مۇنى ساراپشىلار ەۋروپا مەن ازيا قۇرلىعىنداعى تابيعي گاز بەن كومىردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىمەن بايلانىستىرادى. قازىر قوس قۇرلىقتا دا ەلەكتر گەنەراتسياسىندا مۇنايعا سۇرانىس ارتا ءتۇستى. حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىكتىڭ (مەا) جەتەكشى ساراپشىلارى سالاداعى داعدارىستان سوڭ مۇنايعا سۇرانىس الداعى ايلاردا تاۋلىگىنە 500 مىڭ باررەلگە ءوسۋى مۇمكىن ەكەنىن العا تارتادى. «قازىر كومىر مەن گازدىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى مۇنايعا سۇرانىس ارتتى. بۇل «قارا التىن» نارىعىنداعى ءرالليدى قالىپتاستىرعانىن كورىپ وتىرمىز» دەگەن پىكىرىمەن ءبولىستى Vanda Insights نەگىزىن قالاۋشى ۆاندانا حاري.
ءبىر عاسىر بۇرىن ونەركاسىپتىك قور يندەكسىن سارالاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان Dow Jones Market مالىمەتىنە جۇگىنسەك, نيۋ-يوركتەگى تاۋار بيرجاسىنىڭ (NYMEX) ەلەكتروندى ساۋدا-ساتتىقتا قاراشا ايى ءۇشىن امەريكالىق WTI مۇناي فيۋچەرستەرىنىڭ باعاسى ءبىر باررەلگە 83,51 دوللارعا جەتتى. ماسەلەن, 15 قازاندا وسى كەلىسىمشارتتاردىڭ قۇنى 0,97 دوللارعا (1,2%) ءوسىپ, باررەلىنە 82,28 دوللارعا جەتتى. مۇنى دا 2014 جىلعى 21 قازاننان بەرگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش دەۋگە بولادى. وتكەن اپتادا Brent مۇنايىنىڭ باعاسى 3%-عا, WTI «قارا التىنى» 3,7%-عا ءوستى. ەكەۋىنىڭ دە قۇنى سەگىز اپتا بويى ءوسىپ كەلەدى. وسىلايشا, Brent قۇنىنىڭ 1999 جىلدىڭ ساۋىرىنەن, ال WTI باعاسىنىڭ 2004 جىلعى تامىزدان بەرى العاش رەت ەڭ ۇزاق مەرزىم بويى ءارى ۇزدىكسىز وسكەنى بايقالادى.
«مۇناي كەلەسى ايدا باررەلىنە 90 دوللارعا دەيىن وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. ەۋروپا مەن ازيادا مۇناي مەن گاز تاپشىلىعى ساقتالىپ وتىرعان كەزدە باررەل باعاسى قىمباتتاي بەرەدى» دەيدى Velandera Energy Partners كومپانياسىنىڭ باس قارجى ديرەكتورى مانيش رادج. ونىڭ بۇل تۇجىرىمىن MarketWatch ساراپشىسى «مۇناي باعاسى باررەلىنە 100 دوللارعا دەيىن كوتەرىلسە دە ونى پايدالانۋ گازبەن سالىستىرعاندا ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى بولادى», دەپ قۋاتتاپ وتىر.
جاھاندىق نارىقتا مۇناي باعاسىنىڭ وسۋىنە نە ىقپال ەتەدى؟ باررەل باعامىنىڭ قۇبىلۋىن قالت جىبەرمەيتىن ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە جۇگىنسەك, مۇنى الدىمەن وتىنعا الەمدىك سۇرانىستىڭ قالپىنا كەلۋىمەن بايلانىستىرعان ءجون. بىراق بۇل ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ باعاسى قىمباتتاعان گاز بەن كومىردىڭ ورنىنا ديزەل وتىنى مەن مازۋتتى تۇتىنۋعا كوشۋىنە اسەر ەتەدى. قىسقى ماۋسىم جاقىنداعان سايىن سۇرانىس تاعى دا ارتۋى مۇمكىن. وسى ورايدا FOREX حالىقارالىق نارىعىنداعى كوشباسشىنىڭ ءبىرى – وanda ساراپشىسى ەدۆارد مويدىڭ ايتۋىنشا, مۇناي نارىعىنداعى تاپشىلىق ۇدەي تۇسەتىن سەكىلدى. ويتكەنى اۋا رايى سالقىنداعان سايىن ەنەرگەتيكالىق داعدارىس تەرەڭدەي بەرەدى. كومىر مەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ, وعان قوسا تابيعي گازدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مۇنايعا قوسىمشا سۇرانىستى ارتتىرادى. بىراق اقش پەن وپەك+ نارىققا قوسىمشا كولەم بەرۋگە اسىقپايتىن سياقتى.
«وتكرىتيە Research» زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشى ساراپشىسى اندرەي كوچەتكوۆ تا كومىر مەن گاز باعاسىنىڭ رەكوردى مۇنايعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىراتىنىنا سەنىمدى بولىپ وتىر. اسىرەسە, ءتورتىنشى توقسانداعى احۋال سولتۇستىك جارتى شارداعى تەمپەراتۋرانىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى كۇردەلەنە تۇسەتىن سياقتى. ويتكەنى قىتايدا كومىر باعاسى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتكەن. سول سەبەپتەن, مۇناي ونىمدەرى, ونىڭ ىشىندە مازۋت ەلەكتر مەن جىلۋدى ءوندىرۋ ءۇشىن بۇرىنعىدان دا مول سۇرانىسقا يە بولۋى مۇمكىن.
بۇدان بۇرىن حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىك 2021 جىلعى مۇنايعا سۇرانىستىڭ بولجامىن تاۋلىگىنە 96,3 ملن باررەلگە دەيىن كوتەرگەن ەدى. دەمەك, جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇل سۇرانىس تاۋلىگىنە 5,5 ملن باررەلگە ارتادى. اتالعان اگەنتتىك 2022 جىلعا سۇرانىستىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ بولجامىن تاۋلىگىنە 3,2-دەن 3,3 ملن باررەلگە دەيىن ناقتىلاعان ەدى. وسى بولجامنىڭ ناتيجەسىندە الداعى جىلى مۇنايعا سۇرانىس تاۋلىگىنە 99,6 ملن باررەلدى قۇرايدى. ارينە, بۇل كورسەتكىش COVID-19 پاندەمياسىنا دەيىنگى دەڭگەيدەن ءسال جوعارى ەكەنى داۋسىز. الايدا اقش ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى 2021 جىلى ەلدەگى تاۋلىكتىك مۇناي ءوندىرۋ بولجامىن 60 مىڭ باررەلگە, تاۋلىگىنە 11,02 ملن باررەلگە دەيىن تومەندەتكەنىن ەسكەرگەن ءجون.
باتىس مۇناي كومپانيالارىنا تازا ەنەرگياعا تەز اۋىسۋدى تالاپ ەتكەن ينۆەستورلار مەن ەكو-بەلسەندىلەر اسەر ەتەتىنى داۋسىز. ويتكەنى باتىس ينۆەستورلارى كومپانيالاردىڭ وندىرىستىك قىزمەتىن قارجىلاندىرۋعا اسىقپايدى. ءسويتىپ ينۆەستورلار مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋىنان سەسكەنىپ, جاڭا مۇناي كەن ورىندارىنا از اقشا جۇمساعاندى ءجون كورەدى. جالپى, قازىر مۇناي نارىعىنداعى ۇسىنىس شەكتەۋلى كۇيدە قالىپ وتىر. بىراق سۇرانىستىڭ ءالى دە وسەتىنى داۋ تۋدىرمايدى. ال باتىستاعى الپاۋىتتاردىڭ مول مۇناي وندىرۋگە اسىقپاۋىنان ولاردىڭ ورنىن باسقا كومپانيالاردىڭ باسۋىنا مۇمكىندىك اشىلدى. ماسەلەن, ساۋد ارابياسىنىڭ جەتەكشى مۇناي ءوندىرۋشىسى Saudi Aramco مۇناي ءوندىرۋدى كۇنىنە كەمىندە 1 ملن باررەلگە, ءتىپتى 2030 جىلعا قاراي 13 ملن-عا دەيىن ارتتىرۋدى جوسپارلاعانىن ءمالىم ەتتى. سونداي-اق كۋۆەيت, ءباا, يراك, ليۆيا, ارگەنتينا, كولۋمبيا مەن برازيلياداعى مۇناي كومپانيالارى دا مۇناي ءوندىرىسىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ساراپشىلاردىڭ پايىمىنشا, مۇناي مەن تابيعي گازدىڭ باعاسى قازىرگىدەن وسە تۇسسە, مول مۇناي ءوندىرۋشى ەلدەر ۇسىنىستى ارتتىرۋعا ءماجبۇر بولادى. ماقسات – نارىققا مۇنايدى كوبىرەك شىعارۋ. تاعى دا دەرەككە جۇگىنەر بولساق, وتكەن ايدا كۋۆەيت ءوندىرىستى كۇنىنە 2,4 ملن-نان 4 ملن باررەلگە دەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن الداعى بەس جىل ىشىندە بارلاۋ جۇمىستارىنا 6 ملرد دوللاردان استام قارجى سالۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن مالىمدەدى. دەمەك, الەمدىك مۇناي نارىعىنىڭ ويىنشىلارى ءالى دە باررەل باعامىنىڭ كوتەرىلگەنىن قالايدى.
مۇناي باررەلىنىڭ بۇگىنگى كوتەرىلگەن بيىگى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن وتە ءتيىمدى بولماق. ويتكەنى ەلىمىزدە وندىرىلگەن مۇنايدى ەكسپورتتاۋدىڭ وتاندىق ەكونوميكانى وركەندەتۋگە ىقپالى زور. بىرىنشىدەن, رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسەتىن كىرىستەر مەن سالىقتار كولەمى ۇلعايادى. ەكىنشىدەن, گەولوگيالىق بارلاۋدى دامىتۋعا دەن قويىلادى. ۇشىنشىدەن, جاڭا كەن ورىندارىن اشۋ مەن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر وڭ شەشىمىن تابادى. دەمەك, كومىرسۋتەكتى شيكىزاتى مول ەلىمىز ءۇشىن باررەل باعامىنىڭ تاعى دا وسە تۇسكەنى قاجەت.
اتىراۋ وبلىسى
