پرەزيدەنت • 21 قازان، 2021

پرەزيدەنت قاراعاندى وبلىسىنىڭ مادەني-الەۋمەتتىك نىساندارى مەن ءوندىرىس ورىندارىندا بولدى

67 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قاراعاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا وڭىردە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعىتتاعى جوبالارمەن تانىستى، دەپ حابارلادى پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ قارا­عاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپارى كەزىندە الدىمەن جەزقازعان قالا­سىنداعى دارىندى بالالارعا ار­نال­عان مامانداندىرىلعان «ور­كەن» مەكتەپ-ينتەرناتىنا باردى.

پرەزيدەنت زاماناۋي قۇرال­دارمەن جابدىقتالعان «وركەن-مەديا»، ولكەتانۋ، دومبىرا جانە ارت-ستۋديا كابينەتتەرىن ارالاپ كورىپ، پەداگوگتەرمەن جانە وقۋشىلارمەن اڭگىمەلەستى.

– عىلىم، ءبىلىم دەگەن وتە ماڭىزدى. ء«بىلىمدى مىڭدى جى­عادى» دەگەن دانالىق ءسوز بار. ءبىلىم – قازىرگى اۋمالى-توكپەلى زا­ماندا ەڭ كۇشتى، ەڭ ءتيىمدى قۇرال. ءبىلىمدى بولساڭ، بارلىق قيىن­دىقتى ەڭسەرەسىڭ. مىندەتتى تۇردە. سوندىقتان ءبىزدىڭ مەم­لە­كە­تى­مىزدىڭ ۇلگىلى، لايىقتى، ابىروي­لى ازاماتتارى بولىڭدار. ەلى­مىز­دىڭ بولاشاعى سەندەردىڭ قول­دارىڭدا، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

«وركەن» مەكتەپ-ينتەر­نا­تىنىڭ وقۋشىلارى ولكەتانۋ كا­بي­نەتىندە ۇلىتاۋ ءوڭىرى مەن سارى­ارقانىڭ تاريحى، قاسيەتتى ورىندارى تۋرالى وقيدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ تۋعان ولكەنىڭ جا­نە قازاق حالقىنىڭ تاريحىن ءبىلۋ­دىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

900 ورىندىق قازاق تىلىندە وقىتاتىن وقۋ ورداسى 2020 جىلى سالىنعان. مەكتەپ-ينتەرناتتا جاراتىلىستانۋ جانە ماتەماتيكالىق باعىت بويىنشا كاسىبي باعدارعا نەگىزدەلگەن سالالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى وقىتىلادى.

ءبىلىم بەرۋ مودەلدەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىمەن، ءو.باي­­­قوڭىروۆ اتىنداعى جەز­قاز­­­عان ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە جەز­­قازعان قالاسىنداعى تاريحي-ارحەولوگيالىق مۋزەيمەن ىنتى­ماق­تاستىق ورناتىلعان.

وقۋشىلاردىڭ شىعار­ما­شى­لىق الەۋەتىن دامىتۋ ءۇشىن 4 سپورت سەكتسياسى مەن 6 ۇيىرمە اشىلعان.

مەكتەپتى ارالاپ كورۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنا قا­را­عاندى وبلىسىندا ساپالى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىن­دە بەرگەن تاپسىرمالارىنىڭ ورىن­دالۋى تۋرالى باياندالدى.

وڭىردەگى 499 مەكتەپتە 206 مىڭ­عا جۋىق وقۋشى ءبىلىم الادى. ونىڭ ىشىندە 21318 بالا ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىلارى. مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعىنا قاتىستى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن 2022-2025 جىلدارى 16 مەكتەپ، ونىڭ ىشىندە ۇشەۋى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ەسەبىنەن، سونداي-اق ءبىر جەكە مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان.

قاسىم-جومارت توقاەۆقا اۋىل مەكتەپتەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىس­تارى تۋرالى مالىمەت بەرىلدى. بيىل وڭىردە 166 مەكتەپ جوندەۋدەن وتكەن جانە 2025 جىلعا دەيىن 299 مەكتەپ جاڭعىرتىلادى دەپ جوس­پارلانعان.

وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاراعاندى وبلىسىنىڭ بارلىق ءبىلىم بەرۋ نىساندارىندا دابىل تۇيمەشەلەرى مەن حابار بەرۋ جۇيەلەرى ورنا­تىل­عان. 300-دەن استام بالا وقيتىن مەك­تەپتەردە ارنايى كۇزەت قىزمەتى جۇمىس ىستەيدى جانە تۋرنيكەتتەر قويىلعان.

ساپار بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت تو­قاەۆ تەلەكوپىر رەجىمىندە قارا­عان­دى وبلىسىنىڭ جايرەم كەن­تىن­دە جاڭادان اشىلعان كەن بايى­تۋ كەشەنىنىڭ جۇمىسىن رەسمي تۇر­دە ىسكە قوستى.

كەن بايىتۋ فابريكاسىنىڭ قۇ­رىلىسىندا 2500-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى. جايرەم كەنتى ءۇشىن جاڭا جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋى جاڭا ءومىر مەن دامۋدىڭ زور كەلە­شە­گىنە جول اشادى. كەن بايىتۋ كە­شەنى قازاقستاندا مىرىش پەن قور­عاسىن كونتسەنتراتتارىن شىعا­را­تىن ەڭ ءىرى كاسىپورىن بولادى. ون­دى­رىستە 400 ادام جۇمىسپەن قامتى­لادى.

قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك مەملەكەت باسشىسىنا ايماق ءۇشىن اتالعان جوبانىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى. جاڭا فابريكا شىعارىلاتىن ءونىم تۇرلەرى كوبەيەدى جانە ءوندىرىس كولەمى 2،5 ەسە ارتىپ،
5 ملن تونناعا دەيىن جەتەدى. سونداي-اق وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ەكسپورتى ۇلعايىپ، سالىق ءتۇسىمى 1،5 ملرد تەڭگەگە كوبەيەدى. جوبا باستالعالى بەرى ينۆەستورعا بارىنشا قولداۋ كورسەتىلدى. جۇيەلى جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە كوروناۆيرۋس ىندەتىنە قاراماستان، جوبا بەلگىلەنگەن مەرزىم ىشىندە اياقتالدى.

پرەزيدەنتكە قازىرگى تاڭدا قاراعاندى وبلىسىندا 2 ترلن تەڭگەدەن اساتىن قاراجاتقا 50 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسى­رىلىپ وتىرعانى جو­نىن­دە بايان­دالدى. بيىل 14 جوبا ىسكە قوسى­لىپ، ايماقتىڭ ونەركا­سىپ كاسىپ­ورىندارىنىڭ ينفراقۇرى­لى­­مىنا تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 230 ملرد تەڭگەنى قۇ­رايدى.

«قازمىرىش» جشس باس دي­­رەكتورى الەكساندر حمەلەۆ قاسىم-جومارت توقاەۆقا فاب­ريكانىڭ قۇ­رىلىسى 3 جىلدا اياق­تالعانىن جانە كوروناۆيرۋس ىندەتى جۇك­تەل­گەن مىندەتتى ىسكە اسىرۋعا كەدەر­گى بولماعانىن ايتتى. ونىڭ پىكى­رىنشە، بايىتۋ فابريكاسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى جايرەمدى عانا
ەمەس، تۇتاستاي قاراعاندى وبلى­سىن دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى بول­ماق. مۇندا جىلىنا 5 ملن توننا كەن وڭدەلەدى. بۇل كاسىپورىننىڭ كەمىندە 15 جىل جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار «قازمىرىش» كومپانياسى كەنتتىڭ دامۋىنا 5 ملرد تەڭگەگە جۋىق قاراجات قۇيدى. جەرگىلىكتى اۋرۋحاناعا زاماناۋي جابدىقتار ساتىپ الىنىپ، قۇزىرەتتەردى دامىتۋ ورتالىعى قۇرىلدى جانە كوممۋنالدىق سالانى جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋعا جىل سايىن قارجى بولىنەدى.

جايرەمدەگى كەن بايىتۋ كەشەنىنىڭ تسەح باسشىسى ەركىن شايحين مەملەكەت باسشىسىنا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن العىس ءبىلدىرىپ، كەنتتىڭ جاندانعانىن جانە ونداعى وڭ وزگەرىستەر تۋرالى، سونداي-اق جاڭا فابريكانىڭ ىسكە قوسىلۋىنان جەرگىلىكتى تۇرعىندار زور ءۇمىت كۇتەتىنىن ايتتى.

ءىس-شارا سوڭىندا پرەزيدەنت كاسىپورىننىڭ ەڭبەك ۇجىمىنا جانە وسى ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋعا اتسالىسقان بارشا ازاماتتارعا ري­زاشىلىعىن ءبىلدىرىپ، تابىس تى­لەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ قارا­­عاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپا­رى اياسىندا جەزقازعان ءوڭىرى­نىڭ الەۋ­مەتتىك دامۋى مەن مينە­رالدى-شي­كىزات بازاسىن كەڭەيتۋ جو­نىن­دەگى «قازاقمىس كورپوراتسيا­سى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سە­رىك­تەستىگىنىڭ جوسپارىمەن تانىستى.

«قازاقمىس» كومپانيالار تو­بىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير كيم مەملەكەت باسشىسىنا جەز­قاز­عان كەن ورىندارىنداعى قاز­با جۇ­مىستارىنىڭ اسەر ەتۋ ايما­عى­نان 2 815 وتباسىن كوشىرۋ جانە ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ جۇ­مىس­تا­رىنىڭ اياقتالعانى تۋرالى بايان­­دادى.

«قازاقمىس حولدينگ» ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەدۋارد وگاي پرەزيدەنتكە قازاقستان رەسپۋبليكاسىن 2025 جىلعا دەيىن دامى­تۋدىڭ ۇلتتىق جوسپارى نەگى­زىندە قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىم­دىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ، جەزقازعان مەن بالقاش وڭىرلەرىن دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان باع­دارلاماسىنىڭ ازىرلەنگەنى جو­نىندە ايتتى. باعدارلامادا نە­گىز­گى ءۇش باعىت قامتىلعان. اتاپ ايت­قان­دا، الەۋمەتتىك قىزمەت­تەردىڭ دەڭ­­گەيىن ارتتىرۋ، ينفرا­قۇ­رى­لىم­دى جەتىلدىرۋ جانە ەكونو­مي­كا­لىق دامۋ.

قاسىم-جومارت توقاەۆقا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارى، ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ، ازىق-تۇ­لىك نارىعىنداعى باعالاردى تۇ­راق­تاندىرۋ جونىندە ايتىلدى. سونداي-اق كورپوراتسيانىڭ الەۋ­مەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋى جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋى جونىندە مالىمەت بەرىلدى. كومپانيا اي­ماق تۇرعىندارى اراسىندا الەۋ­مەتتىك ساۋالداما جۇرگىزىپ، ءومىر ءسۇ­رۋدىڭ قولايلى جاعدايىن جا­ساۋعا نيەتتى. جەزقازعان مەن بال­قاش وڭىر­­لەرىن وركەندەتۋدە ەلى­مىزدىڭ دامى­عان ايماعى سانالاتىن ال­ماتى قالاسى ۇلگى بولماق.

جۇمىس ساپارى بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنا جەزقازعان قالاسىن ساپالى اۋىز سۋمەن قام­تاماسىز ەتۋدىڭ قيىندىقتارى تۋرالى باياندالدى. ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ءۇيتاس-ايدوس سۋ قۇبىرىن قاي­تا جوندەۋدەن وتكىزىپ، قوجام­سەيىت كەن ورنىندا جاڭا سۋ قۇ­بى­رىن سالۋ قاجەت. پرەزيدەنت ۇكى­مەتكە جانە وبلىس اكىمدىگىنە اتالعان جوبانى 1،5 جىلدىڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى.

– زەرتتەۋ باعىتتارىڭىز دۇ­رىس دەپ ەسەپتەيمىن. سۋمەن قامتۋ – شەشۋدى قاجەت ەتەتىن ما­ڭىز­دى الەۋمەتتىك ماسەلە. مەن جول­داۋىمدا وسى تۋرالى ايت­قان­مىن. ۇكىمەت ءتيىستى تاپ­سىر­ما الدى. مەنىڭ ويىمشا، ۇكى­مەت اكىم­دىك­پەن جانە سىزدەرمەن بىر­لەسىپ، قىس­قا مەرزىم ىشىندە، ءارى كەتكەندە 1،5 جىلدا وسى ماسەلەنى شەشۋى كەرەك. ءبىز ازاماتتارىمىزدى تازا اۋىز سۋ­مەن قامتاماسىز ەتۋىمىز قاجەت. مەن بۇل ماسەلەنى ءوز باقىلاۋىما الا­مىن، – دەدى پرەزيدەنت. 

پرەزيدەنت «قازاقمىس» كور­پو­را­تسياسىنىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى جو­بالارعا قولداۋ كورسەتىپ وتىر­عانىن وڭ باعالادى.

– شىن مانىندە، ءبىلىم – مەم­لەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى. بۇل جەردە، ەڭ الدىمەن، مۇعالىمدەر دا­يىنداۋعا كوڭىل ءبولىنۋى كەرەك، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ازىق-تۇ­لىك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنا جا­نە اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.

– بۇل، ارينە، الەم نارىعىندا بولىپ جاتقان كۇردەلى ماسەلە. الەم­دە بارلىق تاۋاردىڭ باعا­سى شامامەن 40-50 پايىزعا قىمباتتادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى قور­دالانعان ماسەلەلەردىڭ سالدارىنان ازىق-ت ۇلىك قىمباتتاپ وتىر. بۇل ماسەلەنى شۇعىل شەشۋگە قانشا تىرىسساق تا، جاعدايدى وزدەرىڭىز دە كورىپ وتىرسىزدار. اتالعان ماسەلەنى جۇيەلى تۇردە شەشۋىمىز قاجەت. اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىنا قىرۋار قارجى بول­سەك تە، ازىق-ت ۇلىكتىڭ باسىم بولى­گىن سىرتتان الامىز. وزگە ەل­دەر سۋبسيديانىڭ نە ەكەنىن دە بىل­مەيدى. بىلسە دە، ءدال وسىنداي مول قارجى بولىنبەيدى. ءبىر جاعىنان ادام­داردى بوساڭسىتىپ جىبەردىك، ەكىن­شى جاعىنان سىبايلاس جەم­قورلىققا جول بەرىپ الدىق. بۇل ماسەلەمەن تۇبەگەيلى اينالىسۋى­مىز كەرەك. مەن ۇكىمەتكە، اۋىل شا­رۋا­شىلىعىنىڭ جاڭا مينيسترىنە مىندەت جۇكتەدىم، – دەدى پرەزيدەنت.

ءىس-شارا بارىسىندا ەكولوگياعا جانە ءىرى كاسىپورىنداردىڭ شى­عا­راتىن قالدىقتارىنا قاتىستى ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.

– ءبىز 2060 جىلى كاربونيزاتسيا دەڭگەيىن نولگە تۇسىرەمىز دەپ جاريا­لادىق. ەكونوميكامىزدىڭ ەرەك­شەلىگىن جانە ونىڭ قۇرى­لىمىن ەسكەرۋىمىز قاجەت. ەنەر­گيا­لىق تەڭگەرىمنىڭ 70 پايىزى كومىر­گە تيەسىلى ەكەنى بەلگىلى. ءبىز ەرتەڭ ءبارىن جاۋىپ تاستاپ، كومىرتەگىنەن ارىلدىق دەپ ايتا المايمىز. بۇل سىزدەردىڭ كاسىپورىندارىڭىزعا دا قاتىستى. بىراق 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگىنەن ارىلۋ باعىتى بو­يىنشا جۇرۋگە ءتيىسپىز. ايتپەسە، الەمدىك دامۋدىڭ كوشىنەن قا­لىپ قويامىز. بۇل – نەگىزگى كاسىپ­ورىنداردىڭ مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ، ۇكىمەتكە جانە مەملەكەت باسشىسى رەتىندە ماعان دا جۇك­تەل­گەن اسا جاۋاپتى مىندەت، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت جيىندى قورى­تىن­دىلاي كەلە، بارلىق بەكىتىل­گەن باعىت بويىنشا مەم­لە­كەت وتاندىق جەتەكشى كاسىپورىن­دارمەن بىرلەسىپ، ءتيىستى جۇمىس­تاردى بەلسەندى جالعاستىرۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.

مەملەكەت باسشىسى قاراعاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا ۇلىتاۋ اۋدانىنداعى «جوشى حان» تاريحي-مادەني كەشەنىن ارالاپ كوردى.

پرەزيدەنتكە جوشى حان كەسە­نەسى، مۇراجاي، جوشى حان ەسكەرت­­كىشى، جورىق شاتىرى جانە قوناق­ۇيدەن تۇراتىن كەشەننىڭ زامان­اۋي تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرى مەن قورداعى قۇندى جادىگەرلەر تانىستىرىلدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسيەتتى تاريحي نىساننىڭ ۇنەمى عا­لىم­داردىڭ نازارىندا بولىپ، عى­لىمي اينالىمعا ءتۇسۋى كەرەك ەكە­نىنە باسا ءمان بەردى.

– كەلەسى جىلى شەتەلدىڭ جانە ەلىمىزدىڭ بەلگىلى عالىمدارىن شا­قىرىپ، التىن ورداعا بايلانىس­تى ۇلكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ كەرەك، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

وبلىس اكىمى جەڭىس قاسىمبەك ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتى تۋرالى بايان­داما جاساپ، پرەزيدەنتكە كۋ­رورتتىق ايماقتار مەن تاريحي-ما­دەني كەشەندەردى دامىتۋ جوسپارىن ۇسىندى. جوسپارعا ساي­كەس ۇلىتاۋ، قارقارالى، بال­قاش اۋداندارىنىڭ تۋريزم سا­لا­سىن­داعى الەۋەتى ارتىپ، سەر­ۆيس­تىك جانە تۋريستىك ينفرا­قۇ­رى­لىم­دارى داميتىن بولادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

مەركەل قىزمەتىنەن كەتتى

ساياسات • بۇگىن، 17:30

ساراپشى گولوۆكيندى قاتتى سىناپ تاستادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 16:15

ۇقساس جاڭالىقتار