بارىنە «كىنالى» – جاھاندىق جىلىنۋ مەن ەلدە بيىلعى ناۋرىزدا وتكەن سايلاۋ. كليماتتىڭ وزگەرۋى تۇسىنىكتى. قازىرگى تاڭدا شارتاراپتىڭ جىلىنۋى سالدارىنان تەڭىز دەڭگەيى كوتەرىلىپ كەلەدى. اركتيكا مەن انتاركتيدا سەكىلدى ماڭگىلىك مۇز جابىندارى شەتىنەن ەرىپ, مۇجىلگەن ۇستىنە مۇجىلە باستادى. بۇل ءوز كەزەگىندە مۇحيتتاعى سۋدىڭ دەڭگەيىن كوتەرەدى. وسىلايشا, نيدەرلاند سەكىلدى تەڭىز دەڭگەيىنەن ءسال عانا بيىكتە جاتقان ەلدەر كليماتتىڭ وزگەرۋىنىڭ زاردابىن قاتتى تارتپاق.
جاھاندىق جىلىنۋعا وندىرىستەن, كولىكتەردەن بولىنەتىن كومىرقىشقىل گازدارىنان بولەك, جان-جانۋارلار دا ۇلكەن اسەر ەتەدى. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن شىعارۋ كەزىندە اۋاعا تارالاتىن مەتان گازى وتە زيان. اسىرەسە سيىر, تاۋىق سەكىلدى ءۇي جانۋارلارىنىڭ پارنيكتى گازداردىڭ كوبەيۋىنە تىكەلەي ىقپالى بار.
قازىرگى تاڭدا الەمدە اۋاعا تارالاتىن زياندى گازداردىڭ 14,5 پايىزى وسى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا تيەسىلى ەكەن. سونىڭ ۇشتەن ەكى بولىگى ءىرى قاراعا قاتىستى. سوندىقتان 2050 جىلعا قاراي پارنيكتى گازدار كولەمىن نولگە تۇسىرۋگە تالپىنعان ەۋروپالىق وداق ەلدەرى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن جاڭارتۋعا ەرەكشە ءمان بەرۋگە ءتيىس. وسى ورايدا اتالعان سالادا ءونىم شىعارۋدان الدىڭعى ورىندا تۇرعان نيدەرلاند ءۇشىن مىڭعىرعان مالدىڭ پايداسىنان, كەلتىرەتىن زاردابى كوپ بولىپ تۇر. بۇل – ءبىرىنشى ماسەلە.
ەكىنشىدەن, ەلدە اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرىسىنە قاتىستى داۋ تۋىنداۋىنا بيىلعى ناۋرىزداعى سايلاۋ دا اسەر ەتتى. ەستەرىڭىزدە بولسا, داۋىس بەرۋ ناتيجەسى بويىنشا «ازاتتىق پەن دەموكراتيا ءۇشىن» حالىقتىق پارتياسى جەڭىسكە جەتىپ, 21,87 پايىز قولداۋدى يەلەنگەن ەدى. Democrats 66 پارتياسى 15,02 پايىزبەن ەكىنشى ورىنعا تۇراقتادى.
ەشقانداي پارتيا سايلاۋدا انىق باسىمدىققا يە بولعان جوق. سوندىقتان ولار مينيسترلەر كابينەتىن جاساقتاۋ ءۇشىن كواليتسيا قۇرۋى قاجەت بولاتىن. بىراق پارتيالار ءوزارا مامىلەگە كەلە الماي جاتقانىنا 8 ايعا جۋىقتادى. ويتكەنى كەي ماسەلەلەردە ورتاق ۇستانىمعا كەلۋ نيدەرلاند ساياساتكەرلەرىنە قيىنعا سوققان ەدى.
ەندى «جىعىلعانعا جۇدىرىق» دەمەكشى, كوپتەگەن پىكىرتالاسقا اۋىل شارۋاشىلىعىنان بولىنەتىن زياندى قالدىقتاردى ازايتۋ ماسەلەسى كەلىپ قوسىلدى. ياعني ەلدەگى ساياساتكەرلەر مال سانىن ازايتۋ كەرەك پە, جوق پا – سونى بىلە الماي دال.
اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى پىكىرتالاستىڭ قىزۋ ءجۇرۋى بەكەر ەمەس. 2019 جىلى ەۋروپالىق سوت نيدەرلاندتاعى ازوت شىعارىلىمىن قاداعالاۋ جۇيەسى ءتيىمدى ەمەس دەگەن شەشىم شىعاردى. وسىعان بايلانىستى ەلدىڭ جوعارعى سوتى ازوتتى كوپ مولشەردە قاجەت ەتەتىن قۇرىلىس جوبالارى مەن اۋىلشارۋاشىلىق قىزمەتىنە رۇقسات بەرگەن زاڭدار ەۋروپالىق وداقتىڭ زاڭناماسىن بۇزادى دەپ مالىمدەدى.
سودان بەرى ەل ۇكىمەتى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى شىعارىلىم كولەمىن ازايتۋ جولدارىن ىزدەستىرىپ جاتىر. ونى ەلدەگى سوت جۇيەسى باقىلاۋعا العان. سونداي-اق ەۋروپالىق وداق تا قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. الدا-جالدا نيدەرلاند بيلىگى ەرەجەلەردى ورىنداماسا, قارت قۇرلىقتىڭ ۇيىمى وعان ارالاسپاق.
جوسپار بويىنشا نيدەرلاند 2035 جىلعا قاراي ازوت شىعارىلىمىن شامامەن 70 پايىزعا ازايتۋى كەرەك. بۇعان قول جەتكىزۋ وتە قيىن شارۋا. كەي ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى جالپى مال باسىن ەكى ەسە قىسقارتۋعا تۋرا كەلۋى مۇمكىن.
جىل باسىندا ۇكىمەت جانۋارلاردىڭ سانىن ازايتۋ ماقساتىندا «ساتىپ الۋ سحەماسىنا» ءوز ەركىمەن ءوتىنىش بەرە الاتىن جوسپار ۇسىنعان. بىراق ناتيجە كۇتكەندەگىدەي بولعان جوق. جوسپارعا سايكەس 430 شارۋاشىلىق وسى ساناتقا ساي كەلۋگە ءتيىس-تۇعىن. بىراق 278 فەرما عانا وعان ساي كەلدى.
ايتا كەتەرلىگى, مۇنداي ماسەلەگە تاپ كەلىپ وتىرعان نيدەرلاند قانا ەمەس. جىل باسىندا بەلگيانىڭ جوعارعى سوت سۋدياسى قۇس فابريكاسىنىڭ بىرىندە ازوت شىعارىلىمى رۇقسات ەتىلگەن شەكتەن اسىپ كەتكەنى جونىندە شەشىم شىعارعان سوڭ, اتالعان شارۋاشىلىق جابىلىپ تىندى. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا دانيا مەن گەرمانيا سەكىلدى ەلدەر دە وسىنداي ماسەلەمەن بەتپە-بەت كەلەدى.
نيدەرلاندتىڭ باس اۋىرتقان ماسەلەسىن كورگەندە, ەلدەگى احۋال ەسكە تۇسەدى. قازاقستاندا قازىرگى تاڭدا شامامەن 7,8 ميلليون ءىرى قارا, 20 ميلليون قوي-ەشكى, 3,1 ميلليون جىلقى, 816 مىڭ شوشقا, 43,3 ميلليون قۇس, 227 مىڭ تۇيە بار. بىلاي قاراساڭىز, ەلدەگى مال باسىنىڭ سانى الاقانداي نيدەرلاندتان كوپ بولماسا, از ەمەس. بىراق اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن شىعارۋ جونىنەن الدەقايدا تومەن. ماسەلەن, نيدەرلاند جىلىنا 79 ميليلارد دوللاردىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن شەتەلگە جىبەرەدى. ءبىزدىڭ ەلدە 3 ميللياردتىڭ و جاق, بۇ جاعى. قورىتا ايتقاندا, كەيبىر شەتەلدەر مىڭعىرعان مالىن ازايتا الماي الەك, ال ءبىز ونىڭ پايداسىن كورە الماي ءجۇرمىز.
