىزدىڭ سوزىمەن ايتقاندا, ء«اربىرى عاسىرعا تەڭ بولعان» تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ون جىلىندا ءبىز مەملەكەت رەتىندە بەلگىلى دەڭگەيدە قالىپتاسىپ, دامۋ جولىمىزدى ايقىنداپ العاندىقتان, ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ونجىلدىقتار ءدال سولاي قيىن بولماعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك. الايدا بۇل كەيىنگى ونجىلدىقتار مۇلدە جەڭىل بولدى دەگەن ءسوز ەمەس. ويتكەنى العاشقى ون جىلدىڭ ىشىندە ءبىز تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسىن قالاعان بولساق, ەندىگى كەزەكتە, ونى جان-جاقتى شىڭداپ, دايەكتى جەتىلدىرۋ مىندەتى كۇتىپ تۇردى. اسىرەسە, مەملەكەت ەكونوميكاسىن كوتەرۋ ءۇشىن جاڭا جۇمىس ورىندارىن رەتكە كەلتىرۋ, جابىلىپ قالعان كەيبىر كاسىپورىندارىن قايتا اشۋ, تۇرىپ قالعان قۇرىلىستاردى سوڭىنا دەيىن جەتكىزىپ, قولدانىسقا بەرۋ, اگروونەركاسىپ ونىمدەرىن جەتىلدىرۋ, سول ارقىلى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋ, تۇرمىستا جانە وندىرىستە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, سونىمەن قاتار قۇقىق قورعاۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, قورعانىس ماسەلەلەرىنىڭ ماڭىزدىلىعى ارتتى. بۇل باعىتتار بويىنشا مەملەكەتتىك باعدارلامالار جاريالانىپ, ولاردىڭ ورىندالۋىنا مۇقيات كوڭىل ءبولىندى. «قازاقستان – 2030», «قازاقستان – 2050», «بولاشاق», «يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى», «نۇرلى جەر», «مادەني مۇرا», «رۋحاني جاڭعىرۋ», «تسيفرلىق قازاقستان», «نۇرلى جول», «ەڭبەك» جانە باسقا دا ستراتەگيالىق ماڭىزى بار جۇمىس جوسپارلارىنىڭ, جوبالاردىڭ دايىندالىپ, ىسكە اسۋى سوزىمىزگە دالەل.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ-اق ەلىمىزدى ەڭ وزىق مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلگەن كەڭ اۋقىمدى ءىس-شارالاردىڭ ويداعىداي ناتيجە كورسەتكەنىنە كۋامىز. مىسالى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىقپالداستىق, يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمدارى سامميتتەرىنىڭ, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ, ەكسپو-نىڭ, سونداي-اق VII قىسقى ازيا ويىندارى مەن ۋنيۆەرسيادانىڭ ەلىمىزدە ءوتۋى, قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ مارتەبەسىنە قول جەتكىزۋى جانە باسقا دا ءىس-شارالار ەلىمىزدىڭ دەموكراتيالىق جولدا ءساتتى دامىپ جاتقان تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە الەم جۇرتشىلىعى تاراپىنان مويىندالعانىنىڭ بەلگىسى.
ەگەر كەز كەلگەن جاعدايدى جەكە مۇددەسى ءۇشىن پايدالانۋعا تىرىساتىن كەيبىر وپپوزيتسيالىق كوزقاراستاعى تۇلعالار ايتىپ جۇرگەندەي, ەلىمىزدە ەشقانداي ىلگەرىلەۋ بولماسا, ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەكونوميكالىق جانە مادەني وركەنيەتتىڭ بەلگىلەرى بايقالماسا, مەملەكەتتىڭ ىشىندە دە, سىرتىندا دا دوستاستىق بايلانىستار ورناتىلماسا, ەشتەڭەنى جاسىرۋ مۇمكىن بولماعان بۇگىنگىدەي زاماندا دۇنيەجۇزى قاۋىمى بىزگە سونداي تابىستارعا قول جەتكىزۋىمىزگە جول بەرەر مە ەدى؟ ارينە, جوق! دەمەك, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نەگىزىن قالاپ بەرگەن جانە ونى بۇگىنگى تاڭدا ارى قاراي جالعاستىرىپ جاتقان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياساتى, قازاقستاندىقتار ءۇشىن بىردەن-ءبىر دۇرىس جول ەكەنىنە سەنىم ۇيالاتادى.
دامۋ ءۇردىسىنىڭ بۇدان كەيىن دە جالعاساتىنى, الدا جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىستى ءالى كوپتەگەن جۇمىستىڭ كۇتىپ تۇرعانى انىق. ءبىز ازاماتتاردىڭ وتانسۇيگىشتىك, ادامگەرشىلىك جانە ادىلەتتىلىك سەزىمدەرىنىڭ ويانۋىنا ىقپال ەتەتىن ماسەلەلەرگە كوبىرەك ءمان بەرگەنىمىز ءجون دەپ ويلايمىن.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» اتتى ماقالاسىنان الىنعان تومەندەگى ۇزىندىگە نازار اۋدارۋدى ءجون كورىپ تۇرمىن. وندا: ء«بىز ادىلەتتى قوعام مەن ءتيىمدى مەملەكەت قۇرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. كەز كەلگەن ىستە ادىلدىك قاعيداتىن باسشىلىققا الساق, بۇعان انىق قول جەتكىزەمىز. مىسالى, تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتا تۇسپەسەك, ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى مەن حالىقارالىق تابىستارىن ماقتان ەتۋ ارتىق. ازاماتتارىمىز ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ يگىلىگىن سەزىنە الماسا, ودان ەش قايىر جوق. مەن ءاربىر شەشىمدى قابىلدار ساتتە وسى ۇستانىمدى باسشىلىققا الامىن. ءبىز حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋمەن قاتار, بارلىق ازاماتتىڭ مۇددەسىن بىردەي قورعايمىز. مەنىڭ ۇعىمىمداعى ادىلەتتى مەملەكەت دەگەنىمىز – وسى», دەپ جازىلعان. ەگەر ءبىز پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي جان-جاقتى دامىعان ءمىنسىز قوعامدا ءومىر ءسۇرۋدى قالاساق, ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە «تاۋەلسىزدىك بىزگە نە بەردى؟» دەگەن كوزقاراستان ايىرىلىپ, ء«بىز تاۋەلسىزدىككە نە بەردىك؟» دەگەن سۇراق توڭىرەگىندە جانە سول باعىتتا ەڭبەك ەتۋگە داعدىلانۋىمىز كەرەك.
قازىر حالىق اراسىندا كوتەرىلىپ جاتقان ماسەلەلەرگە, كەيبىر تۇلعا نەمەسە توپتاردىڭ تالاپ-قالاۋلارىنا قاراپ تا, ەلىمىزدىڭ وتىز جىلدا قانشالىقتى دەڭگەيدە دامىعانىن اڭعارۋعا بولادى. مىسالى, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا, نەگىزىنەن, كۇندەلىكتى تۇرمىسقا قاتىستى, جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋ نەمەسە قىسقارتۋلارعا جول بەرمەۋ, ايلىق-جالاقىلار مەن باسقا دا تولەمدەردىڭ ۋاقتىلى بەرىلمەۋى, كەيبىر ونىمدەردىڭ تاپشىلىعى تۋرالى ماسەلەلەر كوتەرىلگەن بولسا, سوڭعى جىلداردا مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ, جالاقى, زەينەتاقى, شاكىرتاقىلاردى كوبەيتۋ, دەموگرافيا, ەكولوگيا, ءسوز بوستاندىعى, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ جانە سول سياقتى كوپتەگەن ماڭىزدىلىعى وراسان ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگى ارتۋدا.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وسكەلەڭ ۇرپاق ماسەلەسىنە نازار اۋدارىپ, ەلىمىزدە جاستاردىڭ وقىپ, ءبىلىم الۋىنا, ەڭبەك ەتۋىنە كەڭ مۇمكىندىكتەر جاسالۋدا. مەملەكەت تاراپىنان بولىنەتىن گرانتتار سانىنىڭ, شاكىرتاقىلار كولەمىنىڭ ءوسىپ جاتقانى, جاستاردىڭ ءتيىستى قىزمەت ەتۋىنە, سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا, الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ءارتۇرلى باعدارلامالاردىڭ قابىلدانۋى سودان دەرەك بەرەدى.
سوڭعى ەكى جىلدا بۇكىل الەمدى دۇربەلەڭگە سالعان ىندەتتىڭ كەسىرىنەن كوپتەگەن سالانىڭ دامۋ قارقىنى بۇرىنعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا بەلگىلى دەڭگەيدە باياۋلاپ قالدى. مۇنداي احۋال تەك ءبىزدىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس, دۇنيەجۇزىنىڭ بارلىق مەملەكەتىندە بايقالۋدا. سوندىقتان, ۋاقىتشا تۋىنداپ جاتقان پروبلەمالارعا تۇسىنىستىكپەن قاراپ, ولاردى ىنتىماقتاستىقتا شەشۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرگەنىمىز اقىلعا قونىمدى. سويتكەندە عانا ءبىز كوزدەگەن ماقساتتارىمىزعا قول جەتكىزە الامىز. قازىر ءبىزدىڭ قولىمىزدا ىزگى ارمان جولىندا جۇرۋىمىزگە جىگەرلەندىرەتىن, مەدەت بولاتىن, كۇش-قۋات بەرەتىن ەڭ اسىل قۇندىلىق بار. ول – تاۋەلسىزدىك! وسى كۇنگە دەيىن ءبىز سول تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن ءبىلىپ, وعان زالال كەلتىرەتىن كەز كەلگەن قاۋىپ-قاتەرگە دوستىعىمىزبەن, بىرلىگىمىزبەن تويتارىس بەرىپ كەلدىك. بۇدان كەيىن دە سولاي بولاتىنىنا سەنىمدىمىز.
تاۋەلسىزدىگىمىز ماڭگىلىك بولسىن!
ۆلاديمير توحتاسۋنوۆ,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
