رۋحانيات • 22 قاراشا، 2021

كوڭىل تاپشىلىعى

341 رەت كورسەتىلدى

كوڭىل شىركىن شەكسىز مۇحيت سەكىلدى. بىراق ونىڭ دا سارقىلاتىن، تاۋسىلاتىن كەزى بولا ما دەيمىن. بالكىم بىرەۋلەر: «مىناۋ نە دەپ ساندىراقتاپ تۇر، كوڭىل تاۋسىلۋشى ما ەدى، كوڭىل قالۋشى ەدى عوي. كوڭىلدىڭ تاۋسىلعانى نەسى» دەپ ءۋاج دە ايتار. بالكىم سولاي دا شىعار. بىراق ماعان قازىرگى قازاق ومىرىندە ءجۇرىپ جاتقان وزگەرىستەر كوڭىلدىڭ تاقا تاۋ­سىل­ماسا دا ازايا تۇسكەنىن، سۋالا تۇسكەنىن بىل­دىرەتىندەي سەزىلەدى. مۇنى، اسىرەسە وتكەن مەن قازىرگىنى سالىستىرعان كەزدە ايقىن كورۋگە بولادى. ماسەلەن، كەزىندەگى قازاق كوڭىلىمەن باي قازاق ەدى. ونىڭ كوڭىل كەڭدىگى ءوزىنىڭ شەتسىز-شەكسىز سايىن دالاسىنداي، ال تازالىعى كوك اسپانىنداي بولاتىن. سول كوڭىل قازىر بار ما؟ جوق سەكىلدى...

قازىرگىدەي قولدان جاسالعان ماتەريالدىق يگىلىكتەردىڭ ءار شاڭىراققا دەندەي ەنىپ، دۇنيەنى باسىپ قالۋى دا قازاقتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان قۇبىلىس. وسى قۇبىلىس ەتەك العان سايىن قازاق كوڭىلىنىڭ تارىلا جانە كىرلەي تۇسكەندىگىن كورىپ وتىرمىز. بالكىم، مۇنىڭ ءوزى حالقىمىزدىڭ ماتەريالدىق يگىلىكتەردى يگەرۋدەگى تاجىريبەسىنىڭ ازدىعىنان تۋىنداعان كەلەڭسىزدىك بولار. ۋاقىت وتە كەلە، ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردى ەرتەرەك يگەرگەن وزگە حالىقتاردان ۇيرەنە كەلە ءبىز دە ەكى جاعىن تەڭ ۇستايتىنداي دارەجەگە جەتەرمىز.

نەگىزى كوڭىل اداممەن بىرگە پايدا بولعان دۇنيە. ادامداردىڭ ءبىرىن-ءبىرى جاقىن تارتۋىنا، قاۋىمداسىپ ءومىر سۇرۋىنە، ورتادا ماحابباتتىڭ پايدا بولۋىنا سەزىم مەن كو­ڭىل­دىڭ اسەرى بىردەي. بۇل ەكەۋى اداممەن بىرگە جارالعان ينستينكتىك قابىلەت. مىنە، وسى تۇر­عى­دان العاندا كوڭىل مەن ءومىردى ەگىز دەۋگە دە كەلەدى.

بىراق تا قازىر بىزدە عانا ەمەس، جالپى ادامزات قوعامىندا تابيعي دۇنيەلەرگە قاراعاندا، ادام قولىمەن جاسالعان ماتەريالدىق قۇندى­لىق­تاردىڭ العا شىعىپ كەتۋى بەلەڭ الۋدا. ونسىز قازىرگى ادامزات ءومىرىن ەلەستەتۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. ءومىردى وركەنيەتتىڭ بيلەپ تۇر­عاندىعىن كورەمىز. ءارى-بەرىدەن سوڭ ادام ءومى­رىنىڭ ءوزى سول ماتەريالدىق يگىلىكتەرگە ابدەن ءماجبۇر بولىپ قالعاندىعىن دا باي­قايمىز. قازىر قايدا بارساڭ دا جىلتىراعان ماتەريالدىق يگىلىكتەر الدىڭنان شىعادى. قالالارداعى ءساندى عيماراتتار، نەشە ءتۇرلى سۋپەرماركەتتەر، جيhازدار، جارق-جۇرق ەتكەن ماشينالار، كيىم-كەشەكتەر كۇيىندە شىعادى.

وكىنىشكە قاراي، وسىنداي جاعدايلار ىق­پالىمەن ەلىمىزدە – ماتەريالدىق الەم قور­شاۋىنداعى ومىردە كوڭىلى تازا ساقتالعان ادامدى كەزدەستىرۋ قيىنداپ بارادى. ادامعا ءتان شىنايى كوڭىل، ىزگى نيەت، ادامگەرشىلىك سەزىم، بۇلاردىڭ ءبارى ماتەريالدىق ءومىردىڭ تاساسىندا قالعانداي.

ال ەندى وسى ماتەريالدىق يگىلىكتەرگە يە بولعان ادام بالاسى بۇرىنعىعا قاراعاندا با­قىتتى بولا ءتۇستى مە؟ ول شىنايى راحات­تى باستان كەشۋ ۇستىندە مە؟ مۇنى ايتۋ قيىن. ويتكەنى وعان اركىم ءارتۇرلى جاۋاپ بەرۋى مۇمكىن. قازىرگى قوعامدا نەشە ءتۇرلى فيلوسوفيالىق اعىم بار. باقىتتىڭ ءوزىن ولار ءارتۇرلى قىرىنان قاراستىرۋى مۇمكىن. بىراق مەنىڭ ويىمشا، قازىرگى ماتەريالدىق يگىلىكتەردىڭ ءوزى ەگەر تۇمسا تابيعاتتىڭ وزىندەي تازا كوڭىل بولماسا نەمەسە ونىڭ ومىردەگى ورنى ازايسا، ادامدى شىنايى باقىتقا جەتكىزە المايتىنداي. ءتىپتى باقىتسىز ەتە تۇسەتىندەي. ويتكەنى ادام بالاسى، قاشاندا بولسىن، ءبىرىنشى كەزەكتە كوڭىلىمەن باقىتتى عوي.

وسى رەتتە الەمگە تانىمال ساياساتكەر، اقش ديپلوماتى گەنري كيسسيندجەر ايتىپتى دە­گەن مىنا ءسوز كىمدى دە بولسىن ويلاندىراتىنى انىق:

«قازىرگى زاماننىڭ ادامدارىندا ءبارى دە بار دەپ تە جانە ەشتەڭە دە جوق دەپ تە ايتۋعا بولادى. سەبەبى ءبىزدى ەشتەڭە قۋاندىرمايدى، ءبىز شىنايى باقىتتى ەمەسپىز. ال كەڭەس ادامى بولسا دجينسى، تۋالەت قاعازى نەمەسە ىستالعان شۇجىق سەكىلدى قاراپايىم زاتتاردىڭ وزىنە شىن كوڭىلدەن ءماز بولاتىن. سوندىقتان كەۋدەسىن كەرە تىنىستاپ، تولىققاندى ءومىر سۇرە الدى. ءبىز ولارعا جالتىراعان استا-توك زاتتاردىڭ ارعى جاعىندا كاپيتاليزمنىڭ جىر­ت­قىشتىق زاڭدارى جاسىرىپ تۇرعان الەمنىڭ ەسىگىن اشا وتىرىپ، ادامگەرشىلىك سيپاتتارىنىڭ بۇزىلۋىنا سەبەپشى بولدىق... ولاردا ماحاببات بار ەدى، بىزدە تەك سەكس. ولاردا شىنايى ادامي ريزاشىلىق بولدى، بىزدە تەك اقشا. مىنە، وسىلاي بارلىق جاعىنان جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. مەنى سوتسياليزمگە تابىنۋشى دەپ ايتۋ قيىن، مەن باتىستىق ويلاۋ جۇيەسىندەگى باتىس ادامىمىن. بىراق مەن كەڭەس وداعىندا homo soveticus دەپ اتاۋعا لايىق جاڭا ادام پايدا بولىپ ەدى دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل ادام بىزدەگىلەردەن ءبىر ساتى جوعارى تۇرىپ ەدى. ەڭ وكىنىشتىسى سول، ءبىز ادامزاتتىڭ وسى ءبىر تۇمسا قورىعىن تالقاندادىق. بۇل، بالكىم، ءبىزدىڭ ەڭ ۇلكەن قىلمىسىمىز دا شىعار»، دەپتى گەنري كيسسيندجەر.

ءيا، جەر بەتىندە تۇششى سۋدىڭ ازايىپ، اۋانىڭ بىلعانۋى سەكىلدى ادامنىڭ رۋحاني جان-دۇنيەسىندە دە وزگەرىستەر ءجۇرىپ جات­قانداي. سۋ تاپشىلىعى سەكىلدى كوڭىل تاپ­شىلىعى كەلە جاتقانداي. ءتىپتى بۇل ەكەۋى ءبىر- بىرىمەن تىعىز بايلانىستى دا شىعار؟!

سوڭعى جاڭالىقتار

توقساننىڭ تورىندە

ايماقتار • بۇگىن، 09:16

تاتارستاننان ولجالى ورالدى

حوككەي • بۇگىن، 09:14

زەرتتەۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ ماڭىزدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:11

تەڭدەسى جوق جەتىستىك

قازاقستان • بۇگىن، 08:54

باسىمىزداعى باقتى باعالاي بىلەيىك

قازاقستان • بۇگىن، 08:47

ەلباسى اماناتى

پىكىر • بۇگىن، 08:45

ءمىنسىز – كىم؟

رۋحانيات • كەشە

سەمەيدەگى سەرپىلىس

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار