حاق تاعالا قاسيەتتى قۇران كارىمنىڭ «حۋجۋرات» سۇرەسىنىڭ 13-اياتىندا: «ەي, ادامدار! نەگىزىندە, ءبىز سەندەردى ءبىر ەر جانە ءبىر ايەلدەن جاراتتىق, ءارى سەندەردى ءبىر-بىرلەرىڭدى تانىپ, بىلۋلەرىڭ ءۇشىن حالىقتار مەن رۋلار ەتىپ جاسادىق. انىعىندا, اللانىڭ الدىنداعى سەندەردىڭ ەڭ قۇرمەتتىلەرىڭ – تاقۋالارىڭ», دەيدى.
ءبىز بۇل اياتتان بۇكىل ادامزات بالاسىنىڭ ۇلتتار بولىپ ءبىر-بىرىنەن ەرەكشەلەنىپ جاراتىلۋى جاراتۋشى جاببار يەمىزدىڭ دانالىعى, مەيىرىمى مەن نىعمەتى ەكەنىن تۇسىنەمىز.
كۇللى ءومىرى ادامزات بالاسىنا ونەگە بولعان ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەد (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) العاشقى امالىن مۇسىلمان ۇمبەتىن باۋىرلاستىرۋدان, قاسيەتتى ءمادينادا قونىستانعان رۋ مەن تايپالاردى تاتۋلاستىرۋدان باستاعان. وسىلايشا, بىرلىك پەن باۋىرمالدىق سيپاتتىڭ نەگىزىندە يسلام ءدىنىنىڭ ىرگەتاسى قالاندى.
حاق ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) بەيبىت جولمەن قاسيەتتى مەككە قالاسىن العاندا باسقا سەنىمدەگى حالىقتىڭ ءدىني راسىمدەرىنە قۇرمەتپەن قاراعان. بۇل – كەز كەلگەن باسشى مەن كەز كەلگەن سالاعا جاۋاپتى ادام ءۇشىن وشپەس ونەگە, سارقىلماس ساباق دەپ اتار ەدىك. اللا ەلشىسىنىڭ ونەگەلى ءىسى باسقارۋ ىسىندەگى بارلىق ادامعا ۇلگى بولا بەرمەك.
ەلىمىزدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ءوتىپ كەلە جاتقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. ويتكەنى الەمدەگى ساياسي ۇستانىمدار مەن مەملەكەتارالىق قارىم-قاتىناستار كۇن سايىن قۇبىلعان مىنا زاماندا ادامزات بالاسىن دوستىق پەن تاتۋلىققا ۇندەۋ اسا ماڭىزدى ءىستىڭ بىرىنە اينالدى. ادام بالاسى كەلىسىمسىز كەلەشەك بولمايتىنىن جاقسى ءتۇسىندى.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىر سوزىندە: «حالىقتاردى ءبىر-بىرىنەن بولەتىن تەڭىزدەر ەمەس, ناداندىق پەن تىلدەردىڭ بولەكتىگى دە ەمەس, ارازدىق قانا. دوستىق جوق جەردە ارازدىققا مۇمكىندىك مول بولماق» دەگەن ەدى.
اللاعا شۇكىر, بۇگىندە ەۋرازيا جۇرەگىندە بەيبىت عۇمىر كەشىپ كەلە جاتقان قازاقستان تورتكۇل دۇنيەگە بىتىمگەر, ارااعايىن, ىمىراشىل ىرگەلى ەل رەتىندە تانىلدى. ەلىمىزدىڭ رۋحاني بىرلىگىن نىعايتۋعا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى دا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
قۇدايعا شۇكىر, ەلىمىزدە ءداستۇرلى دىندەر اراسىنداعى ءوزارا كەلىسىم جوعارى دەڭگەيدە كورىنىس تاپقان. ءدىن قايراتكەرلەرىنىڭ باسىن قوسىپ, بارشا حالىقتى ءدىني تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىققا ۇندەگەن ەڭسەلى ەلوردامىز رۋحاني كەلىسىم مەن بىرلىكتىڭ سيمۆولىنا اينالدى. سارىارقا توسىندە وتەتىن ءداستۇرلى سەزدەر دىندەر اراسىنداعى ديالوگتى دامىتۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسۋدا. ەلباسىنىڭ بۇل باستاماسى حاكىم ابايدىڭ: ء«بىرىڭدى قازاق ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ ءىستىڭ ءبارى بوس», دەگەن ءسوزىن عالامدىق بيىككە كوتەردى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا: «قوعامداعى بىرلىك پەن كەلىسىمدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز كەرەك. ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن بارلىق ازاماتىمىز ءتۇسىنۋ قاجەت. ءبىز قاشاندا الاۋىزدىققا قارسى تۇرا بىلگەن ەلمىز», دەپ اتاپ ءوتتى.
راسىندا, قازاق كوشىن باستاعان كەشەگى حان-سۇلتاندارىمىز ەل باسقارۋ ءىسىن ەڭ اۋەلى ۇلتتى ىنتىماققا ۇيىستىرۋدان باستادى. بابالارىمىزدىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى رەتىندە بارشامىز بىرلىگىمىزدى بەكەم ەتۋگە ۇلەس قوسۋىمىز ءتيىس دەپ سانايمىز.
ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەد (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) قاسيەتتى ءمادينا قالاسىنا قونىس اۋدارعان ساتتە ء«مادينا كونستيتۋتسياسىن» قابىلدادى. اللا ەلشىسى وسى قۇجاتتا ياھۋدي قاۋىمىمەن كەلىسىمشارت جاساپ: «ياھۋديلەردىڭ ءدىنى – وزدەرىنە ءتان, مۇسىلمانداردىڭ دا ءدىنى – وزدەرىنە ءتان» (25 باپ) دەگەن قۇقىقتىق نورما بەكىتكەن ەدى. سونىمەن بىرگە حاق ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) يەمەندەگى ناجران جانە سيريامەن شەكارالاس ايماقتاعى ءايلا, جاربا, ءازرۋح ەلدىمەكەندەرىندەگى حريستيان ءدىنى وكىلدەرىمەن دە ءبىر مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرۋ تۋرالى كەلىسىم جاسادى.
يسلام دىنىندە ءدىني-سەنىم بوستاندىعى عانا ەمەس, ۇلت پەن ۇلىستاردىڭ دا قۇقىعى مەن ەركىندىگى قامتىلعان. «اراب ۇلتى وزگە ۇلتتارعا ۇستەمدىك ەتە المايدى, وزگە ۇلتتار دا اراب ۇلتىنان ۇستەم ەمەس», دەپ وسيەت قالدىرعان اللا ەلشىسى قاشان دا ادامزات بالاسىن بىرلىك پەن يگىلىككە ۇندەگەن.
اسىل ءدىنىمىزدىڭ نەگىزدەرى بويىنشا مۇسىلمان بالاسى وزگە ءدىن مەن ۇلت وكىلدەرىمەن ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار اياسىندا ءومىر ءسۇرۋى كەرەك. يسلام ءدىنى بارشا ۇلتتى تاتۋلىقتا, ءوزارا قۇرمەت پەن كەلىسىم اياسىندا ءومىر سۇرۋگە ۇندەيدى. جاراتۋشى جاببار يەمىز قاسيەتتى قۇراندا ادامزات بالاسىنا: «اللانىڭ جىبىنەن مىقتاپ ۇستاڭدار, اجىراپ بولىنبەڭدەر» ء(«الي-يمران» سۇرەسى, 103-ايات), دەپ بۇيىرعان. دانا حالقىمىز: «ىرىس الدى – ىنتىماق», دەيدى. بىرلىگى بەكەم ەلگە بەرەكە ورنايدى. جاراتقاننىڭ جاردەمىمەن ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا ءبىز قانشاما سىندارلى ساتتەر مەن سىناقتاردى ەڭسەرىپ كەلەمىز.
Əيگىلى عۇلاما-ويشىل ءابۋ ناسىر ءال-فارابي: «شىنايى باقىتقا جەتكىزەتىن ىستەردە تۇرعىندارى ءوزارا كومەكتەسۋ ماقساتىن العا قويعان قالا قايىرىمدى قالا بولىپ تابىلادى, ال ازاماتتارى باقىتقا جەتۋ ماقساتىمەن ءبىر-بىرىنە كومەكتەسىپ وتىراتىن قوعام – قايىرىمدى قوعام», دەگەن ەكەن. قايىرىمدى قوعام بولۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, بىزگە توننىڭ ىشكى باۋىنداي بىرلىك كەرەك.
اللا تاعالا حالقىمىزعا اماندىق, جۇرتىمىزعا تىنىشتىق, كۇللى ادامزات بالاسىنا ىنتىماق ءناسىپ ەتكەي. ءاۋمين!
ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي
