كاسىپكەرگە سالىناتىن ايىپپۇل كولەمىن ەكى ەسە ازايتۋ قاراستىرىلدى

كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ وتكەن جىلعى جۇمىس ناتيجەلەرى مەن ۇستىمىزدەگى جىلعى مىندەتتەرى تالقىعا سالىنعان بريفينگ ۇيىمداستىرىلدى. ەلىمىزدەگى زاڭداردىڭ ءتيىمدى قولدانىلۋى, ۇكىمەت ۇسىنىپ وتىرعان زاڭ جوبالارىنىڭ ساپالى ءارى بارشامىزعا تۇسىنىكتى تىلدە جازىلىپ دايىندالۋى اتالعان مينيسترلىكتىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدان العاندا, ەل پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنداعى ماقسات-مۇددەلەردى ىسكە اسىرۋ, ۇكىمەتتىڭ زاڭ شىعارۋ جوسپارلارىنىڭ بارىسى, مينيسترلىك قىزمەتىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى بۇگىنگى كۇندە قانداي دارەجەدە دەگەن ساۋالدارعا اتالعان ورتالىققا تۇڭعىش كەلىپ وتىرعان ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعى جاۋاپ بەرەدى, دەدى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ رەسمي وكىلى التاي ابيبۋللاەۆ. وسىعان وراي ءسوز كەزەگى وزىنە تيگەن ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى زاۋرەش بايمولدينا ەلىمىزدەگى ادىلەت ورگاندارىنىڭ 2013 جىلعى جۇمىس ناتيجەسى جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىنان تۋىنداعان تاپسىرمالارىنا سايكەس 2014 جىلعى مينيسترلىكتىڭ باسىم مىندەتتەرى تۋرالى بايانداما جاسادى. 2012 جىلى ادىلەت ورگاندارىنىڭ كۇش-جىگەرى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2012 جىلعى 14 جەلتوقسانداعى «قازاقستان-2050 ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەم­لە­كەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا ايقىندالعان بار­لىق تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا باعىتتالعان بولاتىن, دەپ باس­تادى ءسوزىن ءمينيستردىڭ ورىنباسارى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا اتالعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جالپىۇلتتىق جوس­پاردى ورىنداۋ ماقساتىندا ۆەدومستۆو اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس جوباسىن ازىرلەدى. كودەكس جوباسىندا ءارتۇرلى باعىتتار كوزدەلگەن. بىرىنشىدەن, اكىمشىلىك جازا رەتىندە ەسكەرتۋدى عانا قولدانۋدى كوزدەيتىن ىزگىلەندىرۋدى, سونداي-اق, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر جانە جەكە تۇلعالار ءۇشىن ايىپپۇل كولەمىن ورتاشا ەسەپپەن ەكى ەسە ازايتۋ قاراستىرىلدى. ەكىنشىدەن, ۆەدومستۆولىق باعىنىستىلىقتى قايتا قاراۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلگەن سوتتارعا جۇكتەلگەن جۇك­تەمەنى تومەندەتۋ باعدار­لان­عان. ۇشىنشىدەن, اكىمشىلىك جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتۋ رەسىمدەرىن جاڭ­عىرتۋ ارقىلى اكىمشىلىك زاڭ­نا­مانى رەفورمالاۋ كوزدەلەدى. سونىمەن قاتار, مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە, شارتتىق مىندەتتەمەلەردى قورعاۋدى كەپىل­دەندىرۋگە جانە ولاردى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋعا, سوت شەشىمدەرىن ورىنداۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە جانە داۋلاردى سوتتان تىس رەتتەۋ ينستيتۋتتارىنا, ياعني بولماشى ماسەلەلەر بويىنشا داۋلاردى شەشۋگە باعىتتالعان زاڭنامالار ازىرلەندى. بۇل ورايدا زاۋرەش حاميتقىزى زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ بارلىق جوبالارى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سايتتارىندا جاريالاناتىندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. ءار ازامات جانە كەز كەلگەن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى ادىلەت مينيسترلىگىنە ەش كىدىرىسسىز ۇسىنىستارى مەن ەسكەرتپەلەرىن جولداي الادى ەكەن. بۇل ورايدا ول: «ءبىز بارلىق تۇسكەن حابار­لا­مالاردى تۇگەل قارايمىز. جەكە كاسىپكەرلىك سالاسى ءۇشىن ءازىر­لەنەتىن ءتيىستى زاڭنامالىق اكت ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىن قوسا العاندا, بارلىق جەكە كاسىپكەرلىك سالاسىنا جولدانادى. ەگەر جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنەن ءتۇس­كەن ەسكەرتپەلەردى مەملەكەتتىك ورگاندار قاراماعان بولسا, وندا ول ءوز ارەكەتتەرىن جازباشا تۇردە ءتۇسىندىرۋى ءتيىس بولادى, دەدى. بۇدان كەيىن بايانداما­شى ايىپپۇلداردىڭ ازايتى­لا­تىن­دىعى, قۇقىقتىق تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ جونىندە, مەملەكەتتىك تىلدە ازىرلەنەتىن زاڭ جوبالارى جانە مەدياتسيا ينستيتۋتى تۋرالى دا اڭگىمەلەپ بەردى. ەلىمىزدىڭ 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىن ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى رەسپۋبليكامىزدىڭ قۇقىقتىق دامۋىن بەلگىلەيتىن ەڭ ءبىر نە­گىز­گى باعدارلامالىق قۇجات دەپ ەسەپ­تەيمىز. ادىلەت مينيسترلىگى قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ بويىن­شا جۇمىستى ۇيلەستىرەتىن ورگان بولىپ تابىلادى. وسىلايشا ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ادىلەت مينيسترلىگى جىل سايىن زاڭنامالىق سيپاتتاعى ءىس-شارالاردى قوسا وتىرىپ, مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ قىز­مەتىنە قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا ۇيىمداستىرۋشىلىق ءىس-شارالارىن قامتيتىن جوسپار ازىرلەپ, ونى جىل سايىن ءجۇز پايىزدىق كولەمدە ورىندايدى. وسى ورىندالعان ءىس جونىندە جىل سايىن ادىلەت مينيسترلىگى ۇكىمەتكە جانە پرەزيدەنت اكىم­شىلىگىنە ءوزىنىڭ مالىمدەمەسىن جولدايتىن كورىنەدى. سونىمەن قاتار, بۇگىنگى كۇنى قۇقىقتىق ساياسات تۇجى­رىم­دا­ما­سىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى تولىق كولەمدە ىسكە اسىرىلدى دەپ ايتۋعا بولادى, دەدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى. ال پارلامەنتكە زاڭ جوبالارى ەكى تىلدە: قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە مىندەتتى تۇردە تاپسىرىلادى ەكەن. وعان قوسا وسى زاڭ جوباسىنا قاجەتتى بارلىق قۇجاتتار دا قوس تىلدە بەرىلەدى. الايدا, مەملەكەتتىك تىلدەگى زاڭ جوبالارىنىڭ كەم­شىلىكتەرى بار دەپ ايتۋعا بولادى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى قوعامدى قۇقىقتىق جاعىنان دامىتۋ ءارى ىزگىلەندىرۋ ءۇشىن قاجەتتى جۇمىستار ەكەنى انىق. ماسەلەن, بۇل تۇرعىدا دا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقاندىعى بەلگىلى. سونىڭ ءبىرى, بىلتىر ءتورت كودەكستىڭ جوباسى قاراۋعا ەنگىزىلدى. قىل­مىس­تىق, قىلمىستىق-ءىس جۇرگىزۋ, قىل­مىستىق-اتقارۋ جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستەر. ولاردى ەنگىزۋ – ءومىر تالابى. كۇنبە-كۇن وزگەرىستەر بولىپ جاتىر. بۇرىنعى كودەكس­تەر 90-جىلداردىڭ اياعىندا قابىل­دانعان قۇجاتتار, مىسالى, قىل­مىستىق كودەكس 1997 جى­لى قابىلداندى. سودان بەرى ءبىراز ۋاقىت ءوتتى, سوندىقتان دا قىل­­مىس­تىق-قۇقىقتىق سالاداعى باعىتتى وزگەرتۋ كەرەكتىگىن زاڭگەرلەر دە باسا ايتادى. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».