پارلامەنت

«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارناۋلى بەتى

ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتۋ  –  پارىزىمىز

– دەيدى پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى س.جالماعامبەتوۆا

جۋىردا پارلامەنت دەپۋتاتتارى ايماقتارعا بارىپ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسىپ, ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جاڭا جولداۋىن جانە ودان تۋاتىن مىندەتتەردى ءتۇسىندىرىپ كەلدى. ءبىز سولاردىڭ ءبىرى, بەلسەندى سەناتور سۆەتلانا جالماعامبەتوۆانى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.

– مەن اقمولا وبلىسىنان ساي­لانعان دەپۋتات رەتىندە وسى وڭىردە بولىپ, 10 كەزدەسۋ ءوت­كىز­دىم. سونىڭ ىشىندە جارقايىڭ, تسە­لي­نوگراد, استراحان, اتباسار, ساندىقتاۋ, شورتاندى جانە ەسىل اۋداندارىندا بولدىم. سونىمەن قاتار, كوكشەتاۋ جانە ستەپنوگور قالالارىنداعى سايلاۋشىلارمەن كەزدەستىم. كەزدەسۋلەرگە حالىقتى ارنايى شاقىرىپ جيناعان جوقپىن, تەك «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ فورۋمدارى مەن اكىمدەردىڭ ەسەپ بەرۋ جينالىستارىنا كەلگەن حالىقپەن كەزدەستىم. وسى فورۋمداردا سايلاۋشىلارعا پرەزيدەنتتىڭ جاڭا جولداۋىندا العا قويىلعان مىندەتتەر, پارلامەنتتەگى ىستەلگەن جۇمىستار تۋرالى ايتىپ جانە دەپۋتات رەتىندە حالىقتىڭ وزىمە جۇكتەگەن ماسەلەلەرىنىڭ شەشىلۋ بارىسى تۋرالى ەسەپ بەردىم.

بۇگىنگى كۇنى اقمولا وبلىسىن­دا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ءبو­لىنگەن قاراجاتقا ىسكە اسىپ جات­قان شارۋا كوپ. سونىڭ ءىشىن­دە ۇكىمەت بەكىتكەن «شۋچە-بۋ­را­باي ايماعىن دامىتۋ تۋرالى» باعدارلاما بار. وعان 2014 جىل­دىڭ بيۋدجەتىنەن 19 ملرد. تەڭگە قاراجات ءبولۋ قاراستىرىلعان. استانانىڭ توڭىرەگىندەگى اۋىلداردى دامىتۋ باعدارلاماسى بيىل اياقتالادى. ول جۇمىستارعا بيىل 10 ملرد. تەڭگە قاراجات ءبولىندى. بۇل قاراجات نەگىزىنەن ەلەكتر قۋاتىن جەتكىزۋگە, اۋىزسۋ ماسەلەسىن شەشۋگە جۇمسالماقشى. وسىنىڭ ىشىندە اقمولدان قاراوتكەلگە دەيىنگى سۋ قۇبىرىن تارتۋ, سونىمەن قاتار, بوزايعىرداعى سۋ قۇبىرىن جاڭارتۋ مەن جىبەك جولىنا سۋ تارتۋ سياقتى ناقتى ءۇش اۋىلعا بولىنگەن قاراجات مەنىڭ ۇسىنىسىممەن قوسىلدى. ال ماكسيموۆكاعا ەلەكتر قۋاتىن تارتۋ ءۇشىن مەنىڭ ۇسىنىسىممەن بولىنگەن قاراجات ارتىنان ءۇش اۋىلعا ءبولىپ جىبەرىلدى. ستەپنوگور قالاسىن وڭال­تۋعا مونوقالالاردى قولداۋ باعدار­لاماسى بويىنشا 4 ملرد. تەڭگەدەي قاراجات بولىنگەن. سونىڭ ىشىندەگى ەڭ وزەكتى ماسەلە – اۋىزسۋ. بيىل وسى ماسەلە شەشىلەتىن شىعار. ال جولدارىن جوندەۋگە 626 ملن. تەڭگە ءبولىندى. ايماقتاردى دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا كوكشەتاۋ قالاسىنا 4,7 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلدى. ارينە, بۇلاردان باسقا باعدارلامالار بويىنشا اقمولا وڭىرىنە بيىل قوماقتى قاراجات بولىنگەن. سولاردىڭ ءىشىن­دە كوپتەن بەرى كوتەرسەك تە شە­شىل­مەي كەلە جاتقان ءبىر ماسەلە بيىل ءوزىنىڭ شەشىمىن تاپتى. ول – جار­قا­يىڭ اۋدانىنىڭ ورتالىعىنا اۋرۋ­حانا سالۋ. بۇرىن 140 ورىندىق اۋ­رۋ­حانانىڭ قۇجاتتارىن وتكىزىپ, قاراجات سۇرالعاندا «اۋداندارعا مۇنداي ۇلكەن ەم ورىندارى سالىنبايدى» دەپ كەسىپ تاستالعان بولاتىن. بىراق بۇل ماسەلەنى مەن اياقسىز تاستاۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى قار­سى بولىپ, ۇكىمەتتىڭ الدىنا شىعارعان سوڭ, ايتەۋىر قوسىمشا اق­شا ءبولىنىپ, 70 ورىندىق اۋرۋحانا مەن ەمحانا سالۋعا قاراجات ءبولىندى. سو­نى­مەن بىرگە, ءبىزدىڭ سۇراۋىمىز بو­يىن­شا قوسىمشا قاراجات ءبولىنۋ ار­قىلى بۇلاندى اۋدانىندا 420 ورىندىق مەكتەپ سالىناتىن بولدى. سونداي-اق, جارقايىڭ, شورتاندى, استراحان جانە ت.ب. اۋدانداردا اۋىز­سۋ ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋىنە تىكەلەي اتسالىستىق.

– سايلانعان ايماعىڭىزدىڭ كوپ ماسەلەسىن شەشۋگە اتسالىسقان ەكەنسىز. سايلاۋشىلار تاعى دا قانداي ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە كومەكتەسكەنىڭىزدى قالايدى؟

– ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتۋ – كىم-كىم ءۇشىن دە ازاماتتىق پارىز. ال سۇرا­عىڭىزعا كەلسەك, سايلاۋشىلار تاعى دا كوپتەگەن ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە مۇرىندىق بولۋىمدى ءوتىندى. سونىڭ ىشىندە ەسىل اۋدانىنىڭ ورتالىعى دۆۋرەچەن اۋىلىنا اۋىزسۋ جەتكىزۋ ماسەلەسىن شەشۋدى سۇرادى. مۇنداعى سۋ قۇبىرلارى كۇردەلى جوندەۋدى عا­نا تالاپ ەتكەندىكتەن, «اق بۇلاق» باع­دارلاماسىنا ەنگىزىلمەي, «جۇ­مىس­پەن قامتۋ» باعدارلاماسى بويىنشا قاراستىرىلعان. الايدا, قاجەتتى قاراجات ۇلكەن بولعاندىقتان, وعان دا ەنگىزىلمەگەن ەدى. ەندى وسى ماسەلەمەن اينالىساتىن بولامىن. سونداي-اق, زەرەندى اۋدانىنداعى بەرەزنيكوۆكا, ساندىقتاۋ اۋدانىنداعى كامەنكا, ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنداعى ماماي جانە ت.ب. ەلدى مەكەندەرگە اۋىزسۋ تارتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە اتسالىسۋىم كەرەك. ايماقتاعى قالالار مەن اۋىلداردىڭ ۇنەمى شەشىلمەي جاتقان ءبىر ماسەلەسى – جول. سونىڭ ىشىندە كوكشەتاۋ, شۋچە قالالارىنىڭ جولدارى سىن كوتەرمەيدى. بىلتىر بۇل جۇمىستارعا قىرۋار قاراجات بولىنگەن ەدى, ال بيىل اعىمداعى ورتا جانە شاعىن جوندەۋلەردىڭ شىعىنىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە سىرىپ تاستاپ, ولار قاراجات تابا الماي وتىر. ەندى وسى ماسەلەگە ۇكىمەت نازارىن اۋدارتۋىم كەرەك.

كوپتەگەن ەلدى مەكەندەردە جىلۋ قۇبىرىن تارتۋ ماسەلەسىن شەشۋگە قول جەتكىزدىك. بۇل جۇمىستار قازىر اقمولدا, بۇلاندى اۋدانىنىڭ ور­تا­لىعىندا جۇرگىزىلۋدە, بيىل بۋ­رابايدا باستالادى. ەندى اتباسارعا دا سونداي جۇمىستار قاجەت. وندا جاڭا شاعىن اۋدان سالىنۋدا, سوعان ەندى بۋ قازاندىعى قاجەت بولىپ تۇر, ۇكىمەتتەن سوعان قاراجات ءبو­لىنۋىن ءوتىنۋىم كەرەك. سونداي-اق, استانانىڭ توڭىرەگىن دامىتۋ باعدارلاماسى بيىل اياقتالۋىنا قاراماي ءالى دە كوپتەگەن ەلدى مەكەندەردە ەلەكتر قۋاتىن, اۋىزسۋ تارتۋ تولىق شەشىلگەن جوق. سونىڭ شەشىلۋىنە اتسالىسۋىم دا سۇرالدى. قازىر ۇكىمەت 2020 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە دامۋ باعدارلاماسىن جاساپ جاتىر. وسى باعدارلاماعا اتالعان ماسەلەلەردىڭ كىرۋىن قاداعالاۋىم كەرەك. اۋىل­دارداعى تولىق كومپلەكتىلى ەمەس مەكتەپتەردىڭ قامتىلۋى ناشار. سولاردىڭ ماسەلەسىن شەشۋدە جەر­گىلىكتى حالىقتىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ەسكەرۋ كەرەك.

مەن ءبىرشاما جەرگىلىكتى ماماندار مەن جاناشىر ادامداردىڭ ۇسىنىستارىن ءبىلىپ كەلدىم, ەندى سولاردى قورىتىندىلاپ, وسى ماسە­لەنى شەشۋ بويىنشا ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداماقپىن. ەلباسى ءبىلىمنىڭ ساپاسى جوعارى بولۋىن تالاپ ەتىپ وتىرعان جاعدايدا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنعان ديستانتسيالىق جانە رەسۋرستىق ورتالىق ارقىلى وقىتۋ سياقتى ءادىس-تاسىلدەرىنىڭ تيىمدىلىگى جوعارى بولا قويار دەگەنگە سەنۋ قيىن. بىزدىڭشە, بۇل ماسەلەنى وسى زامانعى بارلىق جابدىقتارمەن جاراقتالعان ينتەرناتتار سالۋ ارقىلى شەشكەن دۇرىس.

– حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قامتىلۋى ماسەلەسى بويىنشا دا سۇراقتار بولعان شىعار؟

– ونداي ماسەلەلەر دە بار­شى­لىق. ماسەلەن, ۇلكەن داعدارىس جىل­دارى زەينەت دەمالىسىنا شىق­قانداردىڭ زەينەتاقىسى تومەن. سونداي جاندار وزدەرىنىڭ زەينەت­اقىسى قايتا قارالسا ەكەن دەگەن تىلەك ءبىلدىردى. سونداي-اق, تەڭگە با­عا­مىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلۋىنە وراي ۇكى­مەتتىڭ ۇستانعان پوزيتسيا­سىن حا­لىققا جەتكىزىپ, مۇنىڭ قا­جەتتى شارا بولعاندىعىن ءتۇسىن­دىردىك. حالىق اراسىندا پوش­تا بولىمدەرىنىڭ جا­بىلۋىنا دا نارازىلىق بار. مي­نيسترلىك حالقى 2 مىڭنان از اۋىلداردا پوشتا بولىمدەرىن جاۋىپ جاتىر. جىلجىمالى پوشتا بولىمشەلەرى دەگەن جاسالادى دەيدى, بىراق ونىڭ ءتيىمدى بولماعىنا حالىق الاڭداۋلى. بۇل ماسەلەنى مەن دە كوپتەن كوتەرىپ ءجۇرمىن. سولتۇستىك وبلىستاردىڭ قاي اۋىلىن الساق تا تۇرعىندارى 2 مىڭعا جەتپەيدى. سوندىقتان بۇل ايماققا ەرەكشە باعدارلاما جاساۋدى ۇسىنعان بولاتىنمىن. بۇل ماسەلە قارالۋ ۇستىندە.

– حالىقتىڭ بيىلعى جول­داۋعا دەگەن كوزقاراسى قالاي؟

– حالىق جولداۋدى قولداپ وتىر, اسىرەسە, الەۋمەتتىك سالاعا قام­قورلىق جاساۋ ماقساتىمەن ەڭبەكاقىلارىنىڭ كوتەرىلەتىنىنە ريزا. سونىڭ ىشىندە مۇگەدەكتەردى قولداۋ جونىندەگى تاپسىرماعا رازىلىقتارىن بىلدىرگەن ادامدار كوپ بولدى. ولاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنىڭ قاراس­تىرىلعانى دا ريزاشىلىق تۋدىرۋدا.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 اڭگىمەلەسكەن

جاقسىباي سامرات,

«ەگەمەن قازاقستان».

حالقىمىزدىڭ ساپالىق كورسەتكىشىن تومەندەتپەيىك

سەنات دەپۋتاتى قۋانىش ايتاحانوۆ پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ول «اۋىلدىق مەكتەپتەردە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ تۋرالى» دەپ اتالادى.

ال ساۋالدا بىلاي دەلىنەدى:

«قۇرمەتتى سەرىك نىعمەت ۇلى!

ۇستىمىزدەگى جىلعى ەلباسىمىز ن.ءا.نا­زار­باەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگى ايتىلىپ, ءبىلىم سالاسىن دامىتۋعا بايلانىستى ناقتى مىندەتتەر قويىلدى. ەلباسى قويعان مىندەتتەردى ورىنداۋ, اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەردەگى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدى كەرەك ەتەدى. ويتكەنى, ەلىمىزدەگى 7402 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 5 776-سى نەمەسە 78 پايىزى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە ورنالاسقان. بۇل مەكتەپتەردە وتانىمىزداعى وقۋشىلاردىڭ 1 237 مىڭى نەمەسە 51 پايىزى ءبىلىم الۋدا.

بۇگىنگى تاڭدا, اۋىل مەكتەپتەرىندە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر جەتكىلىكتى. بىرىنشىدەن, ولاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى ناشار. ارنايى جابدىقتالعان پاندىك كابينەتتەر, زەرتحانالار جوق. كورنەكى قۇرالدار ەسكىرگەن. كىتاپ قورى از. شەت تىلدەرىن وقىتۋ دەڭگەيى تومەن. اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ 70 پايىزدان استامى شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەر. ونىڭ ۇستىنە مۇعالىمدەر جالاقىلارىنىڭ ازدىعىنان, الەۋمەتتىك قورعاۋ, مورالدىق جانە ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ تولىق شەشىلمەۋىنەن اۋىلدىق جەرلەردە جوعارى كاسىبي بىلىكتى مۇعالىمدەر تاپشى. بۇل جاعداي, ۇستاز كادرلارىنىڭ قارتايۋىنا, ءبىر ءپاننىڭ مۇعالىمى بىرنەشە پاننەن ساباق بەرۋىنە اكەلىپ سوقتىرۋدا.

اۋىل مەكتەپتەرى وقۋشىلارىنىڭ فيزيكالىق, ينتەللەكتۋالدىق جانە شىعارماشىلىق دامۋىنا ءتيىستى جاعدايلار جاسالماعان. ەلىمىزدەگى سپورت زالدارى جوق مەكتەپتەردىڭ 82%-ى (1620 مەكتەپ) اۋىلداردا. مەكتەپتەن تىس ۇيىمدارمەن اۋىل وقۋشىلارىنىڭ 6,8%-ى عانا قامتىلعان. اۋىل مەكتەپتەرىن اقپاراتتىق تەحنولوگيالارمەن قامتۋ دا ءوز دەڭگەيىندە ەمەس. بۇگىندە كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قالا مەكتەپتەرىنىڭ 67,2 پايىزى, ال e-learning باعدارلاماسىمەن 32,4 پايىزى قامتىلعان بولسا, اۋىل مەكتەپتەرىندە بۇل ءۇردىس ءالى باستالماعان.

اۋىل مەكتەپتەرىن بىتىرۋشىلەر جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ كەزىندە مەملەكەتتىك گرانتتى جەڭىپ الۋدا باسەكەگە قابىلەتسىز بولىپ وتىر. مىسالى, 2012 جانە 2013 جىلدارداعى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا اۋىلدىق مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ 21,5 پايىزى ەڭ تومەنگى شەكتى باللدى جيناي المادى. جالپى, ۇبت-نىڭ جوعارى باللىن (70-125 بالل ارالىعى) جيناعانداردىڭ ىشىندە اۋىلدىق مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ۇلەسى نەبارى 29 پايىزدى قۇرايدى. اۋىل مەكتەبىن بىتىرۋشىلەردىڭ ۇبت-نىڭ ورتاشا باللى قالالىق مەكتەپ تۇلەكتەرىنەن 8,7 باللعا تومەن. ونىڭ سالدارىنان اۋىلدىق مەكتەپ تۇلەكتەرى جوعارى وقۋ ورىندارىنا مەملەكەتتىك گرانت ەسەبىنەن تۇسە الماي, اقىلى وقۋ ورىندارىنا بارۋعا ءماجبۇر بولۋدا. ال اقىلى وقۋدى كەز كەلگەن اۋىل بالاسىنىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى. بۇل ورتا ءبىلىمدى عانا قاناعات ەتكەن, ءبىلىمسىز, جۇمىسسىز جاستاردىڭ كوبەيۋىنە, حالقىمىزدىڭ ساپالىق كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلۋى مۇمكىن.

اۋىلدىق جەرلەردە بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋ ماسەلەسى دە شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. بۇگىندە اۋىلدىق جەرلەردە بالاباقشا جاسىنداعى (3-6 جاس) بۇلدىرشىندەر سانى 344 820-عا جەتتى. ال ولاردى بالاباقشامەن قامتۋ 64%-دى قۇرايدى. بۇل بالاباقشالارعا دەگەن قاجەتتىلىك 121 220 ورىنعا تاپشى دەگەن ءسوز. جانە وسى جايت 300 ورىندىق 404 بالاباقشا سالۋ كەرەك دەگەندى بىلدىرەدى. الايدا, 2014 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە ەلىمىزدە جاڭا بالاباقشا سالۋعا قارجى مۇلدەم قاراستىرىلماعان.

سوندىقتان, قۇرمەتتى سەرىك نىعمەت ۇلى, ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىندا قويىلىپ وتىرعان مىندەتتەردى تياناقتى ورىنداۋ جانە ەلىمىزدە ءبىلىمدى, بىلىكتى, باسەكەگە قابىلەتتى ماماندار دايارلاۋ ماقساتىندا اۋىلدىق جەرلەردە مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار سالۋعا قاجەتتى كولەمدە قارجى ءبولۋ, ولاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ, اۋىلدىق ۇستازداردىڭ ءبىلىمى مەن جالاقىسىن كوتەرۋ, اۋدان ورتالىقتارىنان «دارىن» مەكتەپتەرىن اشۋ جانە باسقا دا اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى ارنايى قاراپ, وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتۋىڭىزدى سۇرايمىن».

كوتەرىلگەن ماسەلە وتە ماڭىزدى

نەمەسە «ەگەمەن قازاقستاندا» جاريالانعان دەپۋتات ساۋالىنا وراي

«ءسىزدى نە تولعاندىرادى؟» ايدارىمەن ەگەمەن قازاقستان گازەتىندە 2014 جىلى 11 قاڭتاردا ءماجىلىس دەپۋتاتى ءاليحان تويباەۆتىڭ «ءومiر­دە بويعا جيعاننىڭ ءبارى كەرەك» اتتى ماقا­لاسىن وقىعاننان كەيىن قولىما قالام العاندى ءجون كوردىم.

مەن دە ءا.تويباەۆتىڭ زامان­دا­سى بولۋىم كەرەك, قىزىل­ور­دا­دا 1965 جىلى 11-سىنىپتى بi­تi­ردiم, ءبىزدىڭ مەكتەپ-ينتەرنا­تىمىزدا 9-11 سىنىپتاردى وقىعان كەزىمىزدە 3 جىل بويى «تاس قالاۋشى» (كامەنششيك) ماماندىعىن ءار اپتانىڭ تولىق بiر كۇنىندە وقىتتى جانە مامىر-ماۋسىم ايلارىندا قۇرىلىس وبەكتىلەرىندە تاعىلىمدامادان ءوتىپ ءاپ-اجەپتاۋىر پراكتيكا الدىق جانە مەكتەپ بiتiرگەندە 3 رازريادتى تاس قالاۋشى دەگەن كۋالىك يەلەندىك.

وسى قوسىمشا العان مامان­دىعىم ينستيتۋتتا وقىپ ءجۇر­گەندە جاز ايلارىندا, 1966-1967 جىلدارى پاۆلودار, سول­­تۇستiك قازاقستان وبلىس­تارىنا ستۋدەنتتىك-قۇرىلىس وترياد­تارىنىڭ قۇرامىندا سوۆ­حوزداردا تۇرعىن ءۇي, قورا-قوپسى, الەۋمەتتىك-مادەني وبەكتىلەرىن سالعاندا قاجەتكە جارادى, ءبىر­شاما اقشا قاراجاتىن تاپ­تىق. ءبىزدىڭ مەكتەبىمىزدەگى باس­قا سى­نىپ­­تا­عى­لار تاس قالاۋ­­شى­مەن قاتار, سى­لاقشى ما­مان­دىق­تارىنا قو­سىمشا وقىپ, ءتيىستى كۋالىكتەرىن الدى. بىرقاتار مەكتەپ بىتىرۋشىلەر سول مەكتەپتەن العان جۇمىسشى ماماندىقتارىن كەيىنگى ءومىر جولدارىندا كاسىپ eتتi.

وسىنداي بiزدiڭ كوز الدى­مىز­دا بولعان جۇمىسشى كادر­لاردى دايىنداۋدىڭ ءومىر­شەڭ, وزىق پراكتيكاسىن قازىر دە جالعاستىرساق, مەكتەپتەن كەيىن كاسىبي مەكتەپتەردە (كول­لەدجدەردە) وقۋ ءۇشiن 1-2 جىل ۋاقىتتى جانە بيۋدجەتتىڭ قار­جى­سىن شىعىنداماي ۇنەمدەپ, جۇمىسشى مامانداردى مەكتەپتە دايارلاۋدى وڭتايلاندىرعان ۇتىمدى بولماق.

سونىمەن قاتار, قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن ارناۋلى ورتا جانە جوعا­رى بiلiمدi جاس مامانداردى وقۋ بىتىرگەن سوڭ «جاستار پراكتيكا­سى» دەگەن باعدارلامامەن قايتادان 6 اي بويى بيۋدجەتتەن ارنايى قارجى ءبولىپ, مەكەمەلەر مەن كاسىپورىنداردا تاعىلىمدامادان وتكىزۋ جۇرگىزىلۋدە. كەڭەس وداعى تۇسىندا ورتا جانە جوعارى بiلiم العاندارعا جۇمىسقا ورنالاسقان سوڭ 10 اي مەرزىمگە تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەردەن تالىمگەر بەكiتiلiپ, قىزمەتتىڭ وي-شۇقىرلارى ۇيرەتىلىپ, مەرزىم اياقتالعان سوڭ تالىمگەردىڭ جاس ماماننىڭ تاعىلىمداماسىنىڭ قورىتىندىسى تۋرالى ەسەبىنە سايكەس, ءارى قاراي ماماندى قان­داي قىزمەتكە پايدالانۋعا بولا­تى­ندىعى تۋرالى قورىتىندى جاسالاتىن. وسىنداي جۇمىc ور­نىن­دا تاعىلىمدامادان وتۋگە قو­سىمشا ەشقانداي دا قارجى كەرەك ەتىلمەيتىن, سوندىقتان دا بۇرىن جاقسى ناتيجە بەرگەن جۇمىستاردى نەگە جاڭعىرتپاسقا.

وسىنىڭ العىشارتى رەتىن­دە ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ 2-3-4 كۋرستارىن بىتىرگەن سوڭ, وندiرiستiك پراكتيكانى وتكىزۋ ماسەلەسىندە دە ويلاناتىن تۇستار جوق ەمەس. وتكەن عاسىردىڭ 70-90-جىلدارىنداعى ستۋدەنتتەر ءۇشiن وندىرىستىك پراكتيكانىڭ بازاسى الدىن الا مينيسترلىكتەر مەن جوو ارقىلى انىقتالىپ, پراكتيكانتتاردىڭ ناقتى پراكتيكانى قالاي وتكىزىپ جاتقانىن تەكسەرۋگە جانە ادىستەمەلىك كومەك بەرۋگە وقۋ ورنىنان بولىنگەن وقىتۋشى بىرنەشە رەت بارۋشى ەدi. قازىرگى ۋاقىتتا وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنىڭ وڭدىرىستىك پراكتيكاسىن وتكىزۋ ءۇشiن بازالىق مەكەمەلەر مەن كاسىپورىنداردى بەلگىلەۋدە كەمشىلىكتەر كوپ سەكىلدى نەمەسە ستۋدەنتتىڭ ءوزىنىڭ نەمەسە اتا-اناسىنىڭ پراكتيكا وتەتىن جەردى ءوز بەتتەرىنشە iزدەستiرyiن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ كوپ جاعدايدا «پراكتيكا ءوتتى دەپ جولداماعا بەلگى سوعىپ بەرسەڭىزدەر بولادى» دەپ كەلىسىمپازدىققا يتەرمەلەۋى, وندىرىستىك پراكتيكانى قالاي ءوتىپ جاتىر دەپ وقۋ ورىندارى وكىلدەرىنىڭ ءوز ستۋدەنتتەرىنىڭ ارتىنان iز سالماۋى دا ويلاندىرماي قويمايدى.

بولاشاق كادرلاردى تاعى­لىمدامادان وتكىزۋدەگى جىبەرىلىپ جۇرگەن وسىنداي كەمشىلىكتەر سالدارىنان وقۋ ورنىن بىتىرۋشىلەر جۇمىس ورىندارىنا كەلگەننەن باستاپ تاپسىرىلعان جۇمىستى بىردەن اتقارا المايدى. وسى كەلەڭسىزدىكتى جويۋ ءۇشiن «جاس­تار تاعىلىمداماسى» ەنگiزiلiپ, بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ورىنسىز جۇمسالۋىنا توسقاۋىل قويۋ قاجەت. وسىنى ويلاناتىن ۋاقىتتىڭ جەتكەنى كۇمانسىز.

قامبار اجىبەكوۆ,

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.

قىزىلوردا وبلىسى.

ستاندارتتار – ءمىنسىز قىزمەت كورسەتۋ تەتىگى

پارلامەنت ماجىلىسىندەگى «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ الەۋمەتتىك كەڭەسى پالاتانىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىمەن بىرلەسىپ وتىرىس وتكىزدى. وندا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارى جانە الەۋمەتتىك ورتانى دامىتۋ فاكتورى جان-جاقتى ءسوز بولدى.

وتىرىستا مودەراتورلىق جاساعان فراكتسيانىڭ الەۋمەتتىك كەڭەسىنىڭ ءتور­ايىمى ايتكۇل ساماقوۆا ءوز سوزىندە بيىلعى جولداۋدا ەلباسى الەۋمەتتىك ستاندارتتارعا قاتىستى ناقتى تاپسىرمالار بەرگەندىگىنە ەرەكشە توقتالدى. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى سۆەتلانا فەرحو «الەۋمەتتىك قىزمەتتى ستاندارتتاۋ – الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋ فاكتورى» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاسادى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە الەۋمەتتىك زاڭنامالىق بازا قۇرىلعانىمەن, ونىڭ الەۋەتى ءالى دە تولىق پايدالانىلماي كەلەدى. اسىرەسە, قابىلدانعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ ورىندالۋىنا باقىلاۋ قاجەتتى دەڭگەيدە ەمەس. سوندىقتان دا الەۋمەتتىك زاڭنامانىڭ تيىمدىلىگىنە زەرتتەۋ جۇرگىزىلۋى ورىندى بولماق. مۇنىڭ بارلىعى دا دەپۋتاتتار باستاماشى بولعان «مينيمالدى الەۋمەتتىك ستاندارتتار جانە كەپىلدىكتەر تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارىندا كورىنىس تابۋى ءتيىس.

مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارى جۇيەلەنگەنىن تىلگە تيەك ەتكەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەرىك ءبايجۇنىسوۆ بۇل ستاندارتتار پاتسيەنتتىڭ ۇيىنەن اۋرۋحاناعا جەتۋىندەگى جاعدايىن تولىق قامتيتىندىعىن ورتاعا سالدى.

ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدە فران­تسيا­­لىق ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ ستاندارتتارى باس­­شىلىققا الىناتىنى اتاپ كورسەتىلدى. ىشە­­تىن سۋدان باستاپ, سانيتارلىق اۆياتسياعا دەيىن ستاندارتتالاتىنى بەلگىلى بولدى. ءتىپتى, جەدەل جاردەمنىڭ ءوزى بۇرىنعىداي جارتى سا­عاتتا ەمەس, پاۆلودارداعىداي 9 مينۋتتا, ال ال­­­ماتىداعى جاعدايدا 11 مينۋتتا دىتتەگەن جەرى­­نە جەتۋى ءتيىس. وندا دا جەدەل جاردەم كولى­گى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن تو­لىق قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس. قۇجات اينالى­مىندا جۋرنالدار تولتىرۋدىڭ 40 پايىزى قىس­قارتىلىپ, قالعانى ەلەكتروندى دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلەتىنى ەرەكشە اتالدى.

مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان الەۋمەتتىك قولداۋلاردى سانامالاپ بەرگەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا قازىرگى تاڭدا مينيمالدى ءومىر ءسۇرۋ شەگى مەن ەڭ تومەنگى جالاقى كولەمىنىڭ بىردەي ەكەندىگىنە نازار اۋداردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, حالىقارالىق ساراپشىلار وسى ەكى كورسەتكىشتى ەسەپتەۋ ءادىسىن تولىق وزگەرتۋ قاجەتتىگىن ۇسىنىپ وتىر. ايتسە دە بارلىعى ەكونوميكانىڭ دەڭگەيىنە جانە بيۋدجەتتىڭ مۇمكىندىگىنە تىرەلىپ وتىر. سونداي-اق, ۆيتسە-مينيستر ازىق-ت ۇلىك سەبەتىنىڭ قۇرىلىمىن دا وزگەرتۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە اتادى. بۇگىنگى تاڭدا ازىق-ت ۇلىك قۇرامى 43 ونىمنەن تۇراتىن كورىنەدى. الايدا, تۇرعىندار قاراجاتتىڭ 55 پايىزىن ازىق-ت ۇلىك ەمەس زاتتارعا جۇمساۋدى دۇرىس كورەدى ەكەن. سوندىقتان دا بۇل سالاداعى ستاندارتتاردى دا قايتا قاراستىرعان ءجون.

الەۋمەتتىك كەڭەس وتىرىسىندا بۇدان باسقا دا بايانداماشىلاردىڭ ۋاجدەرى تىڭدالدى. سونداي-اق, ايتىلعان ماسەلەلەر بويىنشا تالقىلاۋ ءجۇردى. ارتىنان مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جاسالعان زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ الەۋمەتتىك زەرتتەۋى مەن مونيتورينگىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى.

فوتوكۇندەلىك

سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.