مەديتسينا • 12 قاراشا، 2021

جاس دارىگەرلەردى الالامايىق

113 رەت كورسەتىلدى

اتا زاڭىمىزدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك مەنشىك پەن جەكەمەنشىك تانى-لادى جانە بىردەي قورعالادى»، دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ جازىلعان. الايدا وسى ماڭىزدى قاعيداعا كەيدە ءتىپتى مەملەكەتتىك ورگاندار دا جەتە ءمان بەرمەي، جاڭساق قادامدارعا بارىپ جا-تاتىنى جاسىرىن ەمەس.

مəسەلەن، 2007 جىلعى 27 شىلدەدە قابىلدانعان ء«بىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ 47-ءشى بابىنىڭ 17-ءشى تارماعىندا: «مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى نەگىزىندە پەداگوگيكالىق جəنە مەديتسينالىق ماماندىقتارعا وقۋعا تۇسكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى جوعارى جəنە (نەمەسە) جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىن نەمەسە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى عىلىمي ۇيىمداردى بىتىرگەننەن كەيىن كەمىندە ءۇش جىل مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جəنە مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا جۇمىسپەن وتەۋگە مىندەتتى»، دەلىنگەن بولاتىن.

مۇنىڭ ءوزى جەكە مەنشىك ءبىلىم بەرۋ جəنە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىم-دارىن جوعارى ءبىلىمدى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋدى قيىنداتىپ جىبەرىپ، قوعامدا تۇسىنبەۋشىلىك تۋدىرعان ەدى. اقىرى جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ جəنە دەنساۋلىق ساقتاۋ مە كەمەلەرى باسشىلارىنىڭ وسى جونىندەگى تالاپ-تىلەكتەرى ەسكەرىلىپ، بىلتىر پارلامەنتتە تالقىلانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ءبىلىم بەرۋ مəسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا تيىسىنشە كورىنىس تاپتى.

اتاپ ايتقاندا، ء«بىلىم تۋرالى» زاڭ نىڭ 47-بابىنىڭ 17-تارماعىنداعى «مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جəنە مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا» دەگەن سويلەمدەگى «مەملەكەتتىك» دەگەن سوزدەر الىنىپ تاستالدى. بۇل زاڭ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى 8 قاڭ تاردا قول قويعاننان كەيىن كۇشىنە ەندى. ءسويتىپ وسى جىلدان باستاپ جو-عا رى وقۋ ورىندارىنىڭ مەملەكەتتىك گرانت ارقىلى ءبىلىم العان تۇلەكتەرىنە جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ جəنە دەنساۋلىق ساق تاۋ ۇيىمدارىنا دا جۇمىسقا ورنالاسىپ، ءۇش جىل جۇمىسپەن وتەۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى.

شىنتۋايتىندا، «مەملەكەت - ناشار مەنەدجەر» دەگەندەي، بۇگىندە كوپتەگەن مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جəنە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنداعى قىزمەت ساپاسى بەيىندەس جەكەمەنشىك مەكە مەلەرمەن سالىستىرعاندا əلدەقايدا تومەن ەكەندىگى جۇرتقا ءمəلىم. Əسىرەسە، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا. قارجىلىق جاعدايى جاقسى ناۋقاستار تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىل دەندىرىلگەن كولەمى اياسىندا مەملەكەتتىك اۋرۋحانالار دا ەمدەلگەن نەن گورى جەكەمەنشىك كليني كالاردىڭ جəردەمىنە جۇگىنگەندى قۇپ كورەدى. ويتكەنى ولار مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنداعى دəرىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىك دەڭگەيىنە كۇمəنمەن قارايدى. مەملەكەتتىك اۋرۋحانالار مەن ەمحانالارعا جۇمىسقا قابىلداۋدا ءəلى دە تىيىلماي كەلە جاتقان تامىر-تانىستىق، ەمدەۋ كەزىندە، جۇقالاپ ايتقاندا، «سىي-سىياپات» دəمەتۋشىلىك سەكىلدى بىلىقشىلىق پاتسيەنتتەردى كەۋدەلەرىنەن كەرى يتەرگەندەي بولىپ تۇر. ال استاناداعى əجەپتəۋىر بەدەلدى مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى شىن مəنىندە، جەكەمەنشىك مەكەمەلەرگە ۇقساپ بارادى. سەبەبى ولار تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمى اياسىندا كۆوتا بويىنشا ناۋقاستاردى تەگىن ەمدەۋدەن گورى اقىسىن قولما-قول تولەيتىن پاتسيەنتتەرگە بۇيرەكتەرى بۇرىپ تۇراتىن ءتəرىزدى. مىسالى، جاقىندا عانا باتىس قازاقستان وبلىسىندا تۇراتىن ءبىر تانىسىمىز كۆوتا كەزەگىن ۇزاق كۇتۋگە شىدامى جەتپەي، استاناداعى ءبىر ءىرى مەملەكەتتىك مەديتسينا ور تا لىعىنا ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن كەلىپ، ەمدەۋ اقىسىن تولەپ، جەدەل قارالىپ شىقتى.

دەمەك، قازىرگى نارىقتىق قاتىناستار زامانىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن «مەملەكەتتىك» جəنە «جەكەمەنشىك» دەپ ءبولىپ-جارۋدىڭ قيسىنى شامالى. ونىڭ ۇستىنە، كوپتەگەن جەكەمەنشىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمى اياسىندا ناۋقاستارعا تەگىن قىزمەت كور سەتەتىندىگىن دە ەسكەرۋ كەرەك. سوندىقتان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي، ولار مەملەكەت تاراپىنان بىردەي قورعالۋعا ءتيىس.

بۇل رەتتە ءəلى دە نازار اۋدارۋدى تىلەيتىن ءتۇيىندى مəسەلەلەر بار. سولاردىڭ ءبىرى – جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ تۇلەكتەرىنە وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن تولەيتىن قوماقتى كوتەرمەاقى جايى. ونى əزىرگە تەك مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنا جۇمىسقا ورنالاسقان جاس دəرىگەرلەر عانا الىپ ءجۇر. ال جەكەمەنشىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ شاقىرۋىمەن دəرىگەرلىك قىزمەتىن باستاعان ما-ماندار مۇنداي قامقورلىقتان تىس قالعان.

وسىنداي الالاۋشىلىق سىبايلاس جەمقورلىق تəۋەكەلىن دە تۋدىرىپ وتىرعانى انىق. ايتالىق، جۋىردا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى پەتروپاۆل قالاسىنداعى «دەنساۋلىق» جەكە مەنشىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق دەن ساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى نىڭ باسشىسىنا پارا بەرگەنى ءۇشىن ەكەۋىنىڭ ۇستىنەن دە قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ، ىلە ءتيىستى سوت ۇكىمى شىعارىلعانىن حابارلادى. مىنە، وسى سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسىنىڭ جاسالۋىنا جەكە مەنشىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكە مەسىنە جۇمىسقا ورنالاسقان جاس دəرىگەرلەرگە كوتەرمەاقى تولەۋ مəسەلەسى سەبەپ بولعان ەكەن.

ناقتىراق ايتساق، قىزىلجار وڭىرىندە قازىر 278 دəرىگەر جەتىسپەيدى. وسىعان وراي، سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق مəسليحاتىنىڭ شەشىمىمەن جەرگى لىكتى بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن وڭىردەگى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنا جۇمىسقا شاقىرىلعان جاس دəرىگەرلەردىڭ əر  قايسىسىنا – 2،5 ميلليون تەڭگە، ال قالاداعى مەملەكەتتىك مەديتسينا مەكەمەلەرىنە ورنالاسقاندارعا 1،5 ميلليون تەڭگە كوتەرمەاقى تولەۋ قاراس تىرىلعان. بۇل – وزگە وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما كوپ سوما. الايدا وبلىس ورتالىعىنداعى 26،5 مىڭ تۇرعىگعا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمى اياسىندا قىزمەت كورسەتىپ وتىرعان جالعىز «دەنساۋلىق» جەكە كوممەرتسيالىق ەمەس مەكەمەسىنە جۇمىسقا شاقىرىلعان 3 جاس دəرىگەر مۇنداي قولداۋ شاراسىنان قۇرالاقان قالعان. سول سەبەپتى ونىڭ ديرەكتورى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسىنان وبلىستىق مəسليحاتتىڭ شەشىمىن وزگەرتۋگە ىقپال ەتۋ جونىندە كومەك سۇراپ بارىپ، ول ەشقانداي پارا سۇراپ، ۋəدە بەرمەسە دە «الدىن الا العىس» رەتىندە 200 مىڭ تەڭگە سالىنعان كونۆەرتتى تاستاپ كەتكەن. سونىسى ءۇشىن ءوزى دە، كۇتپەگەن «سىيلىقتان» باس تارتا الماعان باسقارما باسشىسى دا زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرىپ، كىنəلارىن تولىق مويىنداعان. ولارعا تيىسىنشە 4 جəنە 6 ميلليون تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل تولەۋ جازاسى بەلگىلەنگەن.

ەڭبەك جولىن جاڭا باستاعان جاس دəرىگەرلەردى الالاۋدىڭ اياعى قىزىلجار وڭىرىندە وسىلايشا وكىنىشتى اياقتالدى. بۇل وزگەلەرگە دە ساباق بولسا، يگى. سونىڭ ىشىندە مەديتسينا كادرلارىنىڭ تاپشىلىعىنا وراي سىرتتان شاقىرىلعان ماماندارعا كوتەرمەاقى تولەپ وتىرعان وڭىرلەر مəسلحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتارىنا دا.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىدا ەپيداحۋال كۇردەلەنىپ بارادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 11:00

«سارى» ايماقتا تۇركىستان وبلىسى تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:10

كوروناۆيرۋس قايتا كۇشەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:54

وڭتايلىسى – ونلاين وقۋ

ايماقتار • بۇگىن، 08:53

ساپا ارتپايىنشا، سۋبسيديا جوق

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوروناۆيرۋس قايتا ءورشىدى

الەم • بۇگىن، 08:42

ۆيرۋس جۇقتىرۋ ازايماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:30

اسىعىس شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

كومەك كورسەتىلەدى

قوعام • بۇگىن، 08:10

قور ستراتەگياسى ازىرلەنەدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار