بۇل كۇندە بارشا قازاقستاندىقتارداي ءبىزدىڭ وقىتۋشىلارىمىز بەن شاكىرتتەرىمىز دە ەلباسىنىڭ جولداۋىن قىزۋ تالقىلاۋ ۇستىندە. بۇل جولى دا جاڭالىقتى ويلارعا, قۇندى ۇسىنىستارعا تولى وندا قويىلعان ماسەلەلەردىڭ ءبارى وتە ماڭىزدى.سونىڭ ىشىندە, ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق بۋىنىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدا اۋقىمدى جۇمىستار كۇتىپ تۇرعاندىعىنا سايكەس ناقتى مىندەتتەردىڭ اتاپ كورسەتىلۋى ۇستازدار قاۋىمى كوڭىلىنەن شىقتى. اتاپ ايتقاندا «تاياۋداعى 2-3 جىلدا دۋالدى, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. كەلەشەكتە جاستاردىڭ تەحنيكالىق ءبىلىم الۋىن مەملەكەتتىك كەپىلدەندىرۋگە كوشىرۋدى قاراستىرۋ قاجەت» دەپ ۇكىمەتكە 2014 جىلعى 1 ماۋسىمعا دەيىن وسى ماسەلە بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋ تاپسىرىلۋى كوپتەن بەرگى ماقساتىمىزعا جەتۋىمىزدى جەڭىلدەتەتىندىگىنە قۋانتتى.
ويىمىزدان ءدوپ شىققانداي, بۇل ءبىزدىڭ سالا قىزمەتكەرلەرىن تولعانتىپ جۇرگەن ماسەلە بولاتىن. قاراعاندى كومىرى قازىناسىن يگەرۋ قولعا الىنعان ۋاقىتتان بەرى وعان ۇلەس قوسۋ ءۇشىن ورتا بۋىن ماماندار دايارلاۋعا ارنالىپ قۇرىلعان, 80 جىلدان استام تاريحى بار, ايماعىمىزداعى العاشقى تەحنيكالىق ءبىلىم وشاعى ەلىمىز ءوندىرىسىن كوتەرگەن كوشباسشىلارىمەن تانىمال بولسا, سوندايلىق تۇرپاتتاعى كادرلاردى قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ءۇردىستى ساقتاپ, جاڭعىرتۋ جالعاستىرىلىپ كەلەدى. جىلدان-جىلعا ءوسىپ, تالاپ بيىگىنەن كورىنۋگە ۇمتىلىس ۇدايى نازاردا.كوللەدجىمىزدە بۇگىندە 15 ماماندىق يەلەرى دايارلانادى. بۇلار وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالاسىندا ەڭبەك ەتە الاتىن, ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا قاتىسۋ يكەمى ۇشتاتىلعان جاستار رەتىندە وقۋ ورنىمىز بەدەلىن كوتەرىپ ءجۇر.
بۇل رەتتە جەتىستىككە قاناعاتتانىپ قالىپ وتىرعانىمىز جوق. ءبىلىم بەرۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جانە ساپاعا كوشۋگە دايىندىقتاعى ءىس-ىزدەنىستەر تولاسسىز. سولاردىڭ بىرىنە توقتالعاندا, وقىتۋ مەن ماماندىق مەڭگەرتۋدىڭ دۋالدى ءتاسىلىن ءبىرىنشى بولىپ قولدانۋىمىزدى اتار ەدىم. «كوللەدج – ستۋدەنت – كاسىپورىن» اراسىنداعى ۇشجاقتى كەلىسىمشارت اياسىندا ەۋروپا ەلدەرىندە بۇرىننان قالىپتاسقانداي اتالعان جۇيە بويىنشا كاسىپتىك وقىتۋ ۇدەرىسىنىڭ باسىم بولىگى كۇنى ۇزاققا وقۋ ورنىندا ەمەس, كاسىپورىنداردا نەمەسە ارنايى جابدىقتالعان تاجىريبەلىك نىسانداردا وتەدى. ستۋدەنتتەر وقۋ ۋاقىتىنىڭ 70-80 پايىزىن تىكەلەي وندىرىستەردە وتكىزەدى. وڭىردەگى «ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسى, «قازاقمىس» كورپوراتسياسى, «قاراعاندىجىلۋ», «قاراعاندىسۋ» جشس سياقتى ىرگەلى قۇرىلىمدارمەن جاسالعان شارتقا سايكەس بىلىمدەرى مەن كاسىبي بىلىگىن ءوندىرىس ۇستىندە شىڭدايدى. وزدەرىنە قانشا مامان كەرەك ەكەنىن انىقتاپ, وقۋ ورنىنا سۇرانىس جىبەرەدى. وقۋلارىن اياقتاعان سوڭ جۇمىسپەن قامتىلادى. وسىلايشا, وقىتۋدىڭ ءوندىرىستىڭ ناقتى تالابىنا, سۇرانىسىنا ساي جۇرگىزىلۋى جۇمىس بەرۋشىلەردى قاجەتتى ماماندىقتاردى ىرىكتەپ الۋلارىنا تارتۋدا. سونىڭ ارقاسىندا جىل سايىن بىتىرەتىن 800-گە جۋىق تۇلەكتەرىمىزدىڭ دەنى بىردەن ەڭبەككە ارالاسا الىپ وتىر. ءوڭىردە ونەركاسىپ سالاسىنىڭ قايتا جاندانۋى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ماماندىقتاردى اسا قاجەت ەتە ءتۇسۋدە. وسىعان وراي, قالاعان ءتۇرىن مەڭگەرتۋگە مۇمكىندىكتى كەڭەيتۋگە جانە سوعان تالپىنۋشىلار سانىن ۇلعايتۋ ويلاستىرىلۋدا.
ءسوز ورايىندا ايتا كەتۋ كەرەك, ءدۋالدى جۇيە بويىنشا وقۋ ستاندارتتارىمەن بىرگە, كاسىپتىك ستاندارت جاسالۋى قاجەت. بۇل نە دەسەك, جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان قويىلاتىن تالاپتارعا ساي جەتكىنشەكتەر بولاشاق ماماندىقتارىنا ەرتە باستان بەيىمدەلۋ كەرەك. بىزدە ازىرگە وسى جاعىنا كوڭىل بولىنبەي وتىر. ماسەلەن, گەرمانيادا كاسىپتىك باعدار بەرۋ بالاباقشادان, باستاۋىش سىنىپتاردان باستالادى. وقۋشىلاردىڭ ءوزىنىڭ بەيىمى بار كاسىپكە بەت بۇرۋىنا قولداۋ جاسالادى. ءوندىرىس ورىندارى وقۋ ۇلگەرىمىنە, ەڭبەككە باۋلىنۋىنا, شەبەرلىگى جەتىلدىرىلۋىنە تىكەلەي ارالاسىپ, باسەكەگە قابىلەتتى كادردى قاناتتاندىرۋعا كومەك كورسەتەدى.
جالپى العاندا, بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار از ەمەس, سىرت جەرلەرگە دە تانىلۋدا. بىلتىرعى كۇزدە ەكاتەرينبۋرگتە وتكەن قازاقستان-رەسەي 10-ايماقارالىق فورۋمدا پرەزيدەنتتەر ن.ءا.نازارباەۆ پەن ۆ.ۆ.ءپۋتيننىڭ قاتىسۋىمەن قول قويىلعان كەلىسىمدەردە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق جانە پەرۆوۋرالسك مەتاللۋرگيالىق كوللەدجى اراسىندا دا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارت بەكىتىلدى. ورتا بۋىن تەحنيكالىق ماماندار دايارلاۋدا جيناقتالۋداعى تاجىريبەنى ءبولىسۋ, ستۋدەنتتەر الماسۋ, تەمىرتاۋ مەتاللۋرگيالىق كومبيناتى مەن چەليابى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتىندا, مۇناي-گاز جانە ەنەرگەتيكا, كولىك كەشەنىندە وندىرىستىك تاعىلىمنان ءوتۋ ءتارىزدى شارالار بەلگىلەندى. قازىر ورتاق ماقسات ويداعىداي ىسكە اسىرىلۋدا.
زەكەن راحيموۆ,
قاراعاندى پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى,
تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور.
قاراعاندى.
بۇل كۇندە بارشا قازاقستاندىقتارداي ءبىزدىڭ وقىتۋشىلارىمىز بەن شاكىرتتەرىمىز دە ەلباسىنىڭ جولداۋىن قىزۋ تالقىلاۋ ۇستىندە. بۇل جولى دا جاڭالىقتى ويلارعا, قۇندى ۇسىنىستارعا تولى وندا قويىلعان ماسەلەلەردىڭ ءبارى وتە ماڭىزدى.سونىڭ ىشىندە, ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق بۋىنىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدا اۋقىمدى جۇمىستار كۇتىپ تۇرعاندىعىنا سايكەس ناقتى مىندەتتەردىڭ اتاپ كورسەتىلۋى ۇستازدار قاۋىمى كوڭىلىنەن شىقتى. اتاپ ايتقاندا «تاياۋداعى 2-3 جىلدا دۋالدى, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. كەلەشەكتە جاستاردىڭ تەحنيكالىق ءبىلىم الۋىن مەملەكەتتىك كەپىلدەندىرۋگە كوشىرۋدى قاراستىرۋ قاجەت» دەپ ۇكىمەتكە 2014 جىلعى 1 ماۋسىمعا دەيىن وسى ماسەلە بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋ تاپسىرىلۋى كوپتەن بەرگى ماقساتىمىزعا جەتۋىمىزدى جەڭىلدەتەتىندىگىنە قۋانتتى.
ويىمىزدان ءدوپ شىققانداي, بۇل ءبىزدىڭ سالا قىزمەتكەرلەرىن تولعانتىپ جۇرگەن ماسەلە بولاتىن. قاراعاندى كومىرى قازىناسىن يگەرۋ قولعا الىنعان ۋاقىتتان بەرى وعان ۇلەس قوسۋ ءۇشىن ورتا بۋىن ماماندار دايارلاۋعا ارنالىپ قۇرىلعان, 80 جىلدان استام تاريحى بار, ايماعىمىزداعى العاشقى تەحنيكالىق ءبىلىم وشاعى ەلىمىز ءوندىرىسىن كوتەرگەن كوشباسشىلارىمەن تانىمال بولسا, سوندايلىق تۇرپاتتاعى كادرلاردى قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ءۇردىستى ساقتاپ, جاڭعىرتۋ جالعاستىرىلىپ كەلەدى. جىلدان-جىلعا ءوسىپ, تالاپ بيىگىنەن كورىنۋگە ۇمتىلىس ۇدايى نازاردا.كوللەدجىمىزدە بۇگىندە 15 ماماندىق يەلەرى دايارلانادى. بۇلار وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالاسىندا ەڭبەك ەتە الاتىن, ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا قاتىسۋ يكەمى ۇشتاتىلعان جاستار رەتىندە وقۋ ورنىمىز بەدەلىن كوتەرىپ ءجۇر.
بۇل رەتتە جەتىستىككە قاناعاتتانىپ قالىپ وتىرعانىمىز جوق. ءبىلىم بەرۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جانە ساپاعا كوشۋگە دايىندىقتاعى ءىس-ىزدەنىستەر تولاسسىز. سولاردىڭ بىرىنە توقتالعاندا, وقىتۋ مەن ماماندىق مەڭگەرتۋدىڭ دۋالدى ءتاسىلىن ءبىرىنشى بولىپ قولدانۋىمىزدى اتار ەدىم. «كوللەدج – ستۋدەنت – كاسىپورىن» اراسىنداعى ۇشجاقتى كەلىسىمشارت اياسىندا ەۋروپا ەلدەرىندە بۇرىننان قالىپتاسقانداي اتالعان جۇيە بويىنشا كاسىپتىك وقىتۋ ۇدەرىسىنىڭ باسىم بولىگى كۇنى ۇزاققا وقۋ ورنىندا ەمەس, كاسىپورىنداردا نەمەسە ارنايى جابدىقتالعان تاجىريبەلىك نىسانداردا وتەدى. ستۋدەنتتەر وقۋ ۋاقىتىنىڭ 70-80 پايىزىن تىكەلەي وندىرىستەردە وتكىزەدى. وڭىردەگى «ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسى, «قازاقمىس» كورپوراتسياسى, «قاراعاندىجىلۋ», «قاراعاندىسۋ» جشس سياقتى ىرگەلى قۇرىلىمدارمەن جاسالعان شارتقا سايكەس بىلىمدەرى مەن كاسىبي بىلىگىن ءوندىرىس ۇستىندە شىڭدايدى. وزدەرىنە قانشا مامان كەرەك ەكەنىن انىقتاپ, وقۋ ورنىنا سۇرانىس جىبەرەدى. وقۋلارىن اياقتاعان سوڭ جۇمىسپەن قامتىلادى. وسىلايشا, وقىتۋدىڭ ءوندىرىستىڭ ناقتى تالابىنا, سۇرانىسىنا ساي جۇرگىزىلۋى جۇمىس بەرۋشىلەردى قاجەتتى ماماندىقتاردى ىرىكتەپ الۋلارىنا تارتۋدا. سونىڭ ارقاسىندا جىل سايىن بىتىرەتىن 800-گە جۋىق تۇلەكتەرىمىزدىڭ دەنى بىردەن ەڭبەككە ارالاسا الىپ وتىر. ءوڭىردە ونەركاسىپ سالاسىنىڭ قايتا جاندانۋى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ماماندىقتاردى اسا قاجەت ەتە ءتۇسۋدە. وسىعان وراي, قالاعان ءتۇرىن مەڭگەرتۋگە مۇمكىندىكتى كەڭەيتۋگە جانە سوعان تالپىنۋشىلار سانىن ۇلعايتۋ ويلاستىرىلۋدا.
ءسوز ورايىندا ايتا كەتۋ كەرەك, ءدۋالدى جۇيە بويىنشا وقۋ ستاندارتتارىمەن بىرگە, كاسىپتىك ستاندارت جاسالۋى قاجەت. بۇل نە دەسەك, جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان قويىلاتىن تالاپتارعا ساي جەتكىنشەكتەر بولاشاق ماماندىقتارىنا ەرتە باستان بەيىمدەلۋ كەرەك. بىزدە ازىرگە وسى جاعىنا كوڭىل بولىنبەي وتىر. ماسەلەن, گەرمانيادا كاسىپتىك باعدار بەرۋ بالاباقشادان, باستاۋىش سىنىپتاردان باستالادى. وقۋشىلاردىڭ ءوزىنىڭ بەيىمى بار كاسىپكە بەت بۇرۋىنا قولداۋ جاسالادى. ءوندىرىس ورىندارى وقۋ ۇلگەرىمىنە, ەڭبەككە باۋلىنۋىنا, شەبەرلىگى جەتىلدىرىلۋىنە تىكەلەي ارالاسىپ, باسەكەگە قابىلەتتى كادردى قاناتتاندىرۋعا كومەك كورسەتەدى.
جالپى العاندا, بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار از ەمەس, سىرت جەرلەرگە دە تانىلۋدا. بىلتىرعى كۇزدە ەكاتەرينبۋرگتە وتكەن قازاقستان-رەسەي 10-ايماقارالىق فورۋمدا پرەزيدەنتتەر ن.ءا.نازارباەۆ پەن ۆ.ۆ.ءپۋتيننىڭ قاتىسۋىمەن قول قويىلعان كەلىسىمدەردە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق جانە پەرۆوۋرالسك مەتاللۋرگيالىق كوللەدجى اراسىندا دا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارت بەكىتىلدى. ورتا بۋىن تەحنيكالىق ماماندار دايارلاۋدا جيناقتالۋداعى تاجىريبەنى ءبولىسۋ, ستۋدەنتتەر الماسۋ, تەمىرتاۋ مەتاللۋرگيالىق كومبيناتى مەن چەليابى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتىندا, مۇناي-گاز جانە ەنەرگەتيكا, كولىك كەشەنىندە وندىرىستىك تاعىلىمنان ءوتۋ ءتارىزدى شارالار بەلگىلەندى. قازىر ورتاق ماقسات ويداعىداي ىسكە اسىرىلۋدا.
زەكەن راحيموۆ,
قاراعاندى پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى,
تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور.
قاراعاندى.
گرەك-ريم كۇرەسىنەن بىشكەكتە ءتورت جۇلدە الدىق
كۇرەس • كەشە
وسكەمەندە جول اپاتىنان ەكى جۇرگىزۋشى قازا تاپتى
وقيعا • كەشە
پاۆلوداردا ۆولەيبولدان ماۋسىم ۇزدىكتەرى انىقتالادى
ايماقتار • كەشە
استاناداعى بالالار اۋرۋحاناسىندا ءورت شىقتى
وقيعا • كەشە
UWW پرەزيدەنتى نەناد لالوۆيچ قازاقستانعا كەلدى
قوعام • كەشە
قالا كوركىنە اينالماق ەكو-پارك
ەكولوگيا • كەشە
12 ءساۋىر – عىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇنى
پرەزيدەنت • كەشە
ادامزاتتىڭ عارىش كوگىنە سامعاعانىنا – 65 جىل
تەحنولوگيا • كەشە
قازاقستاندا عالىمداردىڭ تابىسى قانداي؟
عىلىم • كەشە
عىلىم – ۇلتتىق قۋاتتىڭ ينتەللەكتۋالدى قالقانى
عىلىم • كەشە
ايدى زەرتتەۋ: قازاقستان عىلىمىنداعى ىزدەنىستەر
عىلىم • كەشە