ماڭگىلىك ساعىنىش

وتكەن جىلعى اقپان ايىنىڭ ورتاسىندا كەشكە قاراي جۇرەگىم الابۇرتىپ, كەنجە ءىنىم قۋانىش ءبىر تۇڭعيىققا باتىپ كەتەتىندەي وتە جايسىز كۇي كەشتىم. شىداماي تۇنگى ساعات توعىزدار شاماسىندا ونىڭ ۇيالى تەلەفونىنا قوڭىراۋ شالدىم. ۇنسىزدىك. ۇيىنە تەلەفون شالدىم, ەشكىم تۇتقانى كوتەرمەيدى. جانىمدى قويارعا جەر تاپپاعان سوڭ ءسىڭلىم گۇلزاعيرامەن حابارلاستىم. «مانا, كەشكى ساعات بەستەر شاماسىندا وراز ەكەۋى سويلەسكەن. ءبارى جاقسى, ءۇي ىشىمەن قوناققا كەتكەن بولار, تەككە الاڭداما», دەدى. بىراق تاڭعا كوز ىلمەي شىقتىم. ەرتەسىنە ساعات 10-دا جۇمىستا وتىرعان ماعان قۋانىش جونىندە قارالى حابار جەتتى. تاڭەرتەڭ ۇيىنەن شىعىپ, قىزمەتىنە بارا جاتقان كەزىندە جۇرەگى كەنەتتەن توقتاپ, كوز جۇمعان. مىنا سۋىق حاباردى ەستىگەندە تابانىمنىڭ استىنداعى جەر تەڭسەلىپ, ەسىمدى جيا الماي, ەسەڭگىرەپ قالدىم. اينالايىن, التىن باۋىرىم-اي!.. ونىڭ سابيلىك, بالالىق, جىگىت­تىك شاعى بىزدەرگە تەك قانا قۋانىش سىيلاعان ەدى. ءوزى وتە كەلبەتتى, قاراتورىنىڭ ادەمىسى-ءتىن. مارقۇم انام: «شىراعىمنىڭ وزىنەن بۇرىن كوزى كۇلەدى, اينالاسىنا نۇرىن شاشىپ تۇرادى», دەپ كەنجە ۇلىنا قاتتى ەمىرەنەتىن. اكەم راحمانقۇل ەركەلەتىپ «قۋاتىم» دەسە, انام تەڭگە «قۋاتايىم» دەيتىن. ول قاتارىنان وزىق تۇردى, زەرەكتىگىمەن, قارىم-قابىلەتىمەن, العىرلىعىمەن توپ جاردى. مەك­تەپتى جاقسى ءبىتىرىپ, 17-گە تولعان كەزىندە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, ەل اعاسى بولعان اكەم راحمانقۇل 57 جاسىندا مەزگىلسىز كوز جۇمدى. بۇل قايعىلى وقيعا قۋاتىمدى ەرتە ەسەيتتى. وزىنەن ۇلكەن ەكى اعاسى قۇرمانعالي مەن ەرعالي قىزمەت بابىمەن سىرتتا جۇرگەندە ول انام تەڭگەنىڭ قاسىنان ءبىر ەلى اجىراعان جوق. اكە قازاسى جانىن جەگىدەي جەسە دە جىگەرى مۇقالمادى, قايتا قايرات­تانا ءتۇستى. ەكى ءتىلدى ەركىن مەڭگەردى. قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن زاڭگەر ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ شىقتى. بىردە انام قاتتى اۋىرىپ, دارىگەرلەر مىندەتتى تۇردە وتا جاساۋ كەرەك دەپ شەشتى.تابيعاتىندا مىنەزى تىك, نە بولسا دا تۋرا بەتكە ايتاتىن انامنىڭ الدىندا بالالارى – بىزدەر قاتتى ىعاتىنبىز. انام مارقۇم تەك قۋانىشتىڭ ءسوزىن عانا جەرگە تاستامايتىن. «پى­شاققا تۇسپەيمىن» دەپ ازار دا - بەزەر بولعان انا الدىنا قۋاتىم تىزەرلەي وتىرا قالىپ: «ماماتاي, وپەراتسيا جاساتايىقشى, پاپامدى ساقتاي الماي قالدىق, ءبىز سەنسىز ءومىر سۇرە المايمىز عوي», دەپ جانارىنا جاس ءۇيىرىلىپ, شەشەمە جالىنا قاراعانى, اجال تىرناعىنان ج ۇلىپ الاتىنداي بولىپ قاپسىرا قۇشاقتاعانى ءبارىمىزدىڭ ءالى كۇنگە ەسىمىزدە. وتا جاسالدى, سونىڭ ار­قاسىندا انامىز ۇزاق عۇمىر كەشتى. ول وتە كىشىپەيىل, كىمگە دە بولسىن قول ۇشىن بەرۋگە دايار ەلگەزەك, قاراپايىم ەدى. اينالاسىنا وتە قادىرلى, ىسكەر, جاقىن­دارىنا جاناشىر, ءبارىن سالقىن سابىرعا سالا بىلەتىن پاراساتتى ازامات بولاتىن. سوناۋ 90-جىلدارى تاۋەلسىز ەلىمىزدەگى ەڭ العاشقى اۋىلدىق وكرۋگتەر كەڭەستەرى توراعالارىن سايلاۋ ناۋقانىنا ءتۇسىپ, جەڭىسكە جەتىپ, نەبارى 25 جاسىندا الماتى وبلىسى ەڭبەكشىقازاق اۋدانى راحات اۋىل­دىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى اتاندى. جاستىعىنا قاراماستان الماتى وبلىستىق تابيعي ورتانى قورعاۋ باسقارماسىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى ەكولوگيا باس­قار­ماسىنىڭ باستىعى, ەڭ ءىرى راحات اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ, كەيىن قىربالتاباي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى رەتىندە تالاي-تالاي كۇرمەۋى قيىن ىستەردى شەشىپ, بىلىكتى باسشى اتاندى. « ۇلىق بولساڭ – كىشىك بول» دەمەكشى, حالقىنا جاقىن اكىم بولدى. الدىنا وتىنىشپەن كەلگەن ءار ادامعا جانىنىڭ ءبىر-ءبىر بولشەگىن ءۇزىپ بەرەتىن. سەنبى, اقپان ايىنىڭ 13-ءى بولاتىن. ساعات كۇندىزگى ەكىلەر شاماسىندا ۇيالى تەلەفونىم شىرىلداپ قويا بەرسىن. قاراسام – قۋا­نىشىم. الماتىعا كەلگەندىگىن, ۋاقىت تاۋ­ىپ ماعان سالەم بەرىپ كەتپەكشى ەكەن­دىگىن ايتتى. «ەسىكتى ءوزىڭ اشتىڭ عوي, بالالار كەلمەگەن بە؟» دەدى. قىزىم گۇلزاتتى, كۇيەۋ بالام ديدار مەن كىشكەنتاي نەمەرەم – ءۇش جاسار ايشانى ايتىپ تۇر. وزىمەن بىرگە الا كىرگەن ۇلكەن سومكەنى اشىپ, ىشىنەن جاڭا دومبىرانى شىعاردى دا: «تاتە, مىناۋ ايشا ەكەۋىڭە سىيلىق. ارنايى تاپسىرىسپەن جاساتتىم. قادىر اقىن ايتپاقشى, ناعىز قازاق دومبىرا عوي. نەمەرەڭ كەيىن وسكەندە كىشى ناعاشى اتاڭنىڭ تارتۋى دەرسىڭ. اشونتاي بويجەتىپ, مىنا قىل پەرنەلەرمەن نەبىر كۇيلەردى تارتقاندا مەنى ەسىڭە الارسىڭ» دەگەن-ءدى. پاراسات پەن پارىزدى, مىندەت پەن ءمىناجاتتى تەڭ ۇستاعان اسىلىم-اۋ! كەزىندە ءمان بەرمەگەن سول سوزدەرىن بۇل كۇندەرى وي ساراسىنان وتكىزسەم, مەنىمەن الدىن-الا قوشتاسىپ, قازاقتىڭ كيەلى قارا دومبىراسىن ماڭگىلىك ەسكەرتكىش ەتىپ قالدىرعان ەكەن عوي. جانى جۇمساق, مەيىرىمى مول, باۋىرلارىنا, ولاردان تاراعان ۇرپاققا دەگەن قۇرمەتى جوعارى بولعان جارىعىم-اۋ! قىزمەتى جاۋاپتى, ءار مينۋتى ساناۋلى قۋانىشىمنىڭ بۇل كەلىسى ەكەۋمىزدى دە ءبىر سەرگىتىپ تاستادى. اڭگىمە بارىسىندا قاڭتار ايىنىڭ سوڭىنا تامان الماتى وبلىسىنىڭ قىزىلتۋ كەنتى ماڭىندا «سكات» اۋە كومپانياسى ۇشاعىنىڭ قازا بولعان جولاۋشىلارى اراسىندا قىربالتاباي اۋىلىنىڭ تۋماسى دا بار ەكەن. سول جىگىتتىڭ 40 كۇندىگىن وتكىزۋ شاراسىنا قاتىسىپ, ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىمەن شاپ­قىلاپ جۇرگەنىن ايتتى. ەكەۋمىز ۇزاق سىرلاستىق. ساعات ءتىلى كەشكى ساعات 8-گە جاقىنداعاندا ول قايتۋعا جينالدى. سىرت كيىمىن كيگەن سوڭ, سوناۋ بالا جاستاعى ەركە مىنەزىنە سالىپ: «تاتە, كەل­شى تاعى ءبىر قۇشاقتايىن, مەن سەنى وتە جاقسى كورەمىن», دەدى. سول كۇنى قۋانىشىمنىڭ ىستىق قۇشا­عىنان بويىما وزگەشە ءبىر قۋات العانداي بولىپ ەدىم. بۇل ءبىزدىڭ سوڭعى كەزدەسۋىمىز, سوڭعى جۇزدەسۋىمىز, سوڭعى قوش­تاسۋىمىز ەكەن. قايتەيىن, قايران باۋىرىم! تاعدىردىڭ جازۋىنا نە شارا, 2013 جىلدىڭ 18 اقپانىندا جاسى 51-گە ەندى كەلگەن تاس شاينايتىن ناعىز دەر شاعىندا راحمانقۇل اۋلەتىن, وتباسىن, ءدۇيىم جۇرتىن قاس-قاعىم ساتتە زار جىلاتىپ, اڭىراتىپ كەتە باردى. جارىق دۇنيەگە كەلۋى دە , بۇل ومىردەن ءوتۋى دە وزگەشە بولعان ق ۇلىنىم-اي! ءتىپتى, اكەسىنىڭ جاسىنا دا جەتكەن جوق اسىل باۋىرىم! اكەم راحمانقۇل دا, انام تەڭگە دە اتادان جالعىز بولاتىن. ەلۋدىڭ مول ىشىندە اكەم مەزگىلسىز كوز جۇمعاندا قايعىلى وتباسىمىزدىڭ شايقالمايتىن تاعانى دا, تەڭ­سەلمەيتىن باعانى دا, قۋاتى مەن كيەسى دە انام بولدى. شەشەمنىڭ سوندا ايتقانى: «ەكى جالعىزدان جارالعان جاپىراقتارىم مەنىڭ, ءبىرىڭ – اكەم, ءبىرىڭ – شەشەم, ءبىرىڭ – باۋىرىم, ءبىرىڭ – بالامسىڭ. بىرىڭە-ءبىرىڭ تىرەك بولىڭدار. ويتكەنى, سەندەرگە وزدەرىڭنەن باسقا جاناشىر بولار جاقىن جوق!» انامىزدىڭ وسى ءبىر باتالى ءسوزى ءبىزدى – باۋىرلاردى ەگىزدەردەي تىم جاقىن ەتتى. بىرگە تۋماق بار دا, بىرگە تۇرماق جوق بولسا دا باۋىردى ءپىر تۇتۋ – قانىمىزعا سىڭگەن قاسيەت, موينىمىزعا تاعىلعان بويتۇمار ەدى. «تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر» دەگەن راس ەكەن. ارتىندا قالعان باۋىرلارى قارالى قايعىنىڭ ءزىل باتپان سالماعىنان ارىلا الار ەمەسپىز. قاينازارداعى «قاراشاڭىراق» اتانعان تۋعان ۇيىمە, كىشى وتانىما بارعاندا قۋاتىمنىڭ قۇرداستارىن, دوستارىن, ارىپتەستەرىن كورگەندە: «جارىعىم-اۋ, وسىلاردىڭ ورتاسىنان نەگە ەرتە كەتتىڭ؟» دەگەن جاۋاپسىز سۇراق كەۋدەمە قانجار بولىپ قادالىپ, جانارىمدا سانسىز تامشىلار ءدىرىل قاعادى. ۋاقىت – ەمشى» دەپ جۇباتادى جاناشىرلارىم. ءاي, قايدام؟! قايتا كۇندەر زىمىراپ وتكەن سايىن ءوزىڭ ايرىقشا جاقسى كورگەن تۋعان ءىنىڭنىڭ كەلمەس ساپار­عا اتتانعانىن, ونىڭ قوڭىر داۋسىن ەندى ەشقاشان ەستىمەيتىنىڭدى, باۋىرلىق ىستىق قۇشاعىنا بۇدان بىلاي مۇلدەم ەنبەيتىنىڭدى بىلگەن سوڭ قامشىنىڭ سابىنداي عانا مىنا قىسقا ومىردە بىرىمىزگە ءبىرىمىزدىڭ تەك قوناق قانا ەكەندىگىمىزدى ەرىكسىز مويىندايدى ەكەنسىڭ. ادامنىڭ ءومىرى دە, ءولىمى دە, تاعدىرى دا – ءبارى-ءبارى تەك ءبىر اللا­نىڭ قولىنداعى ءىس ەكەنىنە تاعى دا باس يەدى ەكەنسىڭ! ويتكەنى, جاراتقان يەمنەن: «توقتا!» دەگەن بۇيرىق كەلگەندە جاسىنا قاراماستان, سوعۋى توقتامايتىن جۇرەك بولمايدى ەكەن! مىنە, قۋاتىمسىز قايعىعا تولى ءبىر جىل دا وتە شىقتى. ءيا, دۇنيە شەكسىز بولعانىمەن, ءومىر شەكتى ەكەن. قۋاتىم كەلتە داۋرەن سۇرگەنىمەن, كەسەكتى عۇمىر كەشتى. اينالاسىنداعى ءاربىر جاننىڭ كوكىرەگىنە ەشقاشان وشپەيتىن جارىقتىڭ ساۋلەلى شاپاعاتىن شاشىپ كەتتى. سول نۇرلى شاپاعات ارقىلى ءفاني مەن باقيدىڭ اراسىن جالعايتىن وزىنە دەگەن ماڭگىلىك ساعىنىشتى مىنا بىزدەرگە قالدىرعان سياقتى. مەزگىلىنەن بۇرىن اعىپ تۇسكەن جارىق جۇلدىزىم, جانىڭ ءجان­نات­تا, ءوزىڭ پەيىشتىڭ تورىندە بولعايسىڭ. دوس-جاراندارىڭ, ەل- جۇرتىڭ تۇرعاندا سەن ءاردايىم بىزبەن بىرگەسىڭ. قۋانىشىم مەنىڭ! گۇلسان راحمانقۇلقىزى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى. الماتى.