قازاقستان • 21 قازان، 2021

ۆەتەريناريا سالاسىنا سەرپىن بەرگەن ينستيتۋت

36 رەت كورسەتىلدى

قازاق عىلىمىنىڭ تۇڭعىشى – قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ ۆەتەريناريا ينستي­تۋ­تى­نىڭ (قازعزۆي) قۇرىلعانىنا 2021 جىلدىڭ 15 قاڭتارىندا 116 جىل تولدى.

تاۋەلسىزدىك جىلدارى ارالىعىندا قازعزۆي 100 جىلدىق مەرەيتويى اتالىپ ءوتتى، بۇل ەل تاريحىنا قازاقستاننىڭ ەس­تە­لىك پوشتالىق ماركاسىمەن ەندى (تيرا­جى 1 ميلليوننان اسا دانا). مۇنداي مار­كانىڭ ەلىمىزدىڭ ۆەتەريناريا قۇر­مە­تىنە شىعارىلۋى تمد-دا العاش رەت بولدى. 2013 جىلى ينستيتۋت قىز­مەت­كەر­لە­رىنىڭ باستا­ماسىمەن، ءداستۇرلى قازاق قو­عامىنداعى مەديتسينانىڭ سيمۆولىنا سايكەس ۇلى عالىم ش.ءۋاليحانوۆتىڭ ەڭ­بە­گىنە «وت تازارتاتىن قاسيەتكە يە، ەكى وتتىڭ اراسى­نان وتكىزىپ تازارتادى. قازاقتاردا تازار­تۋ ءراسىمى «الاستاۋ» دەپ اتالادى. قىس­تاقتان كوشەتىن كەزدە ولار ەكى وتتىڭ ارا­سىنان كوشىپ وتەدى» دەپ سىلتەمە جاساي وتىرىپ، قازاقستاندا ۆاكتسينالىق الدىن الۋدىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان پوشتالىق ماركانىڭ ۇلگىسى جاسالدى. ماكەت دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بەكىتىلىپ، «قازپوشتا» اق-عا جاريالاۋعا بەرىلدى. «قازپوشتا» اق 2015 جىلدىڭ 15 قاڭتارىندا 10 مىڭ دانا تيراجبەن پوشتالىق كوركەم ماركاسىن قولدانىسقا شىعاردى.

قازاقستاننىڭ تابىستى ەكونوميكالىق دامۋى عىلىمعا دا وڭ اسەرىن تيگىزدى جاڭا تەح­نو­لوگيالاردى دامىتۋعا، جانۋار­لار­دىڭ ءارتۇرلى اۋرۋىن بالاۋدىڭ ءتيىمدى قۇ­رال­دارى مەن ادىستەرىن جاساۋعا مەملەكەت جەت­كىلىكتى قاراجات بولەدى. وسىعان وراي، اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «بىرىڭعاي زەرتحانالىق جەلىنى قۇرۋ» باعدارلاماسىن بەكىتتى، ونى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ينستيتۋت كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنان ءوتتى. زەرتحانالىق جانۋارلاردى ۇستاۋعا جانە وسىرۋگە ارنالعان جاڭا ۆيۆاري، حلوراتور سالىندى، ينستيتۋتتىڭ بارلىق عيماراتى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى، ينجەنەرلىك جەلى­لەر اۋىستىرىلدى جانە جوعارى ادىس­تە­مەلىك دەڭگەيدە، دالالىق جانە زەرت­حا­نالىق جاعدايدا، كۇردەلى جانە جوس­پار­لى تالداۋ ادىستەرىن قولدانا وتىرىپ، ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر جۇر­گى­زۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن، حالىقارالىق ستان­دارت­تارعا ساي كەلەتىن زاماناۋي قۇرال-جا­بدىقتار ساتىپ الىندى. قازعزۆي قۇ­رال-­جابدىقتارى اتتەستاتتاۋدان ءوتتى، نا­تي­­جەلەردىڭ سەنىمدىلىگىنىڭ جوعارى دەڭ­گە­يىن­ راس­­تايتىن سايكەستىك سەرتيفيكاتتارى بار.

ينستيتۋت مەمست يسو/مەك 17025-2019 تالاپتارىنا سايكەس سىناۋ ورتالىعى رەتىندە اككرەديتتەلدى، ونىڭ اككرەديتا­تسيا اۋقىمىنا جانۋارلاردىڭ 30-دان استام جۇقپالى اۋرۋلارىنىڭ دياگنو­س­تي­­كاسى (سەرولوگيالىق، باكتەريو­لو­گيا­لىق، مولەكۋلالى-گەنەتيكالىق، پا­را­زي­تو­لوگيالىق، ۆيرۋسولوگيالىق)، بارلىق ۆەتەريناريالىق پرەپاراتتاردىڭ ساپاسىن انىقتاۋ، جانۋارلاردان جانە وسىمدىكتەردەن الىناتىن ونىمدەر مەن شيكىزاتتا گما، انتيبيوتيكتەردى، ەت ونىمدەرىنىڭ فالسيفيكاتسياسىن انىقتاۋ كىرەدى; مەمست ISO/IEC 17043-2013 سايكەس 6 اسا قاۋىپتى ينفەكتسيالاردى زەرتحانالىق بالاۋ (بالاۋدىڭ 14 ءادىسى) بويىنشا بىلىكتىلىكتى تەكسەرۋ پروۆايدەرى رەتىندە اككرەديتاتسيادان ءوتتى. II، III، IV توپتارداعى پاتوگەندى ميكروورگا­نيزم­دەرمەن جانە گەلمينتتەرمەن تاجىري­بەلىك، دياگنوستيكالىق جانە وندى­رىس­تىك جۇمىستار جۇرگىزۋگە، دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ رە­جيم­دىك كوميس­سيا­سى­نىڭ رۇقساتى، ينستيتۋتتىڭ كاسىبي قۇ­زىرەتتىلىگىن راستايتىن كۋالىكتەرى مەن مەملەكەتتىك ليتسەنزيالارى بار. ۆەتە­ري­نا­ريا­لىق پرەپاراتتاردى ءوندىرۋ ءۇشىن GMP EC سەرتيفيكاتى الىندى.

قازعزۆي-دە رەسپۋبليكالىق ما­ڭىزى بار رەجيمدىك نىسان ستاتۋسىندا جۇمىس ىستەۋگە ارنالعان بارلىق قۇجا­تى بار. اككرەديتاتسيادان ءوتۋ، ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «ەكولوگيالىق تازا ونىمدەر ءوندىرىسىنىڭ كوشباسشىسى بولۋ جانە ۆەتەرينارلىق قاۋىپسىزدىكتى قام­تا­ما­سىز ەتۋدى جالعاستىرۋ» دەگەن ۇندەۋى بو­يىنشا ماقساتقا ساي جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار بارلىق رۇقسات بەرۋ قۇجات­تا­رى عىلىمي ۇجىمنىڭ جوعارى كاسىپ­قويلىعىن مويىنداۋعا، ياعني قازعزۆي-ءدى زەرتحانالىق سىناقتاردىڭ سەنىمدىلىگىنىڭ كەپىلى رەتىندە تانۋعا اينالدى. مۇنىڭ ارتىندا اككرەديتتەۋدىڭ حالىقارالىق جانە ۇلتتىق تالاپتارىنا سايكەس ينستيتۋتتىڭ بۇكىل عىلىمي قىزمەتى مەن قۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ بويىنشا ۇلكەن ەڭبەك جاتىر.

قازىرگى كەزدە ينستيتۋتتىڭ قۇرىلىم­دىق بولىمشەلەرىندە 10 عىلىم دوكتورى، 30 عىلىم كانديداتى، 3 PhD، 44 ماگيستر جۇمىس جاسايدى.

ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ينفەكتسيا وشاقتارىندا جاڭا وقشاۋلانعان قوزدىرعىشتاردىڭ تۇرلەرىن انىقتاۋدا، ءونىمدى شتامداردى الۋ مەن ىرىكتەۋدە، جەرگىلىكتى، يممۋنولوگيالىق بەلسەندى شتامداردى قولدانا وتىرىپ، باكتەرياعا قارسى جانە ۆيرۋسقا قارسى پرەپاراتتاردى جاساۋدا مول تاجىريبەسى بار.

قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلى ىشىندە ينستيتۋت 741 قورعاۋ قۇجاتىن (ونەرتابىسقا پاتەنتتەر، پايدالى مودەلدەرگە پاتەنتتەر، عىلىم تۋىندىلارىنا كۋالىكتەر) الدى. 1992 جىلعى 24 ماۋسىمدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەل تاريحىندا العاش رەت قر پاتەنتتىك زاڭىن قابىلدادى. اتالعان زاڭدى ازىرلەۋ جونىندەگى ۇكىمەتتىك جۇمىس توبىنا قازعزۆي قىزمەتكەرى كىردى. بۇل زاڭ ونىڭ باسىلىپ شىققان العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن ءوز كۇشىنە يە. زاڭ بىرنەشە رەت باسىلىپ شىقتى، بىراق باستاپقى شىعارىلىمدى شامالى وزگەرىستەرمەن ساقتاپ قالدى.

ناتيجەسىندە، ينستيتۋت بىرەگەي تاجىري­بە جينادى. قازاقستاننىڭ ۆەتەريناريا عى­لىمىنىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت قازعزۆي ءبىزدىڭ عالىمدار ازىرلەگەن بيوپرەپاراتتاردى پايدالانۋ قۇقىعىنا 6 ليتسەنزيا ساتتى. سوڭعى جىلدارى ينستيتۋت قازاقستاننىڭ ۆەتەريناريالىق پرەپاراتتار تىزىلىمىندە 20-دان استام پرەپاراتتى تىركەدى جانە ولار ءساتتى ەنگىزىلىپ كەلەدى. بيۋدجەتتەن تىس قىزمەتتەن تۇسەتىن كىرىستى ارتتىرۋ ماقساتىندا قازعزۆي بيۋد­جەتتىك باعدارلاما بويىنشا ءتۇرلى باي­قاۋعا ۇنەمى قاتىسادى. وسىلايشا، اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن رەس­پۋبليكالىق ۆەتەريناريالىق زەرتحا­ناسىنىڭ تەندەرى اياسىندا قازعزۆي جىل­قى­لاردىڭ ەپيزووتيالىق ليمفان­گيتىن، قوشقاردىڭ ينفەكتسيالىق ەپيدي­دي­ميتىن جانە جانۋارلاردىڭ تريپانوسوموزىن دياگنوستيكالاۋعا ارنالعان جيىن­تىق­تاردى، جانۋارلار برۋتسەللەزىن دياگنوس­تي­كالاۋ كەزىندەگى پلاستينكالى اگگليۋتيناتسيا رەاكتسياسىنا ارنالعان روز-بەنگال انتيگەنىن، بيەلەردىڭ سالمونەللەزدى تۇسىگىنە قارسى ۆاكتسينانى تاپسىرادى. ينستيتۋت پرەپاراتتارى شەتەلدە دە سۇرا­نىسقا يە. مىسالى، 2010 جىلى ازەرباي­جانعا مىنا دياگنوستيكۋمدار جەتكىزىلدى: جانۋارلار برۋتسەللەزىن دياگ­نوس­تيكالاۋعا ارنالعان روزبەنگال-انتيگەن جانە سۇتقورەكتىلەرگە ارنالعان پپد-تۋبەركۋلين; 2019 جىلى رەسەي فەدەرا­تسياسىنا «يممۋنوفارم» يممۋنومودۋ­لياتورى، قوشقاردىڭ ينفەكتسيالىق ەپي­دي­ديتىن دياگنوستيكالاۋعا ارنالعان جي­ناق­ جەتكىزىلدى. ينستيتۋت عالىمدارى ۆە­­تەريناريالىق قولايلىلىقتى قامتا­ما­­سىز ەتۋ جانە ەپيزووتياعا قارسى ءىس-شارالاردىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن جۇيە­لە­رىن ەنگىزۋ ماقساتىندا جەكە فەر­مە­رلىك شارۋاشىلىقتارمەن كەلىسىمشارتتار جاسايدى، اتاپ ايتقاندا رەسپۋبليكامىزدىڭ 14 وبلىسىنىڭ شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرى ەتقورەكتىلەر ەحينوكوككوزىن ەمدەۋگە جانە الدىن الۋعا ارنالعان پرەپاراتىن (ەحينوSTOP) ساتىپ الدى.

ينستيتۋت قازاقستان رەسپۋبليكاسى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ۆەتەريناريالىق قولاي­لىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە عىلى­مي قولداۋ كورسەتەدى. بۇگىنگى تاڭدا ينس­تي­ت­ۋتتا اۋسىل اۋرۋىمەن كۇرەسۋ­­دىڭ جا­ڭا ستراتەگياسى دايىندالىپ، شە­تەل­­دىك ساراپشىلاردىڭ، سونىڭ ىشىن­دە حا­لىق­ارالىق ەپيزووتيالىق بيۋرو­نىڭ (حەب)، وتاندىق عالىمدار مەن مامان­دان­­دىرىلعان عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تي­تۋت­­تارىنىڭ، سونىمەن قاتار تاجىري­بە­لىك ۆەتەريناريالىق مامانداردىڭ جان-جاقتى تالداۋىنان كەيىن تاجىريبەگە ەنگىزىلدى. اۋرۋ­مەن كۇرەسۋ ستراتەگياسى اياسىندا ۆاك­­­­تسي­نا قولدانعاننان كەيىن، قازعزۆي-ءدىڭ اۋسىلدىڭ ەپيزووتيالىق جاعدايىنا جۇر­گىزگەن مونيتورينگى، قازاقستاندا 2013 جىلدىڭ مامىر ايىنان باستاپ اۋسىلدىڭ كلينيكالىق ءتۇرى انىقتالماعانىن جانە اۋسىل ۆيرۋسىنىڭ تارالۋ بەلگىلەرىنىڭ جوق ەكەنىن كورسەتتى. وبلىستارعا سايكەس كەلەتىن حەب ستاتۋسىن الۋ ءۇشىن، اۋسىل بويىنشا قولايلى ەپيزووتيالىق جاعدايعا بايلانىستى 9 وبلىس اۋماعىنا ۆاك­تسينالاۋسىز اۋسىلدان تازا ايماق رە­تىن­دە قۇجاتتاما، سونداي-اق 5 وبلىس اۋما­­­عىنا ۆاكتسينالاۋمەن اۋسىلدان تازا اي­­­ماق رەتىندە قۇجاتتاما دايىندالدى. مۇن­داي حالىقارالىق دارەجەنىڭ بەرىلۋى، قا­­زاقستانعا جانۋارلاردى، شيكىزات پەن مالشارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى وتە ماڭىزدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن قول جەتكىزىلگەن دارەجەنىڭ ارقاسىندا ءوزىمىزدىڭ جانۋارلار مەن ونىم­­دە­رىمىزدى كورشى رەسەي اۋماعىنا ەكسپورتتاي الاتىنىمىز دا ماڭىزدى.

قازاقستاندى اۋسىل اۋرۋى بويىنشا قولايلى ەپيزووتيالىق جاعدايى بار اۋماق رەتىندە حالىقارالىق مويىنداۋى قر اشم ۆەتەريناريالىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كوميتەتى قويعان مىندەتكە سايكەس كەلەدى. اۋسىل اۋرۋىنىڭ تارالۋىمەن كۇرەسۋدە قازعزۆي-ءدىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىگى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى، ويتكەنى اۋسىل اۋرۋىنان ميللياردتاعان تەڭگە شىعىنعا ۇشىراۋى مۇمكىن. اۋسىل اۋرۋى بۇل جەر سىلكىنىسى، سۋ تاسقىنى نەمەسە داۋىل سياقتى تابيعي اپاتتاردان ەكونوميكالىق شىعىنى بو­يىنشا ون ەسە ارتاتىن بيولوگيالىق اپات. مىسالى، تايۆاندا 1997 جىلى 6 مىڭنان استام اۋسىل اۋرۋى وشاعى پايدا بولىپ، 4 ميلليوننان استام شوشقا جويىلىپ، 10 ملرد دوللارعا جۋىق شىعىن كەلدى. ۇلىبريتانيا 2001 جىلى و ءتيپتى اۋسىل ەپيزووتياسىنان 12 ملرد دوللار كولەمىندە شىعىنعا ۇشىرادى.

سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ ۆەتەريناريا عىلىمى مەن تاجىريبەسىندە العاش رەت اۋىلشارۋاشىلىق جانۋارلارىنىڭ جۇقپالى اۋرۋلارىن دياگنوستيكالاۋ مەن الدىن الۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن قولدانا وتىرىپ، ستراتەگيالار دايىندالىپ، ولار ۆەتەريناريالىق تاجىريبەگە ءساتتى ەنگىزىلۋدە (قۇتىرىقپەن كۇرەسۋ، اۋسىلدىڭ الدىن الۋ، شوشقالاردىڭ افريكالىق وباسىنىڭ الدىن الۋ، ەحينوكوككوز دەۆاس­­تاتسياسى، ۇساق كۇيىس مالدارىنىڭ وباسى (چمج) بويىنشا ەپيزووتيالىق جاعدايىن باقىلاۋ ستراتەگياسى، نودۋليارلى دەرماتيتپەن كۇرەسۋ بويىنشا); اۋسىل، برۋتسەللەز جانە لەيكوز اۋرۋلارىن باقىلاۋعا ارنالعان ۇلتتىق باعدارلامالار دايىندالدى.

ينستيتۋت حالىقارالىق تالاپتارعا ساي­كەس كەلەتىن عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇر­گى­زەدى، مۇنى قازاقستان اۋماعىنىڭ اۋسىل اۋرۋى، جىلقىلاردىڭ افريكالىق وباسى جانە كلاسسيكالىق شوشقا وباسى بويىنشا تازا ستاتۋسى جونىندەگى حەب بەرگەن 13 سەرتيفيكاتتارى كۋالاندىرادى. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان اۋماعىنىڭ ىقم كونتاگيوزدى پلەۆروپنەۆمونياسىنان تازا ستاتۋسىن الۋعا ارنالعان دوسە قاراستىرىلۋدا. حەب سايتىندا شوشقانىڭ افريكالىق وباسى مەن قۇس تۇماۋىنان قولايلىلىق تۋرالى ءوزىن-ءوزى دەكلاراتسيالاۋ جاريالاندى.

العاش رەت «قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىنداعى ءسىبىر جاراسى اۋرۋىنىڭ توپى­راقتىق وشاقتارىنىڭ كاداسترى» جاسا­لىنىپ، جاريالاندى. بۇل ەلىمىز وبلىس­تا­رىنىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ور­گاندارى­مەن بىرلەسىپ، 2016 جانە 2017 جىل­­دارداعى ءسىبىر جاراسىنىڭ بەلگىسىز كو­مىندىلەرىن ساراپتاۋ كەزىندەگى ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىس ناتيجەلەرى نەگىزىندە قۇراستىرىلدى. كاداستردا ءسىبىر جاراسى كومىندىلەرى بويىنشا وتكەن عا­سىر­دىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ قازىرگى ۋاقىتقا دەيىنگى مالىمەتتەر بار.

ينستيتۋت الىس جانە جاقىن شەتەل­دەردىڭ 17 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى­مەن (قىتاي، فرانتسيا، ۇلىبريتانيا، يتاليا، بەلگيا، فرانتسيا، پولشا، شۆەي­تساريا، موڭعوليا، رەسەي، تا­جىك­ستان، وزبەكستان، قىرعىزستان) بىر­­لە­سىپ قىزمەت ەتەدى. تەك سوڭعى 3 جىلدىڭ ىشىندە ينستيتۋتتىڭ 36 جاس عالى­­مى شۆەي­­­تساريا، انگليا، فرانتسيا، گرۋزيا، پولشا، سەربيا، وڭتۇستىك كورەيا، يس­پا­نيا، تۇركيا، ۋكراينا، رەسەي ەلدە­­رى­نىڭ جەتەكشى شەتەلدىك مەكەمە­لە­رىندە، اقش دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋ­مەت­تىك قورعاۋ دەپارتامەنتىنىڭ (CDC) قولدانبالى ەپيدەميولوگيا كۋرس­تارىندا تاعىلىمدامادان ءوتتى. قازىرگى ۋاقىتتا عزج ورىنداۋعا 6 الىس شەتەلدىڭ عزۋ عا­لىم­دارى (فرانتسيا، پاريج، حا­لىق­ارا­لىق ەپيزووتيكالىق بيۋرو; ۇلى­بري­­تانيا، پيربرايت ينستيتۋتى; شۆەي­­تساريا، تسيۋريح ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فا­كۋلتەتى ۆەتسۋيس ەپيدەميولوگيا ينس­تي­تۋتى; پولشا، پۋلاۆا ق.، ۇلتتىق ۆەتەريناريالىق زەرتتەۋ ينس­­­تيتۋتى; بەلگيا، بريۋسسەل ق.، Sciensano ينستي­تۋ­تى; ۇلىبريتانيا، ۆەيبريدج ق. جا­ن­ۋارلار مەن وسىمدىكتەر دەنساۋلىعىن قور­عاۋ اگەنتتىگى (ارنا)) قاتىسۋدا. نيۋ­كاسل اۋرۋى، قۇس تۇماۋى، ءىرى قارا مال­دىڭ لەيكوزى بويىنشا حەب ايماقتىق رە­فەرەنتتىك زەرتحاناسى مارتەبەسىن الۋ ماق­ساتىندا حەب ەگيداسىمەن 2 تۆيننينگ جوبا ورىندالۋدا.

قازىرگى تاڭدا دوكتورانتۋرادا 9 جاس قىزمەتكەر وقيدى، ونىڭ ىشىندە 1-ەۋى – شۆەيتساريادا، تسيۋريح ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گرانتى ەسەبىنەن; تورتەۋى قازۇاۋ دوك­تو­ران­­تى بولا وتىرىپ، پيربرايت ينس­تي­تۋ­تىندا ( ۇلىبريتانيا); ۇلتتىق ۆەتەري­نارلىق زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا (پولشا) جۇمىس ىستەيدى; تورتەۋى ءال-فارابي اتىن­دا­عى قازۇۋ-دا وقيدى. ەكى قىزمەتكەر جدبعزي (رەسەي) اسپيرانتۋراسىن ءبىتىرىپ، كانديداتتىق ديسسەرتاتسيالارىن ءساتتى قورعادى، بىرەۋى قازۇاۋ دوكتورانتۋراسىن اياقتادى جانە ديسسەرتاتسيالىق جۇمىستى الدىن الا قورعاۋدان ءوتتى.

ينستيتۋت بازاسىندا، قر بجعم «عى­لىم قورى» عتقن كوممەرتسياليزاتسيا­لاۋ جوبالارى اياسىندا، قازاق عزۆي عالىمدارى ازىرلەگەن پرەپاراتتار ءوندى­رى­سىن جانە تەحنولوگيالارىن ورىنداۋ جە­لىلەرى جاسالدى.

عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن ناسيحاتتاۋ، ولاردى تاجىريبەگە ەنگىزۋ ماقساتىندا، تاجىريبەلىك ۆەتەريناريالىق قىزمەت وكىلدەرىنىڭ جانە قر ءماجىلىس پەن سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن سەمينار-وتىرىستار وتكىزىلدى. ينستيتۋت بازاسىندا Nur Otan پارتياسىنىڭ «اگرارلىق سەكتور» باعىتى بويىنشا كوميسسيانىڭ «قازاقستان 2021: بىرلىك. تۇراقتىلىق. قۇرۋ» سىرتتاي وتىرىسى وتكىزىلدى.

وبلىستار، اۋداندار، اۋىلدىق وكرۋگتەر جانە ەپيزووتيالىق بىرلىكتەر شەڭ­بە­رىن­دە جانۋارلاردىڭ اسا قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋلارىنىڭ ەپيزووتيالىق جاعدايىن انىقتاۋ جانە باعالاۋ كەزىندەگى زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن تسيفرلاندىرۋ باس­تال­دى. ەپيزووتيالىق دەرەكتەردى زەرتتەۋ جانە ستاتيستيكالىق تالداۋ ناتي­جە­لەرى نەگىزىندە، ساندىق جانە ساپا­لىق كورسەت­كىش­تەرى بار، ەپيزووتيالىق وشاقتار تۋرالى ەلەكتروندىق مالىمەتتەر بازاسى جا­سالىپ، اۆتوماتتاندىرىلعان رەجيمدە ۆيزۋا­ليزاتسيالانادى.

تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازعزۆي كوپتەگەن عىلىمي ازىرلەمەنى ورىندادى جانە مۇنى جالعاستىرۋدا. ولاردى ەنگىزۋ ەلدەگى ەپيزووتيالىق جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاۋعا جانە قازاقستاندىقتاردى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ساپالى ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بولاشاقتا ەپيزووتيالىق تۇراقتى­لىق­تى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مەملە­كەت­تىڭ ستراتەگيالىق مىندەتتەرىن ورىنداۋ ءۇشىن ينستيتۋتتىڭ مىناداي جوسپارلارى بار:

– ينستيتۋت بازاسىندا GMP ستاندارتتارى بويىنشا شاعىنبيوكومبينات قۇرۋ ارقىلى قازعزۆي عالىمدارى ازىرلەگەن بيوپرەپاراتتار ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ;

– ۆەتەريناريا ماماندارىنىڭ بىلىك­تى­لىگىن ارتتىرۋ جانە ماگيسترلەر مەن PhD-ءدى وقىتۋ بويىنشا وقۋ-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىن قۇرۋ;

– حەب ەرەجەلەرىنە سايكەس اسا قاۋىپتى، زووانتروپونوزدىق جانە ەمەردجەنتتىك اۋرۋلاردىڭ تاۋەكەلدەرىن بولجاۋ، باعالاۋ جانە باسقارۋ بويىنشا اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعىن قۇرۋ;

– اسا قاۋىپتى جانە ەمەردجەنتتىك ين­فەك­تسيالاردىڭ (قۇس تۇماۋى، نيۋكاسل اۋرۋ­ى، لەيكوز، برۋتسەللەز) زەرتحانالىق دياگنوستيكاسى جانە مونيتورينگى بويىنشا حەب وڭىرلىك رەفەرەنس ورتالىعىن قۇرۋ.

ينستيتۋتتى جاڭعىرتۋ بويىنشا كە­لە­­شەككە قويىلعان بارلىق مىندەت ءبىز­دىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا تۇراقتى ەپي­­­­زوو­تيا­لىق­ سالاماتتىلىقتى قام­تا­ما­سىز ەتۋ ءۇشىن زەرتتەۋلەردى حا­لىق­ارا­لىق تا­لاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن جو­عارى عى­لى­مي-ادىستەمەلىك دەڭگەيدە ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

 

احمەتجان سۇلتانوۆ،

 ۆەتەريناريا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، ءال-فارابي اتىنداعى عىلىم جانە تەحنيكا سالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مەركەل قىزمەتىنەن كەتتى

ساياسات • بۇگىن، 17:30

ساراپشى گولوۆكيندى قاتتى سىناپ تاستادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 16:15

دوللار قىمباتتاپ بارادى

قارجى • بۇگىن، 11:20

ۇقساس جاڭالىقتار