جەرگىلىكتى مال دارىگەرلەرى اۋىرعان سيىرلارعا ستوماتيت, ياعني اۋىز قۋىسىندا پايدا بولاتىن كەسەلگە ۇشىراعان دەگەن دياگنوز قويىپ وتىر.
– قازىر اۋرۋدىڭ الدىن الۋ, ەمدەۋ شارالارىمەن اينالىسىپ جاتىرمىز. ءبارى جاقساردى. نەگىزى ستوماتيت دەپ وتىرمىز. بيتسيلين-5 ءدارىسىن ەگىپ, اۋزىن مارگانەتس ەرىتىندىسىمەن شايۋ كەرەك. ءدارىنى مال يەلەرىنىڭ وزدەرى جەكە-جەكە الدىرتىپ جاتىر, – دەدى كوكالات اۋىلىنىڭ مال دارىگەرى سارسەنباي جاتقانوۆ.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ستوماتيت اۋىز قۋىسىندا پايدا بولادى. مۇنىمەن اۋىرعان مالدىڭ اۋزىنان سىلەكەيى اعىپ, جەم-شوپكە قاراۋدان قالادى. ال مال يەلەرىنىڭ ءبىرازى مۇنداي دياگنوزعا كۇماندى ەكەنىن ايتادى.
– ارقايسىمىز وزىمىزشە ەم جاساپ جاتىرمىز, بىراق جاعداي سول قالپى. وزگەرىس جوق. 15 باس ءىرى قارام بار, سونىڭ ىشىنەن 5-6 باس اۋىرىپ تۇر, ميكسوفەرون, بيتسيلين-5 دارىلەرىن ەگىپ جاتىرمىن, بىراق جازىلاتىن ءتۇرى جوق. ەككەننەن كەيىن ازداپ ءشوپ جەي باستادى, بىراق وڭالماي تۇر. جاپپاي اۋىرىپ جاتىر عوي, – دەدى اۋىل تۇرعىنى اماندىق تولەگەن.
جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ سوزىنە قاراعاندا, اۋىلدىق وكرۋگ اۋماعىندا وتىرعان ءىرىلى-ۇساقتى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ارقايسىندا 50, 300, 400 باستان اۋىرىپ جاتىر.
– مال دارىگەرلەرى كەلىپ قارايدى, قولدارىندا تۇگى جوق, سىرتىنان سىلاپ-سيپايدى دا كەتەدى. مال دارىگەرلەرىنىڭ قولىنان ءىس كەلمەسە, شارۋانىڭ قىرىن بىلمەسە, قولىنان كەلەتىن ادامعا ورنىن بوساتىپ بەرۋى كەرەك قوي. اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى دەيدى. مەن ءبىر-ەكى جەرگە شاعىمدانىپ ەدىم, شىنى كەرەك, جان-جاقتان قىسىم كۇشەيىپ, مال باققانىما ءبىر كىنالى, مال ولتىرگەنىمە ەكى كىنالى بولىپ جاتىرمىن. ۇكىمەتتەن الاتىن ازعانتاي تيىن-تەبەنىمىز بار عوي, سونى بۇلدايدى. بوس دۇرلىكپەڭدەر, مال جاي عانا ۋلانىپ قالعان دەيدى. ەشقانداي مالدان تالداۋ الىپ, ساراپتاما جاساپ, قورىتىندى شىعارعان جوق. ۋلانىپ قالعانىن قايدان بىلەدى؟ سوعان تاڭمىن. كەشە ءتورت باس اۋىرىپ تۇر ەدى, بۇگىن وعان ەكى باس قوسىلدى. ولگەن بەس سيىردى كومىپ تاستادىق, – دەيدى قاراقوعاداعى «نۇر» شارۋا قوجالىعىنىڭ وكىلى نۇرسۇلتان سادىق.
نۇرسۇلتاننىڭ ايتۋىنشا, تابىندا ءجۇرىپ كەسەلگە ۇشىراعان مالدا قۇتىرۋ اۋرۋىنىڭ بەلگىلەرى بايقالادى. اۋرۋ سيىر قاراپ تۇرىپ باقتاشىعا اتىلاتىن كورىنەدى. سودان كەيىن اياعىن باسا الماي قالادى دا, اۋزىنان سىلەكەيى سورعالاپ, ءۇش-ءتورت كۇننەن سوڭ ءولىپ قالادى.
اۋدان تۇرعىنى جۇلدىزاي ايماعامبەت 2007 جىلى «ايدوس» شارۋا قوجالىعىن اشىپ, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ قولداۋىمەن مال باسىن كوبەيتىپ العان. قازىر بۇل شارۋاشىلىق جىلقى مەن ۇساق مالدى قوسپاعاندا, 700 باس ءىرى قارا ۇستاپ وتىر.
– 700 باستىڭ 600-ءى اۋىرىپ جاتىر. مال دارىگەرلەرىن شاقىرعانىما ءۇش كۇن بولدى, ەشكىم كەلگەن جوق. قازىر اۋرۋ مالدى ءوزىمىز ءبولىپ جاتىرمىز. مەن اۋسىلعا ۇقساتسام, دارىگەرلەر ۆيرۋستى ستوماتيت, ياعني اۋىز قۋىسىنىڭ اۋرۋى دەپ بولماي جاتىر. «وبلىسقا بارامىن» دەپ ەدىم, «ويباي, بارما, شۋلاتپا» دەيدى. باسىندا ەكى-اق سيىر اۋىرىپ ەدى, قالعاندارىنا ءبىر-اق كۇندە جۇقتى. بوي بەرمەي جاتىر. اۋزىنان سۋ اعىپ, قىزۋى كوتەرىلەدى, دىرىلدەيدى. ءۇش كۇن بولدى, السىرەپ بارادى. بالەن ميلليونعا ءدارى اكەلدىم, ەندى دارىگەرلەردى كۇتىپ وتىرمىن. اۋسىلعا قارسى ءدارى ءبىز جاققا بولىنبەگەن دەيدى. وسى سەبەپتى دۇرىس دياگنوز قويماي وتىر ما, سونى تۇسىنە الماي جاتىرمىن, – دەدى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى.
جۇرتتىڭ ءبىرازى تورعاي وڭىرىندە جازداي جاڭبىر جاۋماي قۋاڭشىلىق بولدى, مال تاياۋدا جاۋعان قاردان كەيىن شىققان ۋلى ءشوپتى جەپ قويۋى مۇمكىن دەپ بولجايدى.
الباربوگەت اۋىلدىق وكرۋگىندەگى جەكە تۇرعىنداردىڭ قولىنداعى اۋرۋ مالدىڭ كەيبىرىنىڭ بەتى بەرى قاراي باستاعان.
– قازىر شۇكىر, ينتەرنەتتەن قاراپ, ءدارى ەگىپ, مالدىڭ اۋزىن جۋىپ جاتقانىمىزعا ءبىراز بولدى. اۋىلدا 3-4 مال دارىگەرى بار. سونىڭ ىشىندە ماقسات وراز ۇلى ەسىمدى ۆەتەرينار ءبىزدىڭ كوشەگە تاڭەرتەڭ كەلگەننەن ۇيىنە كەشكە ءبىر-اق قايتادى. ايتقان بەتتە جەتىپ كەلىپ, مالدىڭ ءبارىن ەگىپ, قولىنان كەلگەن ەمىن جۇرگىزىپ, ەكپە جاسادى. وسى جىگىتتىڭ كوپ كومەگى ءتيىپ جاتىر. قازىر مالدىڭ سىلەكەيى توقتادى, – دەدى كوكالاتتا تۇراتىن ايسا ەسىمدى ازامات.
وبلىستىق ۆەتەريناريا باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان بەكەتكە حابارلاسىپ ەدىك, ودان جانگەلدين اۋدانىنا باسقارما باسشىسىنىڭ كەتكەنىن ەستىدىك.
– باسقارما باسشىسى اۋدانداعى ۆەتەرينار ماماندارمەن بىرگە مال شارۋاشىلىقتارىنا بارىپ, اۋىرعان مالدى ءوز كوزىمەن كورىپ, بىلەدى. كەسەلدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن پروفيلاكتيكالىق ەم-شارا جۇرگىزىلىپ, ءدارى ەگىلەدى. ال اۋىرعان مالدىڭ ولگەندەرى بولسا, ودان ماتەريال الىپ زەرتحاناعا جىبەرەمىز. ناقتى دياگنوز سودان كەيىن انىقتالادى, – دەدى ب.بەكەت.
تۇرمىسى ءتورت ت ۇلىككە بايلاۋلى جانگەلدين اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى مالمەن عانا كۇن كورىپ وتىر. بيىل قۋاڭشىلىقتان ازەر شىعىپ, ەندى مالىن ساتا الماي وتىرعان قاراپايىم جۇرت وسىلايشا جىعىلعانعا جۇدىرىقتىڭ كەبىن كيىپ جاتىر. مالى بەلگىسىز كەسەلگە شالدىعىپ, كولدەنەڭ كەساپاتقا تاپ بولعان شالعاي اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا, تورعاي وڭىرىندەگى ءىرى قارا مالىنا ءبىر رەتتىك كەشەندى ەم شارالارىن جۇرگىزبەسە بولمايدى.
قوستاناي وبلىسى
