پىكىر • 06 جەلتوقسان، 2021

«ۋاقىتشا وتباسى» جاقسى-اۋ، بىراق...

1341 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى «جاڭا جاع­داي­داعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» جول­دا­ۋىندا: «بالالارىمىز قاي جەردە تۇرسا دا، قانداي تىلدە وقىسا دا ساپالى ءبىلىم الۋى كەرەك»، دەپ، ەل بولاشاعى – جاس ۇرپاق تاعدىرىنا جاناشىرلىقپەن كوڭىل ءبولدى. وسى ورايدا، اسىرەسە، دەموگرافيالىق احۋالى ءماز ەمەس وڭىرلەردىڭ شالعاي تۇك­پىر­لەرىندە ورنالاسقان، كەلەشەگى كۇڭگىرت شاعىن اۋىلدارداعى شاكىرتتەرگە ساپالى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى ويلاندىرماي قوي­مايدى.

قازىر ەلىمىزدەگى 5194 اۋىلدىق مەكتەپتىڭ 2787-ءسى، ياعني جارتىسىنان استامى – شاعىن جيناقتى مەكتەپتەر. ولاردىڭ كوپشىلىگى – اقمولا، قوستاناي، سولتۇستىك قازاقستان جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا. وتكەن جىلى 50 شاعىن جيناقتى مەكتەپ جابىلىپتى. بۇل سونشاما كىشكەنتاي اۋىلدىڭ بالالارى ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ، باسقا ەلدى مەكەندەردەگى مەكتەپتەرگە قاتىناپ نەمەسە ينتەرناتتا تۇرىپ وقيدى دەگەن ءسوز. مۇنىڭ ءوزى تەرىسكەيدىڭ التى ايعا سوزىلاتىن، اقىرعان ايازدى قىسىندا وقۋشىلارعا دا، ولاردىڭ اتا-انالارىنا دا وڭايعا سوق­پايدى.

وسىنداي تىعىرىقتان شىعار جولدى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ باس­شىلىعى ويلاپ تاۋىپ، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن 2019 جىلدان بەرى «ۋاقىتشا وتباسى» قاناتقاقتى جو­باسىن ىسكە اسىرۋ ۇستىندە. ونىڭ ەلدىڭ شەتىندەگى، جەلدىڭ وتىندەگى قىزىلجار وڭى­رىندە قولعا الىنۋىنىڭ ءوز قيسىنى بار. ويتكەنى وسى وبلىستاعى ءتۇتىنى وشۋگە اي­نال­عان 229 اۋىلدىڭ ارقايسىسىنداعى بالا سانى 5-كە دە جەتپەگەندىكتەن، ولارداعى باس­تاۋىش مەكتەپتەر جابىلىپ قالعان. ال وزگە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ 78 پايىزى شاعىن جيناقتى مەكتەپتەر بولىپ وتىر.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، ايىرتاۋ، ماعجان جۇماباەۆ، مامليۋت اۋداندارىندا ەنگىزىلگەن «ۋاقىتشا وتباسى» جوباسى بويىنشا العاشقى جىلى ورتا مەكتەپتەرى بار بولعانىمەن، ينتەرناتى جوق اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى 54 وتباسىنا 61 وقۋشى بەكىتىلگەن. ۋاقىتشا اتا-انا مىندەتىن ءوز ەرىكتەرىمەن مويىندارىنا العان ازاماتتارعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ايىنا 45 مىڭ تەڭگە جالاقى تولەنەدى. وعان قوسا، ءار بالانىڭ كۇتىمىنە قوسىمشا 7 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە (2019 جىلى – 17675 تەڭگە، بيىل – 20419 تەڭگە) قارجى بولىنەدى. وسى ورايدا بالالاردى قابىلداپ الۋعا نيەت بىلدىرگەن وتباسىلاردىڭ تۇرعىن ءۇي-تۇرمىستىق جاعدايلارىن ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا الدىن الا تەكسەرەتىنىن ايتقان ءجون. سونداي-اق ۇمىتكەر وتباسى مۇشەلەرىنىڭ دەنساۋلىعى، سوتتىلىعىنىڭ جوقتىعى، ۋاقىتشا قابىلداناتىن وقۋشى ءۇشىن قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار ورناتىلعان جەكە بولمەسى بارلىعى جونىندە انىقتامالار تاپسىرۋ تالاپ ەتىلەدى. تەك سودان كەيىن وقۋشىلاردىڭ ناعىز اتا-انالارى مەن ۋاقىتشا اتا-انالارى جانە جەرگىلىكتى مەكتەپ اراسىندا ءبىر جىلعا ارنالعان ۇشجاقتى شارت جاسالادى. ونىڭ ورىندالۋ بارىسىن مەكتەپ ينسپەكتورلارى، اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جانە ناعىز اتا-انالاردىڭ وزدەرى قاداعالايدى. ۋاقىتشا وتباسى يە­لەرىنىڭ اراسىندا مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن مۇعالىمدەر، دارىگەرلەر، پوليتسيانىڭ ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلارى دا بار ەكەن. ال­بەتتە، ءبىر بولمەدە 10-15 وقۋشى تۇراتىن، ولار­دىڭ اراسىندا كەيدە الىمجەتتىككە جول بەرى­لەتىن ينتەرناتتارعا قاراعاندا، ۋاقىتشا وتباسى اجەپتاۋىر قولايلى.

«ۋاقىتشا وتباسى» جوباسىنىڭ العاشقى ناتيجەلەرى جامان ەمەس. كىشكەنتاي اۋىلداردان كەلىپ وقىپ جۇرگەن شاكىرتتەردىڭ ءارتۇرلى سەبەپپەن ساباقتارعا قاتىسپاۋى ءبىر­شا­ما ازايعان، ۇلگەرىمدەرى ەداۋىر ارتقان. مەك­تەپ­تەر جانىنداعى ينتەرناتتاردى ۇستاۋعا جۇم­سالاتىن شىعىنمەن سالىستىرعاندا، بۇل جوباعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجى دا الدەقايدا از. سوندىقتان ونى كەلەسى جىلدان باستاپ باسقا وڭىرلەرگە تاراتۋ ۇيعارىلىپ وتىر. وسىعان ۇقساس جوبا ءبىز كوز تىگىپ وتىرعان «وزىق وتىزدىق» ەلدەرى – اقش، كانادا، اۋستراليادا دا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كورىنەدى.

دەگەنمەن مۇنىڭ ءوزى دە امالسىزدىقتان تۋىنداعان شارا ەكەنى داۋسىز. قاي بالا ءوز وتباسى، تۋعان اكە-شەشەسى باردا «ۋاقىتشا اتا-انالاردىڭ» قاباعىنا قاراپ، قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ ءومىر سۇرگىسى كەلەدى دەيسىز. ء«وز ءۇيىڭ – ولەڭ توسەگىڭە» نە جەتسىن؟! سوندىقتان دا ۇكىمەت الداعى ۋاقىتتا «ۋاقىتشا وتباسى» الەۋمەتتىك جوباسىن وزگە وڭىرلەرگە تاراتىپ قانا قويماي، ساۋساقپەن سانارلىقتاي عانا ءۇي قالعان، كەلەشەگى جوق اۋىلداردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان ءالجۋاز وتباسىلارىن «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىنداعى تىرەك جانە سەرىكتەس اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە كوشىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرعانى ءجون بولار.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار