ءومىر ءسۇرۋ وڭاي ەمەس

باۋىر ەتى – بالاسىن جوعالتۋ! اتا-انانىڭ باسىنا بەرمەسىن دەسەك تە, تاعدىر جازمىشىنا نە شارا؟! قازاقتىڭ بەلگىلى جازۋشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ءسابيت دوسانوۆ پەن ۇلتتىق عىلىمدى الەمگە پاش ەتكەن پاتشايىم تاجىباەۆانىڭ قىزى, ءوزى دە ۇستازدىق قىزمەتىمەن ەلىنە قادىرلى قۇرالاي اققوشقاروۆانىڭ باس­تارىنا ۇيىرىلگەن قايعى بۇلتى – دانيارداي بالاسىنان ايىرىلىپ قالۋى قالىڭ قاۋىمنىڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ تاستاپ ەدى... قادىرلى ەكەن-اۋ, ەل-جۇرتىنا بۇل كىسىلەر. پارلامەنتتىك, ۇكىمەتتىك, وبلىستىق بيلىك دەڭگەيىندەگى لاۋازىم يەلەرى – جولى تۇسكەندەرى كەلىپ كوڭىل ايتىپ, كەيبىرلەرى قايعىعا ورتاقتاسۋ جەدەلحاتتارىن جولداپ, ازاماتتىق, ادامگەرشىلىك كورسەتىپ جاتتى. بەلگىلى اقىن-جازۋشىلار قوس مۇڭلىقتىڭ دانيارداي ون ەكىدە ءبىر گ ۇلى اشىلماي, 21 جاسىندا باقيلىق بولعان بوزداق تۋرالى داستان, ولەڭ جازىپ, ءتىپتى كۇيمەن كۇيىك جاسىن سورعالاتا ءھام قاراسوزبەن كۇڭىرەنىستەرىن كەرمەلەپ, دەمەۋ بولا بىلگەنىنىڭ ءوزى قازاقتىڭ قامىققانعا قول ۇشىن سوزا الاتىن قاسيەتىن سەزدىرگەن ەدى. وسىنداي قان جۇتقان قاپالى شاق­تا اكە-شەشە قاتتى ويعا قالادى. دانيارعا باعىشتالعان قۇران, دۇعا... ولىگە يمان, تىرىگە جۇبانىش ەتەرلىك, جان ازاسىن جەڭىلدەتەرلىك مەدەتتى ءىس ەكەنىنە قۇلاي جىعىلعانىمەن, يماندىلىقتىڭ تارازىسىندا تاعى ءبىر كيەلى شارۋانىڭ باسى كورىن­گەندەي بولعان... جازۋشى مەن عالىم­نىڭ قولىنان نە كەلەدى؟ جازۋ, جازۋ جانە جازۋ... ەندەشە, سۇيىكتى ۇلى دا­نيارى تۋرالى ەسكە الا جۇرەرلىك كىتاپ قۇراستىرىپ شىعارسا قايتەدى؟ ءسوز ولمەيدى عوي. قىرشىنىنان قيىلعان جاستىڭ ەسىمىن, جارقىن ءىسىن, ارمان-مۇددەسىن, ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قوسقان ۇلەسىن بولاشاققا جەتكىزەر ءبىر كىتاپ كەرەك-اق! ءسويتىپ, قاناتتارى قايىرىلعان اكە مەن انا بيىكتەن قۇلاپ عايىپتان مەرت بولعان جاسىن بالاپانىنا ارناپ سوزدەن ەسكەرتكىش سوعۋعا كىرىسكەن ەدى... سول شەرلى جازبالار «ءومىر ءسۇرۋ وڭاي ما...», «جيزن دولگا, ەسلي ونا پولنا...» دەگەن اتپەن الماتىداعى «اردا» باسپاسىنان جۋىردا قازاق, ورىس تىلدەرىندە جارىق كوردى. كىتاپتى قولدارىنا ۇستاعان وقىرماندار: «دانيار بالامىز ءتىرىلىپ كەلگەندەي بولدى-اۋ!»– دەپ كۇڭىرەنىسپەن تولقي تۇسكەن ەدى. راسىندا دا وعان ەنگەن كوركەمسوزدەر مەن كوسەمسوزدەر, ولەڭدەر مەن ءان-كۇيلەر, ەستەلىكتەر, ت.ب. جانرداعى كۇڭىرەنىسكە تولى تولعاۋلار كوڭىلگە ءتۇرلى وي تاستايدى. ال اكە مەن انانىڭ بالاسىنا ارناپ جازعان حاتتارى مەن كۇندەلىكتەرىن وقۋدىڭ ءوزى سونشالىقتى اۋىر ءتيىپ, وتە قينالىستى جاعدايعا تۇسىرگەنىمەن, ۇرپاقتى ءسۇيۋدىڭ تىلسىمىن اشقان قاسىرەتناما سەكىلدى ءتۇرلى ويعا باتىرىپ, كەلەشەك كۇننەن ءۇمىت ۇزبەۋدىڭ امالىنا جۇگىندىرۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. ساباعا تۇسىرەدى, سالقىنقاندىلىققا باستايدى. مىنا ءومىردىڭ تەك قانا قايعىدان تۇرمايتىنىنا كوز جەت­كىزەتىندەي. اكەنىڭ بالاسى مەن ادامنىڭ بالاسى جايلى حاكىم ابايدان اسىرىپ ايتقان ەشكىم جوق شىعار. سونداي-اق, ۇلى اقىننىڭ: «قۇيرىقتى جۇلدىز سەكىلدى, تۋدى دا, كوپ تۇرمادى. كورگەن-بىلگەن وكىندى, ءمىن تاعار جان بولمادى»,– دەگەن جىر جولدارىن ويعا ورالتقان, جاس تا بولسا اقىلعا باي دانا, ءومىرى عانا ەمەس, اجالى دا ازالى اڭىزعا اينالعان «تۇنگى بوزداق جۇلدىزداي» بوزبالا جايلى اڭگىمە وربىتكەن بۇل كىتاپ وقىعان جانعا وي سالار دەگەن سەنىمدەمىز. ...مىنە, اقىن سەرىك تۇرعىن­بەكوۆتىڭ جۇباتۋ ءسوزى: «قايران سابە! بولسىن مەيلى, قايدان سىن. اق ءبۇر­كىت بوپ, قاناتىڭدى جايعانسىڭ. قۇرالايعا عاشىق بولعان جۇرەگىڭ, دانيار بوپ – ماڭگىلىككە اينالسىن!» ال اقىن جۇما-نازار سومجۇرەك: «ماحابباتتىڭ جاندىرىپ وتى كۇشتى, قوندىرعاندا باق قۇسى – توتىقۇستى. قىزىعىن كورە الماستان كەتە بارعان, ءولىم بۇل – ورنى تولماس وكىنىشتى»,– دەپ دوستارىنىڭ قايعىسىن بولىسەدى. مۇنداي جۇبانىش سوزدەر ايتقاندار قانشاما! كىتاپتاعى سابەڭنىڭ «كۇندەلىك شەرتكەن سىر», قۇرالايدىڭ «يس­پوۆەد ماتەري» دەپ اتالاتىن جازبالارىنان مۇڭلى جۇرەكتەردىڭ سا­­عىنىشى سورعالاپ جاتقانداي ەكەن. دانياردىڭ ۇيلەنۋ تويى ءوت­كەن جىلدىڭ 17-تامىزىنا بەل­گى­لەنىپتى... اتتەڭ, اتتەڭ!... «...س­ا­عات 18-دە اسابالار تويدىڭ باس­تال­عا­نىن, جاس جۇبايلار كەلە جاتقانىن حابار­لادى. ايتسە دە, جاس جۇبايلار كەلە قويماي ءبىراز كۇتتىك. ءبىر كەزدە ابىر-سابىر, كۇبىر-سىبىر باستالدى. سويتسە, دانچيگىم قاتتى اۋىرىپ قالىپ, ونى توي وتەتىن جەرگە جا­قىن «پريۆات» دەيتىن كلينيكاعا جەت­­كىزىپتى. سوندا ءبىرىنشى قاباتقا كىرە بەرە دانيارىم ەسىنەن تانىپ, قۇ­لاپ ءتۇسىپتى. ءبىر ساعاتتان اسا ەدەندە جاتقان دانيارىمدى قالالىق ەم­حاناعا جەتكىزگەندە ول ءتىرى ەكەن. سول جەردە قايتىس بولدى...»,– دەپ اكە وتپەي قالعان ۇيلەنۋ تويىنىڭ جا­يىنان جۇرەگى جارىلىپ جازادى. بۇل كىتاپ – جەكە ءبىر وتباسىنىڭ قايعىسىنا ورتاقتاسقان جۇباتۋ سوزدەرى جيناقتالۋىمەن عانا قىمبات ەمەس, سونداي-اق, ۇلتىمىزدىڭ قينال­عان ساتتە قاسىرەتتى بولىسە الاتىن ءداستۇرىنىڭ كورىنىسىندەي دۇنيە بولىپ شىعىپتى. ...ۇيلەنۋ تويى الدىنداعى كەنەتتەن بولعان ازالى قازا. جاس ماحاببات بال عۇمىرىنا ەندى اياق باسقالى تۇرعاندا ءۇزىلىپ كەتتى. اتا-انانىڭ كوڭىلىن دەمەرلىگى سول, دا­نيارعا دەگەن جاناشىرلار ماحابباتى ەشقا­شان سونبەك ەمەس! قايسار ءالىم, «ەگەمەن قازاقستان».