ەكولوگيا • 26 قازان، 2021

وزەندى لاستاعاندار جاۋاپقا تارتىلدى

253 رەت كورسەتىلدى

«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى دەگەن وسى. اي بۇرىن كۇرشىم، مارقاكول ءوڭىرىنىڭ تۇرعىندارى قالجىر وزەنىن التىن قازۋشىلار بەي-بەرەكەت لاستاپ جاتقاندىعىن ايتىپ، شىر-پىر بولعان. ماسەلە الەۋمەتتىك جەلىدە كوتەرىلىپ، قوعامدىق رەزونانس تۋدىردى. ەلدى الاڭداتقان جاعدايعا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ نازار اۋدارىپ، ءتيىستى ورگاندارعا دەرەۋ شەشۋدى تاپسىرعان. ناتيجەسىندە، تابيعاتقا زالال كەلتىرگەندەر جاۋاپقا تارتىلدى.

مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن شىعىس قازاقستان وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى ۋا­كىلەتتى ورگاندارمەن جانە عىلى­مي ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ، كۇرشىم اۋدا­نىنداعى كۇرشىم جانە قىس­تاۋ-كۇرشىم وزەندەرىنىڭ لاستانۋ فاك­تىسىنە بايلانىستى جوسپاردان تىس ەكولوگيالىق تەكسەرۋ جۇرگىز­دى. انىقتالعانداي، «ۆيزول» گەو­لو­گيالىق بارلاۋ كومپانياسى» جشس ەكولوگيالىق كودەكستىڭ نور­­مالارىنا سايكەس كەلمەيتىن بىر­قاتار ولقىلىقتارعا جول بەرگەن. اتاپ ايتساق، تەحنولوگيالىق سۋ جي­ناقتاعىشتاردىڭ توعانىنان سۋ­دىڭ جەر بەدەرىنە اسىپ كەتۋى جانە قىس­تاۋ-كۇرشىم وزەنىنە قۇياتىن تۇن­دىر­عىشتان سۋ جىبەرۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. ناتيجەسىندە، «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كو­دەكستىڭ 328-بابىنىڭ 1-بولىگى بويىن­شا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋ­رالى حاتتاما تولتىرىلدى. ال ايىپ­پۇل مولشەرى لاستانعان سۋدىڭ كولەمى ناقتىلانعاننان كەيىن بەلگىلى بولادى.

سونداي-اق تاۋ-كەن جۇمىس­تا­رى­نىڭ جوسپارىنا سايكەس كەن ورنىن يگەرگەننەن كەيىن قازىلعان جەرلەرگە رەكۋلتيۆاتسيا جاسالماعان. ياعني تابيعي لاندشافتتى، اعاش وسىم­دىك­تەرىن جانە جانۋارلار الە­مىنىڭ تىرشىلىك ورتاسىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋى قاجەت.

تەكسەرۋ كەزىندە «ۆيزول» گبك» جشس ۋاقتىلى زەرتتەۋلەر جۇرگىز­بەگەنى جانە بيولوگيالىق نەگىزدەمە ازىرلەمەگەنى بەلگىلى بولدى. سونداي-اق تاۋ-كەن جۇمىستارى تۇرعىسىنان قال­دىقتاردى ساقتاۋ، ونى جويۋ جۇيە­سى ساقتالماعان. وسى زاڭ بۇزۋ­شى­لىقتارى ءۇشىن كاسىپورىنعا قاتىستى اقبتك-ءنىڭ 332-بابىنىڭ 2-بو­لىگى جانە 344-بابىنىڭ 3-بو­لىگى بويىنشا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتامالار تولتىرىلدى. بۇل باپتار بويىنشا سالىنعان ايىپپۇل كولەمى 200 مىڭ تەڭگەدەن اسادى.

انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ ماقساتىندا جوعارىدا اتالعان تاۋ-كەن كومپانياسىنا قورشاعان ورتاعا تەرىس اسەردىڭ الدىن الۋ جانە ازايتۋ جونىندەگى ءتيىمدى ءىس-شا­را­لاردى ىسكە اسىرۋ، تابيعي ورتا كوم­پو­نەنتتەرىنە زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ، بيو­لوگيالىق نەگىزدەمە ازىرلەۋ جانە بالىق قورلارىنا كەلتىرىلگەن زيان ءۇشىن وتەماقى جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى نۇسقاما بەرىلدى.

ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى وكىلدەرىنىڭ بەرگەن جاۋابىنا سۇيەنسەك، بيىل ما­مىر ايىندا اقبۇلاق اۋىلدىق وكرۋ­گىنە قاراستى «شاندىبۇلاق» ۋچاسكەسىندە رەيد جۇرگىزىپ، كۇرشىم اۋداندىق پوليتسيا ءبولىمى جەكە كاسىپكەر سەرگەي حۆاننىڭ رۇقسات قۇ­جاتتارىنسىز التىندى ءوز ەركىمەن ءوندىرۋ فاكتىسىن انىقتادى. ال 6 قىر­كۇيەكتە قالجىر وزەنىنىڭ لاس­تانۋى تۋرالى كەلىپ تۇسكەن بەي­نە­سيۋجەت نەگىزىندە ەكولوگيا دە­پار­­تا­مەنتى، تابيعاتتى قورعاۋ پولي­تسيا­سى، باسسەيندىك ينسپەكتسيا جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندار قىز­مەتكەرلەرى اتالعان جەرگە جەتتى. بەل­گىلى بولعانداي، جاقىن ارادا «س.ا. حۆان» جەكە كاسىپكەرلىك وكىلدەرى سوت قاۋلىسىن ورىنداۋ ءۇشىن قالجىر وزەنىنىڭ ارناسى مەن ونىڭ جايىلىپ اققان بولىگىندەگى، سونداي-اق شاندىبۇلاقتاعى زاڭسىز سالىنعان بوگەتتەر مەن توعانداردى بۇزعان. سو­نىڭ اسەرىنەن قالجىر وزەنىنىڭ نەگىزگى ارناسىنا تۇسكەن ۇساق قۇمدى تو­پىراق ونىڭ ەداۋىر اۋماعىن لاستاعان.

قالجىر وزەنىنىڭ ودان ءارى لاستانۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ ينسپەكتورلارى زاڭسىز قۇرىلىس جۇرگىزۋ جۇمىستارىن توقتاتتى. ال جۇمىستاردى قورشاعان ور­تاعا زيانىن تيگىزبەيتىندەي ەتىپ جۇر­گىزۋ ءۇشىن جوبالىق قۇجاتتاما ازىرلەۋ ۇسىنىلدى.

التىن كەنىن ىزدەۋ بويىنشا جۇ­مىستاردى زاڭسىز جۇرگىزىپ، رۇقسات ەتىلمەگەن قۇرىلىستاردى بۇزۋ تۋرالى سوت شەشىمىن ورىنداماعانى ءۇشىن، سونداي-اق ەكولوگيالىق ساراپتاما جۇرگىزبەي وبەكتىلەردى ءوز بەتىنشە سالعانى ءۇشىن كۇرشىم اۋدانىنىڭ №2 اۋداندىق سوتى مەن وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ شەشىمىمەن كاسىپكەرلەرگە جالپى سوماسى جارتى ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل سالىندى. كەن وندىرۋگە بەرىلگەن ليتسەنزيا­لارى كەرى قايتارىلدى.

بۇدان باسقا، قۇقىق بۇزۋشى­لىق­­تاردىڭ سالدارىن جويۋ ماقسا­تىندا «حۆان» جك رەمەدياتسيا باع­دارلاماسىن بەكىتتى. سوعان سايكەس بيىل قاراشاعا دەيىن قالجىر وزە­نىنىڭ گيدرولوگيالىق رەجىمىن جانە تاۋ لاندشافتىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا ءبىرىنشى كەزەكتەگى ءىس-شا­رالاردى ورىنداۋ قاجەت. قا­زىرگى ۋاقىتتا ءوڭىر اكىمدىگى تابيعي كوم­­پونەنتتەردى قالپىنا كەلتىرۋ بو­يىن­شا جۇمىستاردىڭ كەڭەيتىلگەن سمە­تالىق ەسەبىن جاساۋدى پىسىقتاپ جاتىر. ونىڭ سوماسىنا بايلانىس­تى پوليتسيا ورگاندارى قر قك 324، 328، 333 جانە 334-باپتارى بويىنشا كىنالى ازاماتتاردى قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋدى قاراستىرادى. ءيا، زاڭدى بەلشەدەن باسىپ، تابيعاتقا ايتۋلى زالال كەلتىرگەن ازاماتتار جاۋاپقا تارتىلۋى كەرەك.

مۇنداي تارتىپسىزدىكتىڭ بۇدان ءارى جالعاسپاۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى جەرگىلىكتى بەل­سەن­دى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ ۇيىم­داستىردى. كەزدەسۋ قورى­تىن­دى­سىندا، جەر قويناۋىن پايدا­لانۋ­شىلاردىڭ قىزمەتىنە قوعامدىق با­ق­ىلاۋدى كۇشەيتۋ جونىندە شەشىم قا­بىلدانعان.

 

شىعىس قازاقستان وبلىسى،

كۇرشىم اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار