عىلىم-بىلىمگە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك جوعارى

ەلورداداعى ورتالىق كوم­­مۋنيكاتسيا قىزمەتىندە باس­­پاسوز بريفينگى ۇيىم­داس­تى­رىلىپ, وعان ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەر­لان سىدىقوۆ,  «ەۋرازيا» گۋمانيتارلىق زەرتتەۋ ورتا­لى­عىنىڭ ديرەكتورى زيا­بەك قابىلدينوۆ, ەۇۋ ين­نو­­ۆا­تسيالىق پارك ديرەك­تو­رى ۆلاديمير كيم قاتى­سىپ,  ەلباسىنىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىنان تۋىنداعان ماسەلەلەر تالقىعا سالىندى. جولداۋداعى عالىمداردى قۋانت­قان ۇلكەن جاڭالىق – ەلبا­سىنىڭ ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3 پايىزىن عىلىمعا بولىنەتىن قار­جىعا جەتكىزۋ كەرەكتىگى جونىندە ايتقانى بولىپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن عىلىمعا 0,16 پايىز ءبولىنىپ كەلسە, ەندى 20 ەسەگە كوبەيەدى. ياعني بۇل دەگەنىڭىز, وتاندىق عى­لىمعا عالامات سەرپىن بەرەتىن فاكتور. مەملەكەت باسشىسىنىڭ العا قويىپ وتىرعان باستى تالاپ­تارى­نىڭ ءبىرى – وركەنيەتتىڭ كوشىن­دە باسەكەلەستىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىلىم مەن عىلىمدى ءوندى­رىس­پەن ۇشتاستىرۋ, وتاندىق يننو­ۆاتسيا جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ. ەۇۋ يننو­ۆاتسيالىق پارك پەن قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىگى اراسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويىلعان. قازىرگى كۇنى سول قۇجاتتىڭ شەڭ­بەرىندە بىرنەشە عىلىمي جوبا­لار جۇزەگە اسۋدا. ال شىعىس قازاقستان وبلىسىندا كاربيد كرەمني وندىرەتىن زاۋىت جوباسىن سالۋ­دان بولەك, بەسقاراعاي اۋدا­­نىندا اعاش قالدىقتارىن كادەگە جاراتاتىن شاعىن زاۋىت­تىڭ قاناتقاقتى جوباسى قول­عا الىنعان. سونىمەن قاتار, كوك­شەتاۋدا «شۋچە-بۋراباي-زە­رەندى» دەمالىس ايماعىنىڭ ەنەر­گەتيكالىق ينفراقۇرىلىمىن «جا­سىل تەحنولوگيالارعا» كوشىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. بۇل, عالىمدارىمىزدىڭ عىلىم جولىنداعى ىزدەنىستەرى مەن قاينار باستاۋلارى عانا. سوڭعى 2013 جىلى ۋنيۆەرسي­تەتتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جوبا­لا­رىنىڭ كولەمى ءوسىپ, وعان 1,6 ملرد. تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, نەگىزگى 5 باعىت بويىنشا جۇزەگە  اسىرىلىپ جاتقان 200  عىلىمي جوبا  قارجىلاندىرىلىپتى. ولار ەنەرگەتيكا, ءونىم مەن شي­كىزاتتى تەرەڭدەتىپ قاي­تا ءوڭ­دەۋ, اقپاراتتىق جانە تەلە­كوم­مۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا, ءومىر, الەمنىڭ عىلىمي  ينتەل­لەكتۋالدى الەۋەتى.  وعان ەۇۋ-دىڭ 660 عالىمى تارتىلعان. ۋنيۆەرسيتەتتە «Start-up» جو­باسىن ىسكە قوسۋ باس­تالىپ, جاس عالىمدارعا كون­كۋرس جاريالانعان. ولاردىڭ جا­ڭالىقتارىنان 15 جوبانى تاڭداپ, قارجىلاندىرۋدى وقۋ ورنى ءوز موينىنا الىپ, بۇل ماقساتقا 1 ميلليون اقش دوللار قارجى جۇمسالۋ كوزدەلۋدە. – ەلباسى جولداۋىندا رەس­پۋب­ليكامىزدىڭ ماڭدايالدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىن اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق اۆتونو­مياعا بىرتىندەپ كوشىرۋ جايى ايتىلدى.  بۇل وتە دۇرىس ماسەلە. ءبىلىم, عىلىم, قارجى, حالىقارالىق جانە باسقا قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋدا جوعا­رى وقۋ ورنىنا ەر­كىندىك بەرىلەدى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكا­دە­ميا­لىق, قارجىلىق جانە باس­­قارۋ قىزمەتىندە دەربەستىك ۇستا­نىمدارى ىسكە اسىرىلادى. نە­گىزىنە ءسۇ­يەنسەك, ەلىمىزدە 2015 جىلدان باس­تاپ ۇلتتىق عىلىمي-زەرت­تەۋ ۋني­­ۆەرسيتەتتەرىنە, 2016 جىلى ۇلت­­تىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنا, 2018 جىلدان باس­تاپ مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارىنا دەربەستىك بەرىلۋ جوسپارلانعان. جوعارى وقۋ ورىندارى اۆتونومياسىنىڭ جە­تىلدىرىلگەن قاعيدالارى نازار­باەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مودەلىنە نەگىز­­دەلگەن: ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, قار­جى, حالىقارالىق جانە وزگە سالالار دا دەربەستىككە يە. دەمەك, قا­زاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ مەن عى­لىم جۇيەسى حالىقارالىق دەڭگەيگە جەتكىزىلەدى. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەر­سيتەتى اۆتونومياعا العاش­قىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كوشەدى. ويتكەنى, ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ كەڭىس­تىگىن­دە الاتىن ورنى بار جانە ين­تە­للەكتۋالدىق, قۇ­قىقتىق, ماتە­ريال­دىق-تەح­نيكالىق بازاسى تالاپقا ساي كەلەدى. وقۋ ورنى پرە­زيدەنتتىڭ «التىن ساپا» سىي­لىعىنىڭ يەگەرى. جالپى, ەۇۋ ءۇشىن وتكەن جىل تابىستى بولدى: تاريح فاكۋلتەتى, ەتنيكاارالىق جانە دىنارالىق تولەرانتتىق بويىنشا يۋنەسكو كافەدراسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كافەدراسى اشىلدى, دەي كەلىپ ۋنيۆەرسيت رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ وقۋ ور­نىنداعى باسقا دا جەتىستىكتەردى اتاپ ءوتتى. بەرىك سادىر, «ەگەمەن قازاقستان».