ساياسات • 22 قازان, 2021

ورەلى ەل ءوز باتىرىن ۇمىتپايدى

270 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

تاجىكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن وسى رەسپۋبليكا تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي قىزمەتتىك بورىشىن ورىنداۋ كەزىندە تانىتقان ەرلىگى مەن جانقيارلىعى ءۇشىن رادجان ارميا ۇلى باتىرقانوۆ قايتىس بولعاننان كەيىن ءى دارەجەلى «سپيتامەن» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. 2021 جىلعى 20 قازاندا تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى يبودزودا حايرۋللو ەرلىكپەن قازا تاپقان شەكاراشىنىڭ اناسى – قيزات جىلقىباققىزى باتىرقانوۆاعا قۇرمەتتى وردەندى سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتتى.

ورەلى ەل ءوز باتىرىن ۇمىتپايدى

2000 جىلدان باستاپ قازاق­ستان, رەسەي جانە قىتاي مەملە­كەت­تەرىنىڭ شەكاراسى تۇيىسكەن جەرىندە ورنالاسقان ءبىزدىڭ رەسپۋب­لي­كامىزدىڭ ەڭ بيىك شەكارا بو­لىمشەسى قازاقستاندىق با­تىر-شە­كاراشى «رادجان با­تىر­قا­نوۆتىڭ» (بۇرىنعى اتاۋى «شىن­­دىعاتاي») ەسىمىمەن اتالادى. كۇرشىم اۋدانى بويىنشا شەكا­­رالىق باسقارما شىعىس قازاق­­ستان وبلىسىنىڭ كوركەم جەر­­لەرىندە, تەڭىز دەڭگەيىنەن ەكى مىڭ مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان. ءدال وسى جەردە جاس شەكاراشىنىڭ مىنە­زى قالىپتاسىپ, تاباندىلىق پەن جان­قيارلىق سياقتى باعا جەتپەس جاۋىنگەرلىك قاسيەتتەرگە يە بولدى.

رادجان شىعىس قازاقستان وب­لىسى كاتونقاراعاي اۋىلىندا ۇلكەن وتباسىندا دۇنيەگە كەل­گەن. جاسىنان تالانتتى بالا سۋرەت سالعاندى جاقسى كورىپ, سۋرەت­تەرىندە كوركەم ايماقتىڭ بار­لىق سۇلۋلىعىن جەتكىزۋگە تىرى­ساتىن. ول جەرگىلىكتى بالالار كىتاپحاناسىنداعى قازاق باتىر­لارىنىڭ ەرلىكتەرى سۋرەتتەل­گەن بارلىق كىتاپتى وقىپ شى­عىپتى. اناسى قيزات باتىرقانوۆا ۇلىنىڭ اسكەري كىتاپتاردى وقىعاندى ۇناتاتىنىن, ال شەكاراشى وفيتسەر بولۋ ونىڭ ەڭ بيىك ارمانى ەكەنىن ەسىنە الادى. بالا ارمانىنا جەتۋ ءۇشىن دەنە كۇشى تۇرعىسىنان مىقتى بولۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندى, سوندىقتان ول ءۇيىنىڭ كىرە بەرىسىنە قولدان قۇراستىرىلعان سپورتتىق ترەناجەرلەر ورناتىپ, دوستارىمەن بىرگە سپورتپەن شۇعىلداندى.

رادجاننىڭ بويىنداعى شەك­سىز مەيىرىمدىلىك سەزىمى ونى نا­عىز ەرگە ءتان ارەكەتتەرگە باس­تايتىن. بىردە ۇيگە قايتىپ كەلە جاتىپ, ساياباقتان «قاشىڭدار!» دەپ جۇگىرگەن جاس جىگىتتەردى بايقاپ قالادى. نە بولسا دا, رادجان بىرەۋگە كومەك قاجەت بولۋى مۇمكىن دەگەن ويمەن ەش­قايدا قاشپايدى. ول سول ماڭدا پىشاق جاراقاتىمەن جاتقان جىگىتتى كوتەرىپ الىپ, جول ۇستىنە الىپ شىعادى دا, جۇك كولىگىنىڭ جولىنا تۇرىپ توقتاتادى. وسىنداي باتىلدىعىنىڭ ارقاسىندا جارالىنى دەر كەزىندە اۋرۋحاناعا جەتكىزىپ, ءومىرىن ساقتاپ قالادى.

تۋعان مەكتەبىن ءساتتى ءبىتىرىپ, رادجان الماتى قالاسىنداعى شەكارا ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسۋگە اتتانادى. بىراق جاس جىگىتتىڭ جولى بولماي, ارا شاعىپ, اللەرگياسى قوزىپ, مەرزىمدى ەمتيحاندارىنا بارا الماي, قىمبات ۋاقىتىن جوعالتىپ, تۋعان اۋىلىنا ورالدى.

ال 1993 جىلدىڭ ماۋسىم ايىن­دا كۇرشىم شەكارا جاسا­عىنا جەدەل قىزمەتكە شاقى­رىلدى. ءبىر جىلدان كەيىن تمد-نىڭ سىرتقى شەكاراسىن قور­عاۋ ءۇشىن تاجىكستانعا اسكەري قىز­مەتشىلەردىڭ كەزەكتى كومان­داسى ىرىكتەلدى. رادجان ەش ويلان­باس­تان ءوز ەركىمەن جازىلىپ, قاتار­لاستارىمەن بىرگە تا­جىري­بەلى وفيتسەر-تالىمگەرلەردىڭ دايىن­دىعىنان وتەدى.

1994 جىلى ماۋسىمدا رادجان باتىرقانوۆ باسقا ەرىكتىلەرمەن بىرگە سول كەزدە «كەۆرون» شەكارا بەكەتى مەن كومەنداتۋرا ورنالاسقان كالاي-حۋمب قالا­سىنا كەلەدى.

بلينداجداعى ءومىر اپتاپ ىستىق پەن انتيسانيتارلىق جاع­دايدا ءوتىپ جاتتى... جاۋىنگەر انا­سىنا ءوزىنىڭ «قاقتىعىس ورنىنا» كەتىپ بارا جاتقانىن ايتا الماعانىن, تۋعان جەرىن ءجيى ەسكە الادى…

1994 جىلعى 28 قىركۇيەكتە حاكيم بانداسىنىڭ ەكى جۇز­دەن استام قارۋلى سودىرى 9 اۆتوكولىكپەن تاجىكستاننىڭ حوروگ قالاسى ماڭىنداعى مەملە­كەتتىك شەكاراسىن كەسىپ ءوتىپ, اۋعان­ستانعا وتۋگە بەت الادى. ولار­دىڭ جولىنا 38 قازاق­ستاندىق جانە رەسەيلىك شەكاراشى توسقاۋىل بولىپ تۇرادى.

سوعىسقا ءبىرىنشى بولىپ كىر­گەن رەسەيلىك وفيتسەر كون­ستان­تين سەليۋك پەن رادجان باتىر­قانوۆ قارۋلاستارىنا مودجاحەدتەرگە تىلدان شابۋىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇرىستا اۋىر جاراقاتتانعان رادجان كوپ قان جوعالتىپ, ەسىن جيماستان قايتىس بولدى. ۇرىستىڭ ناتيجەسىندە مودجاحەدتەردىڭ كوزى جويىلىپ, سودىرلاردىڭ كەپىلىندەگى ادامدار قۇتقارىلدى.

كورسەتكەن ەرلىگى مەن باتىل­دىعى ءۇشىن كىشى سەرجانت ر.با­تىر­قانوۆ قازا تاپقاننان كەيىن قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەن­تىنىڭ جارلىعىمەن ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.

ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ كومان­ديرلەرى مەن ارىپتەستەرى – رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ فقق گەنەرال-لەيتەنانتى ا.د.ميحەەۆ, وتستاۆ­كاداعى شق ارداگەرى پود­پول­كوۆنيك ا.ا.ۆولودين جانە ءدال سول كۇنى ونىمەن بىرگە قورشاۋدا بولعان بارلىق قارۋلاس دوس­تارى رادجان ءوز ەرلىگىمەن جولداستارىنىڭ ءومىرىن ساقتاپ, ۇرىستىڭ جەڭىسپەن اياقتالۋىن قامتاماسىز ەتتى دەپ سانايدى. ەگەر كىشى سەرجانتتىڭ شەشۋشى ساتتەگى باتىل ارەكەتى بولماعاندا, ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان شىعىندار ەداۋىر كوپ بولار ەدى جانە ساربازداردىڭ ءبىرازى ۇيگە ورالا الماس ەدى دەيدى.

بۇل كۇندەرى رادجان باتىر­قا­نوۆتىڭ كومانديرى بولعان شەكارا قىزمەتىنىڭ ارداگەرى, وتستاۆكاداعى پودپولكوۆنيك الەكسەي ۆولودين ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا باتىر ۇلىمىزعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جو­عارى ماراپاتىن بەرۋدى قايتادان ۇسىنۋدا جانە بۇل نيەتتى باتىر ۇلىمىزدىڭ قاتارلاس, قارۋ­لاس جولداستارى دا بارىنشا قول­داۋدا.

رادجان باتىرقانوۆتىڭ جاسا­عان ەرلىگى ءبىزدىڭ ەلدەن تىس جەرلەردە دە بەلگىلى جانە ونىڭ ەسىمى ماڭگى ۇمىتىلمايدى. باتىردىڭ ەسىمىمەن كاتونقاراعايدا كوشە مەن مەكتەپ اتالدى, 2000 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە كۇرشىم شەكارا جاساعىنىڭ «شىندىعاتاي» شەكارا زاستاۆاسىنا ر.باتىرقانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى جانە ونىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى.

ونىڭ ءىنىسى ساماتتىڭ ر.باتىرقانوۆ اتىنداعى شەكارا زاستاۆاسىنا قىزمەت ەتۋگە بارعانى جانە ءوز ءومىرىن ەلىمىزدىڭ شەكارالارىن قورعاۋعا ارناۋى تەگىن ەمەس.

جىل وتكەن سايىن شەكارا­شىل­اردىڭ ءوز باتىرلارىن ەسكە الۋ ءداستۇرىن ساقتاۋى بۇگىنگى كۇن­دە وتانىمىزدىڭ شەكارالارىن قورعاپ جۇرگەندەر مەن وسكەلەڭ ۇرپاقتى پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەل ءوز باتىرلارىن ۇمىتپاۋى كەرەك.

سوڭعى جاڭالىقتار