قازاقستان • 17 قاراشا، 2021

وڭتايلاندىرىپ وڭدىردىق پا؟

116 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جيناقى جانە ءتيىمدى اتقارۋشى بيلىك قۇرۋ ماقساتىندا 2014 جىلعى 25 تامىزدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ دەڭگەيلەرى اراسىندا وكىلەتتىكتەردىڭ ارا جىگىن اجىراتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىققا قول قويعان بولاتىن. سوعان سايكەس 436 مەملەكەتتىك فۋنكتسيانى جوعارى تۇرعان دەڭگەيلەردەن تومەن تۇرعان دەڭگەيلەرگە بەرۋ كوزدەلگەن. بۇل باعىتتاعى جۇمىس ءالى تولىق اياقتالىپ بولعان جوق.

وسى ورايدا بيىل پارلامەنتتە قا­رال­عان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملە­كەت­تىك باسقارۋ دەڭگەيلەرى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسە­لە­لەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تو­لىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جو­باسى قوعامدا قىزىعۋشىلىق تۋعىز­عا­نى انىق. بۇل قۇجاتتىڭ ماجىلىستە بولعان العاشقى وق­ى­لى­مىن­دا بايانداما جاساعان ۇلت­تىق ەكو­نوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعا­ليەۆ: «زاڭ جوباسى اياسىندا 94 فۋنكتسيا قايتا بولىنەدى، ونىڭ ىشىندە ۇكى­مەت­تەن مينيسترلىكتەرگە – 89 فۋنكتسيا، جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا 5 فۋنك­­­تسيا بەرىلەدى. جالپى، زاڭ جوباسىن قابىلداۋ مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءتيىم­­دى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدا كەزەك­تى قادام بولادى»، دەدى. وعان دەپۋتات عاني تاشقاراەۆ: «مەملەكەت باس­شىسىنىڭ وسى ماسەلە جونىندەگى جار­لىعى قابىلدانعاننان بەرى جەتى جىل ءوتتى، بىراق ول ءالى سوڭىنا دەيىن ورىن­دال­عان جوق. كورسەتىلگەن 94 فۋنكتسيا­نى بەرۋمەن اتالعان جارلىقتىڭ ورىن­دالۋى اياقتالا ما؟» دەپ ورىندى سۇراق قويدى. ء«بىز بۇل جۇمىستى جال­عاس­تىرامىز. قازىرگى تاڭدا كەشەندى فۋنك­تسيا­لىق تالداۋ جۇرگىزىپ جاتىرمىز. وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسى مەملەكەتتىك اكىمشىلىك رەفورمالاردىڭ نەگىزى بولادى»، دەپ جاۋاپ بەردى مينيستر.

ارينە، وڭتايلاندىرۋ ءىسىنىڭ وي­لا­­نارلىق تۇستارى از ەمەس. ماسە­لەن، اتالعان زاڭ جوباسىندا رەس­پۋب­ليكالىق مەنشىكتەگى سۋ شارۋا­شى­لىعى وبەكتىلەرىن باسقارۋ قۇزى­رە­تىن ۇكىمەتتەن الىپ، ەكولوگيا، گەولو­گيا جانە تابيعي رەسۋرستار مي­نيس­­ترلىگىنە بەرۋ ۇسىنىلعان ەكەن. الاي­دا بۇل ۇسىنىس دەپۋتاتتار تا­را­­پىنان قولداۋ تاپپادى. سەبەبى ول «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكى­مەتى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا قايشى بولىپ شىقتى. ونىڭ ۇستىنە ەلباسى قابىلداعان «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك باس­قا­رۋ دەڭگەيلەرى اراسىندا وكىلەت­تىك­تەردىڭ اراجىگىن اجىراتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىقتا دا سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرىن باسقارۋ فۋنكتسياسى ۇكىمەتتە قاتاڭ تۇردە قال­دى­رىلاتىندىعى اتاپ كورسەتىلگەن. سەبەبى ەلىمىزدەگى سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ توزىعى جە­تىپ تۇر. ولاردا ادامدار ولىمىنە اكەلگەن قايعىلى وقيعالارعا جول بەرىلگەنى دە ءمالىم. سوندىقتان بۇل وزەكتى ماسەلەنى ۇكى­مەت دەڭگەيىندە كەشەندى تۇردە شە­شۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇعان قوسا، ماجى­لىسمەندەر حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ­داع­ى اسا ماڭىزدى ماسەلە – تاعام ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋشى ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ قىزمەتىن سالاارالىق ۇيلەستىرۋ فۋنكتسياسىن ۇكى­مەتتەن الىپ، دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىگىنە بەرۋدى دە قيسىنسىز دەپ تاپتى. وڭتايلاندىرۋ بارىسىندا وسىنداي اسىرا سىلتەۋلەردەن اباي بول­عان ابزال.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «بارشاعا ورتاق يگىلىك! سا­باق­تاس­تىق. ادىلدىك. ورلەۋ» سايلاۋال­دى باعدارلاماسىندا ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قايتالاناتىن، ار­تىق قىزمەت تۇرلەرىن الىپ تاستاپ، مەم­لەكەتتىك باسقارۋ جۇ­يە­سىن وڭ­تايلاندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ايتقان­دى­عى، سونداي-اق «سىندارلى قو­عامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇ­راق­­تىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» جولداۋىندا مەملەكەتتىك قىزمەت­شى­لەر سانىن 2024 جىلعا قاراي 25 پايىزعا قىسقارتۋ جونىندە ناقتى مىندەت قويعانى ءمالىم. وسىعان وراي، ءماجىلىس دەپۋتاتتارى 2019 جىلعى 4 جەل­توقساندا ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ، وندا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەم­لە­كەتتىك بيلىكتىڭ ءبىر تارماعى، ياعني ءبىرتۇتاس اتقارۋشى بيلىك بولىپ سانالاتىنىنا قاراماستان، مينيستر­لىك­تەردىڭ كوپ­شىلىگى وزدەرىنىڭ اۋماق­تىق قۇرى­لىم­دارىن قۇرىپ، ولار­عا باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسيالارىن بەرگەندىگىن، ال ولار وڭىر­لىك باس­قار­مالاردىڭ قىز­مە­تىن قايتا­لاي­تىن­دىعىن سىناعان بولاتىن. وعان بەرىلگەن رەسمي جاۋاپتا: «قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيس­ترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­داردىڭ وڭتايلى بازالىق قۇ­رى­­لىمىن قالىپتاستىرۋ جونىندە جۇ­مىس جۇرگىزۋدە. اتالعان جۇمىستىڭ ماقساتى – وبلىستىق باسقارمالار ارا­سىندا، ورتالىق مەملەكەتتىك ور­گان­­داردىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى مەن وبلىستىق باسقارمالار اراسىن­دا، وبلىستىق باسقارمالار مەن ۆەدوم­ستۆو­لىق باعىنىستى ۇيىمدار اراسىندا قايتالاناتىن فۋنكتسيالاردى انىقتاۋ جانە جويۋ»، دەلىنگەن. الايدا سودان بەرى ەكى جىلعا تاياۋ ۋاقىت وتسە دە، ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ما­جى­لىستە ايتقان سوزىنە قاراعاندا، بۇل با­عىتتاعى جۇمىس ءالى اياقتالماعان سياق­تى.

ال، شىنتۋايتىندا، ماجىلىس­مەن­دەر­دىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ايتىل­عا­نىنداي، وبلىستىق اكىم­دىك­تەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى، ۆەتەريناريا، جەر قاتىناستارى جانە جەردىڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن باقىلاۋ باسقارمالارى بار بولعاندىقتان، اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ اۋماقتىق ينسپەكتسيالارىنىڭ قانشا­لىق­تى قاجەتى بار؟ ەگەر اتالعان اۋماق­تىق ينسپەكتسيالاردىڭ قىزمەتى ءتيىمدى بولسا، وندا، مىسالى، مەملەكەت باس­شىسىنىڭ جولداۋىندا اتاپ كورسە­تىل­گە­نىندەي، اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن سۋبسيديالاۋدا ءتارتىپ نەگە ورناتىلمايدى؟

وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارمالارى مەن ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋر­س­تار مينيس­تر­­لىگىنىڭ ورمان شار­ۋا­­شى­لىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسيالارى دا ءبىرىن-ءبىرى قاي­تالايتىن قىزمەتتەردى اتقارىپ جۇر­گەن ءتارىزدى.

وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ ءبىلىم باس­قار­مالارى باردا ءمينيسترى اۋىس­تى­رىل­عان سايىن جاڭا رەفورما جاسالاتىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ وڭىرلەردەگى ءبىلىم سالاسىنداعى باقى­لاۋ دەپارتامەنتتەرىنىڭ قانداي قا­جەت­ى بار؟ ولار وزدەرى قۇرىل­عان ون جىل ىشىندە ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋگە ۇلەس قوسىپ جارىتتى ما؟ اي­تالىق، جەرگىلىكتى مەك­تەپتەردى اتتەستاتتاۋ ءبىلىم ساپاسىن ارت­تىرا الدى ما؟ وسى مينيسترلىكتىڭ كە­زىن­دە وب­­لىس­تىق ءبىلىم باسقارمالارىن باس­قار­­عان بۇگىنگى باسشىلارى مۇنداي اتتەستاتتاۋدىڭ قالاي وتكىزىلگەندىگىن بىلەتىن بولار. الدە اقتوبە، وڭتۇستىك قازاقستان (تۇركىستان)، قىزىلوردا وبلىستارىنداعى ءبىلىم سالاسىنداعى باقىلاۋ دەپارتامەنتتەرىنىڭ بۇ­رىن­عى ديرەكتورلارى پارا الىپ ۇس­تا­لىپ، سوتتالعاندىعىنان حابارسىز با؟ ءبىلىم سالاسىنداعى قازىرگى وڭ وزگە­رىستەرگە مەكتەپتەردى اتتەستاتتاۋ مەن ءارتۇرلى تەكسەرۋ ارقىلى ەمەس، «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى قا­بىلداۋ، پەدا­گوگتەردىڭ جالاقىسىن ەلەۋلى تۇر­دە ارتتىرۋ سياقتى جۇيەلىك شارا­لاردى قولدانۋ ارقىلى عانا جول اشىلعاندىعى داۋسىز.

وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ جۇ­مىس­پەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋ­مەتتىك باعدارلامالار باسقار­ما­لارى مەن مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسقارمالارى ازداي، ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مي­نيسترلىگىنىڭ اۋماقتىق دە­پار­تا­مەنت­­تەرىن قۇرۋ قانداي قاجەت­تى­لىكتەن تۋىنداعان؟

بىلتىر وڭىرلەردە بولىپ، جەر­گى­لىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەرىمەن تىلدەس­كە­نىمىزدە، ولار مينيسترلىكتەردىڭ اۋماقتىق قۇرىلىمدارىنداعى ارىپ­تەس­تەرى وزدەرىمەن سالىستىرعاندا «تۇك بىتىرمەيتىندىگىن»، بىراق وزدەرى­مەن بىردەي جالاقى الاتىنىن ايتىپ، رەنىش بىلدىرگەن ەدى. ال وسى جىلدىڭ شىلدە ايىنان باستاپ ولاردىڭ جالاقىسى ورتا ەسەپپەن ەكى ەسەگە جۋىق كوبەيتىلىپ، كوڭىلدەرى كوتەرىلىپ قالىپتى. ەندى اۋماقتىق دە­پارتامەنتتەردىڭ قىزمەتكەرلەرى رەنىشتى كورىنەدى. ويتكەنى ولاردىڭ جالاقىسى الداعى جىلدان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭمەن كوتەرىلمەكشى. ۇكىمەت جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىس اۋقىمى قانداي ەكەندىگىن تۇسىنگەندەي مە، قالاي؟..

ايتپاقشى، بيىل مەملەكەتتىك قىز­­مەتشىلەر سانى 15 پايىزعا قىس­قار­تىلىپتى. ال كەلەسى جىلى تاعى 10 پايىزعا قىسقارتىلماقشى. وعان دەيىن ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيس­تر­لىگى قايتالاناتىن فۋنكتسيالاردى انىقتاۋعا ارنالعان تالداۋدى سوز­باق­قا سالماي اياقتاپ، مەملەكەتتىك ور­گانداردى باسقارۋ جۇيەسىن ودان ءارى وڭتايلاندىرۋ شارالارىن ايقىنداسا، قۇبا-قۇپ.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقىلى جولداعى احۋال قانداي؟

ايماقتار • بۇگىن، 23:00

بۇعىبۇلاۋ

قازاقستان • بۇگىن، 22:56

جۇزە ءبىلۋ – ءومىر

قوعام • بۇگىن، 22:43

«نورۆەگ ورمانى» نەگە جازىلدى؟

ادەبيەت • بۇگىن، 22:30

ولكەتانۋشى

قازاقستان • بۇگىن، 22:21

كەبەنەك

تاريح • بۇگىن، 22:19

تۇركيا تىم ۇزاپ كەتتى

سپورت • بۇگىن، 22:12

ساۋكەلە

ونەر • بۇگىن، 21:57

جەتى وڭىردە 2 گرادۋس ۇسىك جۇرەدى

اۋا رايى • بۇگىن، 18:48

ۇقساس جاڭالىقتار