ەكونوميكا • 27 قازان، 2021

باررەل كوتەرىلگەن بيىك

1216 رەت كورسەتىلدى

الەمدىك مۇناي نارىعىنداعى «قارا التىن» باررەلى قايتا كوتەرىلدى. ماسەلەن، 18 قازاندا لوندونداعى ICE Futures بيرجاسىندا ەڭ ءوتىمدى Brent مۇنايىنىڭ جەلتوقسانداعى فيۋچەرستەرىنىڭ قۇنى باررەلىنە 85،75 اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل – 2018 جىلعى 9 قازاننان بەرگى ەڭ جوعارى باعا.

مۇنى ساراپشىلار ەۋروپا مەن ازيا قۇرلىعىنداعى تابيعي گاز بەن كومىردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىمەن بايلانىس­تىرادى. قازىر قوس قۇرلىقتا دا ەلەكتر گەنەراتسياسىندا مۇنايعا سۇرانىس ارتا ءتۇستى. حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنت­تىكتىڭ (مەا) جەتەكشى ساراپشى­لارى سالاداعى داعدارىستان سوڭ مۇ­نايعا سۇرانىس الداعى ايلاردا تاۋ­لىگىنە 500 مىڭ باررەلگە ءوسۋى مۇمكىن ەكەنىن العا تارتادى. «قازىر كومىر مەن گازدىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى مۇنايعا سۇرانىس ارتتى. بۇل «قارا التىن» نارىعىنداعى ءرالليدى قالىپتاستىرعانىن كورىپ وتىرمىز» دەگەن پىكىرىمەن ءبولىستى Vanda Insights نەگىزىن قالاۋشى ۆاندانا حاري.

ءبىر عاسىر بۇرىن ونەركاسىپتىك قور يندەكسىن سارالاۋ ماقساتىندا قۇرىل­عان Dow Jones Market مالىمەتىنە جۇگىنسەك، نيۋ-يوركتەگى تاۋار بيرجاسى­نىڭ (NYMEX) ەلەكتروندى ساۋدا-ساتتىقتا قاراشا ايى ءۇشىن  امەريكالىق WTI مۇناي فيۋچەرستەرىنىڭ باعاسى ءبىر باررەلگە 83،51 دوللارعا جەتتى. ماسەلەن، 15 قازاندا وسى كەلىسىمشارتتاردىڭ قۇنى 0،97 دوللارعا (1،2%) ءوسىپ، باررەلىنە 82،28 دوللارعا جەتتى. مۇنى دا 2014 جىلعى 21 قازاننان بەرگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش دەۋگە بولادى. وتكەن اپتادا Brent مۇنايىنىڭ باعاسى 3%-عا، WTI «قارا التىنى» 3،7%-عا ءوستى. ەكەۋى­نىڭ دە قۇنى سەگىز اپتا بويى ءوسىپ كەلەدى. وسىلايشا، Brent قۇنىنىڭ 1999 جىل­دىڭ ساۋىرىنەن، ال WTI باعاسىنىڭ 2004 جىلعى تامىزدان بەرى العاش رەت ەڭ ۇزاق مەرزىم بويى ءارى ۇزدىكسىز وسكەنى بايقالادى.

«مۇناي كەلەسى ايدا باررەلىنە 90 دوللارعا دەيىن وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. ەۋروپا مەن ازيادا مۇناي مەن گاز تاپ­شىلىعى ساقتالىپ وتىرعان كەزدە باررەل باعاسى قىمباتتاي بەرەدى» دەيدى Velandera Energy Partners كوم­پانياسىنىڭ باس قارجى ديرەكتورى مانيش رادج. ونىڭ بۇل تۇجىرىمىن MarketWatch ساراپشىسى «مۇناي باعاسى باررەلىنە 100 دوللارعا دەيىن كوتەرىلسە دە ونى پايدالانۋ گازبەن سالىس­تىرعاندا ەكونوميكالىق تۇرعى­دان ءتيىمدى بولادى»، دەپ قۋاتتاپ وتىر.

جاھاندىق نارىقتا مۇناي باعا­سىنىڭ وسۋىنە نە ىقپال ەتەدى؟ باررەل باعامىنىڭ قۇبىلۋىن قالت جىبەر­مەي­تىن ساراپشىلاردىڭ پىكىرى­نە جۇگىنسەك، مۇنى الدىمەن وتىنعا الەم­دىك سۇرانىستىڭ قالپىنا كەلۋىمەن باي­لا­نىستىرعان ءجون. بىراق بۇل ءوندى­رۋ­شى كومپانيالاردىڭ باعاسى قىم­بات­تاعان گاز بەن كومىردىڭ ورنى­نا ديزەل وتىنى مەن مازۋتتى تۇتىنۋعا كوشۋى­نە اسەر ەتەدى. قىسقى ماۋ­سىم جا­قىن­داعان سايىن سۇرانىس تاعى دا ارتۋى مۇمكىن. وسى ورايدا FOREX حا­لىقارالىق نارىعىنداعى كوشباس­شىنىڭ ءبىرى – وanda ساراپشىسى ەدۆارد مويدىڭ ايتۋىنشا، مۇناي نارىعىنداعى تاپشىلىق ۇدەي تۇسەتىن سەكىلدى. ويتكەنى اۋا رايى سالقىندا­عان سايىن ەنەرگەتيكالىق داعدارىس تەرەڭدەي بەرەدى. كومىر مەن ەلەكتر ەنەر­گياسىنىڭ، وعان قوسا تابيعي گازدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مۇنايعا قوسىمشا سۇرانىستى ارتتىرادى. بىراق اقش پەن وپەك+ نارىققا قوسىمشا كولەم بەرۋگە اسىقپايتىن سياقتى.

«وتكرىتيە Research» زەرتتەۋ ورتا­لىعىنىڭ جەتەكشى ساراپشىسى اند­رەي كوچەتكوۆ تا كومىر مەن گاز باعا­سىنىڭ رەكوردى مۇنايعا دەگەن سۇرا­نىست­ى ارتتىراتىنىنا سەنىمدى بولىپ وتىر. اسىرەسە، ءتورتىنشى توقسانداعى احۋال سول­تۇستىك جارتى شارداعى تەمپە­را­تۋ­را­نىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى كۇر­دەلەنە تۇسەتىن سياقتى. ويتكەنى قىتاي­دا كومىر باعاسى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتكەن. سول سەبەپتەن، مۇناي ونىمدەرى، ونىڭ ىشىندە مازۋت ەلەكتر مەن جىلۋدى ءوندىرۋ ءۇشىن بۇرىنعىدان دا مول سۇرانىسقا يە بولۋى مۇمكىن.

بۇدان بۇرىن حالىقارالىق ەنەرگە­تيكالىق اگەنتتىك 2021 جىلعى مۇنايعا سۇرانىستىڭ بولجامىن تاۋلىگىنە 96،3 ملن باررەلگە دەيىن كوتەرگەن ەدى. دە­مەك، جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇل سۇ­را­­نىس تاۋلىگىنە 5،5 ملن باررەلگە ار­تا­دى. اتالعان اگەنتتىك 2022 جىل­عا سۇ­را­نىس­تىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ بول­جا­مىن تاۋ­لى­گىنە 3،2-دەن 3،3 ملن باررەل­گە دە­يىن ناق­تىلاعان ەدى. وسى بول­جا­م­نىڭ نات­ي­جەسىندە الداعى جىلى مۇ­ناي­عا سۇرانىس تاۋلىگىنە 99،6 ملن بار­رەل­دى قۇرايدى. ارينە، بۇل كورسەتكىش COVID-19 پاندەمياسىنا دەيىنگى دەڭ­گەي­دەن ءسال جوعارى ەكەنى داۋسىز. الايدا اقش ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى 2021 جىلى ەلدەگى تاۋلىكتىك مۇناي ءوندىرۋ بول­جا­مىن 60 مىڭ باررەلگە، تاۋلىگىنە 11،02 ملن باررەلگە دەيىن تومەندەتكەنىن ەسكەرگەن ءجون.

باتىس مۇناي كومپانيالارىنا تازا ەنەرگياعا تەز اۋىسۋدى تالاپ ەتكەن ينۆەستورلار مەن ەكو-بەلسەندىلەر اسەر ەتەتىنى داۋسىز. ويتكەنى باتىس ينۆەس­تورلارى كومپانيالاردىڭ وندىرىستىك قىزمەتىن قارجىلاندىرۋعا اسىقپايدى. ءسويتىپ ينۆەستورلار مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋىنان سەسكەنىپ، جاڭا مۇناي كەن ورىندارىنا از اقشا جۇمساعاندى ءجون كورەدى. جالپى، قازىر مۇناي نارى­عىنداعى ۇسىنىس شەكتەۋلى كۇيدە قالىپ وتىر. بىراق سۇرانىستىڭ ءالى دە وسە­تىنى داۋ تۋدىرمايدى. ال باتىستاعى ال­پاۋىتتاردىڭ مول مۇناي وندىرۋگە اسىق­پاۋىنان ولاردىڭ ورنىن باسقا كومپانيالاردىڭ باسۋىنا مۇمكىندىك اشىلدى. ماسەلەن، ساۋد ارابياسىنىڭ جەتەكشى مۇناي ءوندىرۋشىسى Saudi Aramco مۇناي ءوندىرۋدى كۇنىنە كەمىندە 1 ملن باررەلگە، ءتىپتى 2030 جىلعا قاراي 13 ملن-عا دەيىن ارتتىرۋدى جوس­پار­لاعانىن ءمالىم ەتتى. سونداي-اق كۋۆەيت، ءباا، يراك، ليۆيا، ارگەنتينا، كولۋم­بيا مەن برازيلياداعى مۇناي كوم­پانيالارى دا مۇناي ءوندىرىسىن ۇل­عايتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ساراپشى­لاردىڭ پايىمىنشا، مۇناي مەن تابيعي گازدىڭ باعاسى قازىرگىدەن وسە تۇسسە، مول مۇناي ءوندىرۋشى ەلدەر ۇسىنىستى ارتتىرۋعا ءماجبۇر بولادى. ماقسات – نارىققا مۇنايدى كوبىرەك شىعارۋ. تاعى دا دەرەككە جۇگىنەر بولساق، وتكەن ايدا كۋۆەيت ءوندىرىستى كۇنىنە 2،4 ملن-نان 4 ملن باررەلگە دەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن الداعى بەس جىل ىشىندە بارلاۋ جۇمىستارىنا 6 ملرد دوللاردان استام قارجى سالۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن مالىمدەدى. دەمەك، الەمدىك مۇناي نارىعىنىڭ ويىنشىلارى ءالى دە باررەل باعامىنىڭ كوتەرىلگەنىن قالايدى.

مۇناي باررەلىنىڭ بۇگىنگى كوتەرىل­گەن بيىگى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن وتە ءتيىمدى بولماق. ويتكەنى ەلىمىزدە وندىرىلگەن مۇنايدى ەكسپورتتاۋدىڭ وتاندىق ەكونوميكانى وركەندەتۋگە ىقپالى زور. بىرىنشىدەن، رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسەتىن كىرىستەر مەن سالىقتار كولەمى ۇلعايادى. ەكىنشىدەن، گەولوگيالىق بارلاۋدى دامى­تۋعا دەن قويىلادى. ۇشىنشىدەن، جاڭا كەن ورىندارىن اشۋ مەن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ، الەۋمەتتىك ماسە­لەلەر وڭ شەشىمىن تابادى. دەمەك، كومىرسۋ­تەكتى شيكىزاتى مول ەلىمىز ءۇشىن باررەل باعامىنىڭ تاعى دا وسە تۇسكەنى قاجەت.

 

اتىراۋ وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار