الەم • 29 قازان، 2021

يران يادرولىق كەلىسسوزدەرگە قايتا ورالماق

119 رەت كورسەتىلدى

يران ۆەنادا ءوتىپ جاتقان يادرولىق كەلىسسوزدەرگە قايتا ورالۋعا ءازىر. بۇل تۋرالى اتالعان ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ءالي باگەري كاني بريۋسسەلدە ەۋروپالىق وداقتىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋىندە ايتتى. 

ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، كەلىسسوز­دەردىڭ كەزەكتى راۋندى قاراشا­نىڭ اياعىندا وتپەك. ازىرگە ناقتى ۋاقىتى بەلگىسىز. بىراق ءالي كاني كەلىسسوز­دەر وتەتىن ۋاقىت كەلەسى اپتادا ناقتىلا­ناتىنىن جەتكىزدى.

قازىرگى تاڭدا تاراپتار 2015 جىلى قول قويىلعان «بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىن» قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە تىرىسىپ جاتىر. ەستەرىڭىزدە بولسا، 2015 جىلدىڭ شىلدەسىندە ۆەنادا يران مەن تاعى التى مەملەكەت – اقش، قىتاي، رەسەي، گەرمانيا، ۇلىبريتانيا جانە فرانتسيا «بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىنا» قول قويعان ەدى. كەلىسىم بويىنشا يران تاراپى ۋراندى با­يىتۋ باعدارلاماسىن تومەندەتۋگە، ال حالىقارالىق قوعامداستىق تەگەرانعا سالىنعان سانكتسيالاردى جۇمسارتۋعا مىندەتتەمە العان.

اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى دونالد ترامپ اق ءۇي تىزگىنىن ۇستاۋعا تالاس كەزىندەگى ءبىر سوزىندە يرانمەن جاسالعان يادرولىق كەلىسىمدى «اپات» دەپ باعالاپ، بۇل قۇجاتتى يرانعا يادرولىق قارۋلارىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ مالىمدەگەن. پرەزيدەنتتىك لاۋازىمعا كىرىسكەن سوڭ ول بۇل ءسوزدى بەكەرگە ايتپاعانىن ىسپەن كورسەتتى.

وسىلايشا، 2018 جىلى دونالد ترامپ يران يادرولىق كەلىسىمىنەن شىعۋ تۋرالى شەشىمگە قول قويدى. سونداي-اق كەلىسىمنەن شىعىپ قانا قويماي، يرانعا قاتىستى ەڭ قاتاڭ سانكتسيالار قابىلدايتىنىن جەتكىزگەن. كەيىننەن رەسمي ۆاشينگتون اتالعان ەلدەگى بىر­­نەشە كومپانياعا، جەكە تۇل­عاعا قا­­تىس­­تى ەكونوميكالىق، كەي­بىرى­نە ءتىپتى ساياسي تىيىمىن ۇدە­تىپ جىبەر­دى. ماسە­لەن، يراننىڭ ايماق­تاعى ىق­پالى­نىڭ بەلگىسى سانالاتىن «رەۆوليۋ­تسيا ساقشى­لارىن» تەرروريستىك ۇيىم دەپ تانىدى.

ۆاشينگتون بيلىگى مۇنىمەن توقتا­ماي، پارسى شىعاناعى توڭىرەگىندە ءوز اسكەرىنىڭ سانىن ارتتىردى. اقش اسكەريلەرى يراندىق بەدەلدى گەنەرال كاسسەم سۋلەيمانيدى درون ارقىلى اتىپ ءولتىردى. مۇنىڭ ءبارى ەكى ەل اراسىنداعى جاعدايدى ۋشىقتىرىپ، يادرولىق كەلىسىم تۋرالى ۇمىتتىرىپ جىبەرۋگە شاق قالعان-دى.

يران دا قاراپ جاتپادى. اقش-تىڭ يراكتاعى بازاسىن اتقىلادى. بىلتىر ەل پارلامەنتى ۋران وندىرىسىنە قاتىس­تى زاڭ قابىلداپ، ونى بايىتۋ دەڭگەيىن 20 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋگە كىرىستى. 2015 جىلى قابىلدانعان كەلىسىم بو­يىنشا بايىتۋ مولشەرىن 3،67 پا­يىزدان اسىرماۋعا ءتيىس. بىراق تەگەران بيلىگى اقش تاراپى سانكتسيالارىن المايىنشا بۇل باعىتتاعى جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەتىنىن جەتكىزدى. بۇدان بولەك يران ەلدەگى ۋران مولشەرىن 300 كيلوگرامنان اسىرعان. بۇل 2015 جىلعى كەلىسىمگە ساي ەمەس.

ماۋسىمدا يراندا پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكەنى بەلگىلى. سوعان دەيىن قىزۋ جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەر يبراھيم رايسي ەل تىزگىنىن ۇستاعاننان سوڭ توقتاپ قالدى. يران تاراپى تالاي مارتە جيىندى جالعاستىرۋعا نيەتتى ەكەنىن بىلدىرگەن. بىراق كەشەگە دەيىن ناقتى مەرزىمىن ايتپاي كەلدى.

وقيعانىڭ بۇلاي ءوربۋى ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ باسىن قاتىرعان. يران قايتادان كەلىسسوز ۇستەلىنە وتىرماسا، قانداي شارا قابىلداۋ قا­جەت­تىگى ساراپشىلار اراسىندا كوتەرىلە باس­تادى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، يران قاراشادا كەلىسسوزدەردى قايتا جال­عاستىرۋعا نيەت بىلدىرگەنىمەن، كەلىسىم­گە قول قويۋدى بىرنەشە جىلعا شەگەرۋى ىقتيمال. وسى مەرزىم ىشىندە كوپ كولەمدە ۋران بايىتىپ الۋى ىقتيمال.

يران مەن «التىلىق» قاراشا ايىندا ۆەناعا جينالسا، يراننىڭ يادرولىق نىساندارىن باقىلاۋعا جاۋاپتى بۇۇ-نىڭ يادرولىق باقىلاۋ ۇيىمى اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ (ماگاتە) باسقارۋشىلار كەڭەسىنىڭ جوسپارلانعان وتىرىسىمەن تۇسپا-تۇس كەلەدى. قۇرامىندا 35 مۇشە بار باسقارما تەگەراننىڭ ماگاتە ينس­پەك­تورلارىنىڭ يرانداعى كەيبىر يادرو­لىق نىساندارعا كىرۋىنە رۇقسات بەرمەگەنىنە قاتىستى قابىلداناتىن شارانى تالقىلايدى. يراننىڭ ۆەنا­داعى كەلىسسوزدەرگە قايتا ورالۋى كەڭەستىڭ شەشىمىن جەڭىلدەتۋى مۇمكىن.

ەستەرىڭىزدە بولسا، كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىنە سايكەس ەكى جۇمىس توبى قۇرىلعان. ءبىرىنشىسى يرانعا سالىنعان ەكونوميكالىق سانكتسيالاردىڭ ءبارىن ەگجەي-تەگجەي زەرتتەپ، اقش ولار­دىڭ قايسىسىن الىپ تاستاۋى قاجە­تىن انىق­تاۋعا كىرىستى. ەكىنشى توپ يران­نىڭ موينىنا ارتىلعان مىندەتتەردى ناقتىلاپ، ونىڭ قانشالىقتى ورىندالىپ جاتقانىن باقىلايدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

حاتتوننىڭ ۇلى اتتيلانى اتىنان ءتۇسىردى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 10:35

جەكپە-جەكسىز وتكەن العاشقى جىل

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 09:08

«دينامودان» جەڭىلدى

حوككەي • بۇگىن، 07:34

كرەاتيۆتى كىتاپ دۇكەنى

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جانبوتا جاراپ تۇر

سپورت • بۇگىن، 07:27

اقىن تۇتىنعان كەسە

تاريح • بۇگىن، 07:24

ۇلى جامبىل مۇراسى ۇلىقتالدى

رۋحانيات • بۇگىن، 00:33

ۇقساس جاڭالىقتار