اگەنتتىكتىڭ حابارلاۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا 9 بانك تاراتىلۋ ساتىسىندا تۇر. بۇلار – «ۆاليۋت-ترانزيت بانك», «قازينۆەستبانك», Delta Bank, «ەكسيمبانك قازاقستان», «استانا بانكى», Qazaq Banki, Tengri Bank, AsiaCredit Bank جانە Capital Bank Kazakhstan. بانكتەردىڭ تاراتۋ وندىرىستەرىن جۇرگىزۋ ءتارتىبى جانە پروتسەسى تۋرالى حابارلاعان اگەنتتىك بانك كرەديتورلارىنىڭ تالاپتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى» زاڭى نەگىزىندە ورىندالاتىنىن ايتادى:
ءبىرىنشى كەزەكتە, ەڭبەكاقى تولەۋ بويىنشا جانە ءومىرى نەمەسە دەنساۋلىعىنا زيان كەلگەنى ءۇشىن بانك جاۋاپكەرشىلىك اتقاراتىن جەكە تۇلعالار بويىنشا تالاپتار قاناعاتتاندىرىلادى. ەكىنشى كەزەكتە, جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى بويىنشا كەپىلدىك بەرىلگەن سوما شەگىندە «قازاقستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ قورى» اق (قدكق) الدىندا ەسەپ ايىرىسۋ. ءۇشىنشى كەزەكتە, بانك مۇلكىنىڭ كەپىلىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن مىندەتتەمەلەر بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋ. ءتورتىنشى كەزەكتە, ۇلەستەس تۇلعالار بولىپ تابىلمايتىن جەكە تۇلعالاردىڭ قدكق كەپىلدىك بەرىلگەن سوماسىنان اساتىن دەپوزيتتەرى بويىنشا, سونداي-اق زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلعان دەپوزيتتەر بويىنشا جانە ء«ومىردى ساقتاندىرۋ» سالاسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلعان ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ دەپوزيتتەرى بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋ. بەسىنشى كەزەكتە, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ (قايىرىمدىلىق ۇيىمدارى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, مۇگەدەكتەر قوعامدارى) الدىندا ەسەپ ايىرىسۋ. التىنشى كەزەكتە, ۇلەستەس ەمەس زاڭدى تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋ. جەتىنشى كەزەكتە, سالىقتار, الىمدار جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋلار, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قورىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن بەرىلگەن قارىزدار. سەگىزىنشى كەزەكتە, قالعان كەزەكتەرگە كىرمەگەن باسقا كرەديتورلار الدىنداعى ەسەپ ايىرىسۋلار. توعىزىنشى كەزەكتە, ۇلەستەس جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋ. ونىنشى كەزەكتە, رەتتەلگەن بورىش جانە مەرزىمسىز قارجى قۇرالدارى بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋ.
بۇل رەتتە ءاربىر كەزەكتىڭ تالاپتارى الدىڭعى كەزەكتىڭ تالاپتارى تولىق ورىندالعاننان كەيىن قاناعاتتاندىرىلادى. تاراتۋ ءوندىرىسىن جەدەل اياقتاۋ جانە كرەديتورلاردىڭ تالاپتارىن وتەۋ ماقساتىندا اگەنتتىك بانكتىڭ تاراتۋ كوميسسياسىن تاعايىندايدى. تاراتۋ كوميسسياسىنىڭ قۇرامىنا تاراتۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى مەن مۇشەلەرىنە قويىلاتىن تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن كانديداتتار, قدكق قىزمەتكەرلەرى نەمەسە اگەنتتىك قىزمەتكەرلەرى كىرەدى. ول كوميسسيا تاراتىلاتىن بانكتىڭ اتىنان ارەكەت ەتەدى جانە ءوز قۇزىرەتىنە كىرەتىن ماسەلەلەر بويىنشا دەربەس شەشىم قابىلداي الادى: ياعني كرەديتورلار ءتىزىلىمىن قالىپتاستىرادى, م ۇلىكتى ساتۋ بويىنشا ساۋدا-ساتتىق ۇيىمداستىرادى, بەرەشەكتى سوت تارتىبىمەن ءوندىرىپ الۋ بويىنشا ارەكەت ەتەدى.
«بانكتى ماجبۇرلەپ تاراتۋ كەزىندە كرەديتورلاردىڭ مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ولاردىڭ قاتىسۋىمەن شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن كرەديتورلار كوميتەتى قۇرىلادى, ونىڭ نەگىزگى وكىلەتتىگى – بانكتىڭ اكتيۆتەرىن (مۇلكىن) وتكىزۋ جوسپارىن بەكىتۋ جانە تاراتۋ شىعىستارىنىڭ سمەتاسىن بەكىتۋ. كرەديتورلار كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا تالاپتاردىڭ ەڭ كوپ سوماسى بار كرەديتورلار, ءاربىر كەزەكتەگى كرەديتورلار ساناتىنان ءبىر-ءبىر وكىلدەن كىرەدى. كوميتەتكە ەنگىزىلگەن كرەديتورلاردىڭ سانى ءۇش وكىلدەن كەم بولماۋى ءتيىس» دەلىنەدى اگەنتتىك حابارلاماسىندا.
تاراتىلاتىن توعىز بانكتىڭ سەگىزىندە («قازينۆەستبانكتەن» وزگەسىندە) كرەديتورلار كوميتەتى بار ەكەن. سونداي-اق تاراتۋ ءوندىرىسىنىڭ شەڭبەرىندە بانك اكتيۆتەرىنەن تاراتۋ ماسساسى قالىپتاستىرىلادى. تاراتىلاتىن بانكتىڭ اكتيۆتەرى: بانكتىڭ مەنشىكتى مۇلكىنەن; زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن قارىزداردان; اقشادان; باعالى قاعازداردان; جىلجىمالى جانە جىلجىمايتىن م ۇلىكتەن تۇرادى.
«تاراتىلاتىن بانكتىڭ ۇيلەرى مەن عيماراتتارى, وزگە جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىلەرى, كولىك قۇرالدارى قۇنىنا قاراماستان, سونداي-اق تاراتىلاتىن بانكتىڭ مۇلكىنىڭ بىرەۋىنىڭ باعالاۋ قۇنى 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن اساتىن وزگە مۇلكى جاريا ساۋدا-ساتتىق (اۋكتسيون) ارقىلى عانا وتكىزىلەدى. بانكتەردىڭ بۇكىل مۇلكىن وتكىزۋ تۋرالى اقپارات تاراتىلاتىن بانكتىڭ سايتىندا جاريالانادى. تاراتىلاتىن بانكتەردەگى اكتيۆتەردىڭ نەگىزگى ءتۇرى قارىزدار بويىنشا بەرەشەك جانە دەبيتورلىق بەرەشەك بولىپ تابىلادى. بۇل رەتتە تاراتىلاتىن بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلىندەگى NPL دەڭگەيى 84 پايىزدان 99 پايىزعا دەيىنگى ارالىقتى قۇرايدى» دەلىنەدى حابارلامادا.
قازىر ءار بانك كرەديتورلار تالاپتارىن ورىنداۋدىڭ ءتۇرلى ساتىسىندا ءجۇر. «قازينۆەستبانك», «ەكسيمبانك قازاقستان» جانە Delta Bank-ءتىڭ تاراتۋ كوميسسيالارى دەپوزيتور-جەكە تۇلعالارعا تولەنگەن كەپىلدىك وتەماقىلار بويىنشا قدكق الدىنداعى, سونداي-اق قدكق-نىڭ كەپىلدىك تولەمىنىڭ ەڭ جوعارى مولشەرىنەن اسىپ تۇسەتىن دەپوزيتتەر بويىنشا جەكە تۇلعالار الدىنداعى ءوز مىندەتتەمەلەرىن تولىق وتەگەن. سونىمەن قاتار «قازينۆەستبانك» زاڭدى تۇلعالار الدىنداعى تالاپتاردى 5,8 پايىزعا نەمەسە 6,3 ملرد تەڭگەگە, «ەكسيمبانك قازاقستان» 19,1 پايىزعا (2 ملرد تەڭگە) جانە Delta Bank م ۇلىك كەپىلىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن كرەديتوردىڭ الدىندا 15,9 پايىزعا (2,2 ملرد تەڭگە) قاناعاتتاندىردى. ال «ۆاليۋت-ترانزيت بانك», «استانا بانكى», Qazaq Banki جانە Tengri Bank-ءتىڭ تاراتۋ كوميسسيالارى دەپوزيتور-جەكە تۇلعالارعا تولەنگەن كەپىلدىك وتەماقىسى بويىنشا قدكق الدىنداعى تالاپتاردى قاناعاتتاندىرۋ ساتىسىندا تۇر. 2021 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا Tengri Bank قدكق الدىنداعى تالاپتاردى 87 پايىزعا نەمەسە 15,4 ملرد تەڭگەگە, «ۆاليۋت-ترانزيت بانك» 57 پايىزعا (10,4 ملرد تەڭگە), «استانا بانكى» 43,9 پايىزعا (16,5 ملرد تەڭگە), Qazaq Banki 16,3 پايىزعا (3,3 ملرد تەڭگە) قاناعاتتاندىرعان.
اگەنتتىك AsiaCredit Bank-ءتىڭ ارالىق تەڭگەرىمدى قالىپتاستىرىپ, Capital Bank Kazakhstan-نىڭ ىستەردى ۋاقىتشا اكىمشىلىكتەن تاراتۋ كوميسسياسىنا بەرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقانىن ايتادى. وسى ىستەردى اياقتاعان سوڭ ولار كرەديتورلار ءتىزىلىمىن قالىپتاستىرۋ جانە كرەديتورلار كوميتەتىن قۇرۋعا كىرىسپەك. تۇتاستاي العاندا, كرەديتورلاردىڭ تالاپتارىن ودان ءارى قاناعاتتاندىرۋ مولشەرى بانكتەردىڭ تاراتۋ ماسساسىنا كىرەتىن اكتيۆتەردىڭ ساپاسىنا بايلانىستى بولماق.
ازاماتتار قىزمەتى توقتايتىن بانكتەردىڭ تاراتۋ ءوندىرىسىنىڭ بارىسى تۋرالى اقپاراتتى اگەنتتىكتىڭ رەسمي سايتىنان تابا الادى. ال دەپوزيتور-جەكە تۇلعالارعا كەپىلدىك بەرىلگەن وتەمدى تولەۋ بارىسى تۋرالى اقپارات قدكق رەسمي سايتىندا جاريالانعان. تاراتىلاتىن بانكتەر دە وزدەرىنىڭ رەسمي رەسۋرسىندا بانكتەردىڭ ساتىلاتىن مۇلكى تۋرالى اقپار شىعارادى.
