ايماقتار • 20 قازان، 2021

«سەرپىنگە» سەرپىلىس قاجەت

53 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» جولداۋىندا ۇكىمەتكە كوشى-قون ساياساتىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋدى تاپسىرا وتىرىپ، ەل ىشىندەگى ەڭبەك كۇشىنىڭ ۇتقىرلىعى ماسەلەسىنە قاتىستى دا جاڭا ۇستانىمدار قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەندىگى ءمالىم.

 

بۇل تاپسىرما ىشكى كوشى-قوندى رەتتەۋ ارقىلى جۇمىس كۇشى تاپشى، جوعارى جانە كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىنداعى ستۋدەنتتەر سانى از وڭىر­لەر مەن ارتىق جۇمىس كۇشى بار، جو­عارى جانە كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىندا ورىن جەتىسپەيتىن وڭىر­لەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دا­مۋىن­داعى تەڭگەرىمسىزدىكتى بولدىر­ماۋ ماقساتىندا 2014 جىلدان بەرى ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقان«ماڭگىلىك ەل جاستارىيندۋسترياعا!» – «سەر­پىن-2050» الەۋمەتتىك جوباسىنا دا قاتىستى ەكەنى انىق. ويتكەنى ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى قوعامدا كەيىنگى كەزدە ءجيى تالقىلانىپ ءجۇر.

1989 جىلى جۇرگىزىلگەن حالىق ساناعى بويىنشا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ نەبارى 18 پا­يىزىن قازاقتار قۇراعان ەكەن. ال قازىر بۇل كورسەتكىش 35 پايىزدان اسىپتى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگى جىلدارىندا پايدا بولعان وسى وڭ ءۇردىس كوڭىلگە جۇبانىش بولعانىمەن، قىزىلجار وڭىرىنەن وزگە جاقتارعا كوشىپ كەتۋشىلەر لەگى تولاس­تاماي، وبلىس تۇرعىندارىنىڭ سانى جىلدان-جىلعا كەمىپ بارا جاتقانى الاڭداتپاي قويمايدى.

ۇكىمەت تاراپىنان اتا­جۇرتقا ورالعان قانداستار كوشىن سولتۇس­تىك­كە بۇرۋ، ەلى­مىز­دەگى جۇ­مىس كۇشى ارتىق وڭىر­لەردىڭ تۇرعىندارىن ەرىك­تى قونىس اۋدارۋ، «سەرپىن» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى بو­­يىنشا وڭتۇستىك جاستارىن وقۋعا جىبەرۋ سىندى يگى ىستەر اتقارى­لىپ جات­قا­نى­مەن، ولاردىڭ ناتي­جە­لەرى كو­ڭىل كونشىتەرلىكتەي ەمەس. بۇلاردىڭ ەشقايسىسى وڭىر­­دەگى كوشى-قوننىڭ تەرىس سال­­دوسىن تۇزەتە الماي، وبلىس حال­­قىنىڭ سانى بىلتىر تاعى 5 مىڭ ادامعا كەمىپ، بيىلعى جىل باسىندا نەبارى 543،6 مىڭ ادامدى قۇرادى. جالپى، سوڭعى جيىر­­ما جىل ىشىندە سول­­تۇس­تىك­قازاقستاندىقتاردىڭ قا­تا­رى 169،9 مىڭ ادامعا كەمى­گەن. وسىلايشا، ەلىمىزدىڭ «سول­تۇس­تىك قاقپاسى» سانالاتىن وبلىس ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى ەڭ از وڭى­رى­نە اينالىپ وتىر.

«سەرپىن» سياقتى مەم­لەكەتتىك باعدارلامالار جۇ­زەگە اسىرىلىپ جاتقان وزگە سولتۇستىك جانە سول­تۇستىك-شى­عىس وڭىرلەردەگى دە­مو­گرا­فيا­لىق احۋال دا ءالى وڭا­­­لىپ كەتە قويعان جوق. اتاپ ايت­قاندا، قوستاناي، پاۆلودار جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارى تۇرعىندارى سانىنىڭ جىل­دان-جىلعا كەمۋ ءۇردىسى جال­عا­سۋ ۇستىندە. بۇل وڭىرلەردە دە كوشىپ كەلۋشىلەردەن گورى كوشىپ كەتۋشىلەر قاراسى الدە­قايدا كوپ. مىسالى، شى­عىس قازاقستان وبلىسىنا بىلتىر 38051 ادام كوشىپ كەلسە، كوشىپ كەتكەندەر سانى – 49880 ادام، ال وسى جونىندەگى كورسەتكىشتەر پاۆلودار وبلىسى بويىنشا تيىسىنشە 26103 جانە 30331 ادام، قوستاناي وبلىسى بو­يىنشا 28260 جانە 33334 ادام بولعان.

2014 جىلى پەتروپاۆلعا ال­عاش رەت ات باسىن تىرەگەن سەر­پىن­­دىكتەردىڭ العاشقى لەگىن ويسى­راپ تۇرعان ورتامىز­دى تول­تىرىپ، تەرىسكەي وڭىرگە كۇن­­گەيدىڭ جى­لى­لىعىن الا كەلە­تىن «وڭتۇستىك قار­لىعاش­تا­رىنا» بالاعان ەدىك. ولار­­دىڭ ورتاق وتىنىشىنە قۇ­لاق اسقان پارلامەنت ءماجى­لىسىنىڭ دەپۋتاتتارى كە­­يىن قىزىلورداپەت­رو­پا­ۆل باعىتىندا جولاۋشىلار پويىزىنىڭ قاتى­ناۋىنا ۇيىت­قى بولىپ، جۇرت ونى جاق­سى ىرىممەن «قۇ­دالار پويىزى» دەپ اتاپ كەتكەن...

الايدا ارادا ۋاقىت وتە كەلە «سەرپىن» باعدار­لا­ما­سى­نىڭ نا­تي­جەلىلىگى كۇمان تۋدىرا باس­تا­دى. بۇعان مەم­لە­كەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلعى 17 مامىردا وتكىزگەن ەڭ­بەك جانە جۇمىسپەن قامتۋ ما­سە­­لەلەرى جونىندەگى جيىندا نازار اۋدا­رىپ، «سەرپىن» باع­دار­لا­ماسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. سەبەبى وسى الەۋ­مەت­تىك جوبا بويىنشا ۋني­ۆەرسي­تەتتەر مەن كاسىپتىك-تەح­­نيكا­لىق كوللەدجدەردى تامام­­­داعان سەرپىن­دى­كتەردىڭ وز­دەرى ءبىلىم العان وڭىرلەردە جۇمىسقا ورنالاس­ۋى قاناعات­تانارلىقتاي بولماي شىقتى. 2018 جىلى جوعا­رى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن ال­عاش­قى تۇلەك­تەردىڭ 23 پايى­زىعانا وقى­عان وڭىرلەرىندە جۇ­مىسقا ور­نالاسقان. سونداي-اق كول­لەدج­­دەر­دى تامامداعان سەر­پىن­­دىك­تەردىڭ 24 پايىزى عانا وز­دەرى ءبىلىم العان وڭىرلەردە جۇ­مىسقا قالعان.

سونىڭ ىشىندە، م.وتە­مى­سوۆ اتىن­داعى باتىس­ قا­زاق­ستان مەم­لە­­كەت­تىك ۋني­ۆەر­سي­تەتىن 2018 جىلى­ بىتىرگەن145 تۇلەكتىڭ 24-ءى عانا وبلىس اۋماعىنداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىندا جۇ­مىس­قا ور­نا­لاسقان، ياعني 16،5 پايىزى عانا. سول جىلى كوللەدج بى­تىر­گەن 113 تۇ­لەكتىڭ ىشىندە 6 تۇلەك قانا ج­ا­يىق وڭىرىندە قالعان، ياعني 5 پا­يىزى عانا.

بۇعان قوسا، ءماجىلىس دە­پۋتات­تا­رى «سەرپىن» الەۋ­مەت­تىك جو­باسى مەن جۇ­مىس كۇشى ارتىق وڭىر­­لەردىڭ تۇر­عىندارىن جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە قونىس اۋدا­­رۋ باعدارلاماسىنىڭ ماق­سا­تى بىرەۋ بولعانىمەن، ولار­دىڭ اراسىندا سايكەس­سىز­دىك بارلىعىن انىق­تا­عان. اتاپ ايتقاندا، «سەر­پىن» باعدارلاماسى بو­يىنشا الماتى، جامبىل، قى­زىلوردا، ماڭ­عىستاۋ جانە تۇركىستان وبلىستارى مەكتەپتەرىنىڭ تۇلەكتەرىن باسقا 9 وڭىردە(اقمولا، اقتوبە، اتىراۋ، شىعىس قازاقستان، باتىس قازاقستان، قاراعاندى، قوستاناي، پاۆ­لودار جانە سول­تۇستىك قا­زاق­ستان وبلىستارىندا) وقىتۋ كوز­دەلگەن بولسا، قونىس اۋدا­­­­رۋ باعدارلاماسى بو­يىن­شا اتالعان وبلىستاردان قونىس اۋدارۋشىلاردى قا­­­بىلداۋشى وڭىرلەر بولىپ جۇمىس كۇشى تاپشى ءارى دەموگرافيالىق جاعدايى ءماز ەمەس 4 وبلىس قانا اي­قىن­­­دالعان.

سول كەزدە Serpin.KZ سايتىندا: «بۇگىنگى كۇنى بۇل جو­با­نىڭ دامۋىنا كەيبىر اي­ماق­تاردان قاتىسۋعا قار­سى­لىق بىلدىرۋلەرى كەدەرگى جاساپ جاتقانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك»، دەپ اشىق جازىل­عاندىعى دا بەكەردەن-بەكەر ەمەس-ءتىن. ويتكەنى جۇمىس كۇشى جەت­كى­لىكتى، دەموگرافيالىق جاع­دا­يى ءتاۋىر وڭىرلەردىڭ «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسىنا ونشا ىقى­لاس تانىتپاۋىن تۇسىنۋگە بو­لادى. ولاردىڭ باسشىلارى، ەڭ الدىمەن، جەرگىلىكتى مەكتەپتەر تۇلەكتەرىنىڭ الىسقا كەت­پەي، وڭىردەگى ۋنيۆەر­سي­تەت­تەر مەن كوللەدجدەرگە ءتۇ­سىپ، ماماندىق الۋلارىنا جانە كەيىن وزدەرى تۋىپ-وسكەنوڭىردە جۇمىسقا ورنالاسۋىنا مۇددەلى ەكەندىگى كامىل.

وسىعان وراي، ۇكىمەت ءما­جى­لىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسى­نى­سىنا قۇلاق اسىپ، «سەرپىن» باع­دار­لا­ماسىنا قاتىساتىن وبلىس­تاردىڭ سانىن 9-دان 6-عا دەيىن قىسقارتىپ، جۇ­مىس كۇشى تاپشى 4 ءوڭىردىقوستاناي، پاۆلودار، سولتۇستىك قازاق­ستان جانە شى­­عىس قازاق­ستان وبلىس­تارىن جانە ولاردىڭ قا­تارىنا ەلدەگى ىشكى كوشى-قون ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتى­رىپ، جاڭادان قوسىلعان اقمولا جانە قاراعاندى وب­لىس­­تارىن قالدىردى.

ايتكەنمەن، «سەرپىننىڭ» تيىم­دى­لىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن بۇل ءىس-شارا دا جەتكىلىكسىز بولىپ شىقتى. ەسەپ كوميتەتىنىڭ مالى­مە­تىنە قا­راعاندا، 2020 جىلى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردە وقىتۋعا جوس­پارلانعان 5132 گرانت­تىڭ 1004-ءى نەمەسە 20 پايىزى عانا يەسىن تاپقان. ال وسى الەۋمەتتىك جوبا جۇزەگە اسىرىلعان 6 جىلدىڭ ىشىندە 8 325 گرانت كەرەكسىزتبولىپ قالعان. 6 جىل ىشىندە ەل قازى­نا­سىنان بولىنگەن 5 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجى يگەرىلمەگەن. بۇعان قوسا، «سەرپىن» باعدارلاماسى بو­يىنشا وقۋ بىتىرگەن ۋنيۆەرسي­تەت­تەر مەن كوللەدجدەردىڭ بار­­لىق 11 مىڭ تۇلەگىنىڭ 2 مىڭ­­نان استامى عانا (19،5 پا­يىزى) وقۋدى اياقتاعان سوڭ، سولتۇستىك وڭىرلەردە جۇ­مىس ىس­تەۋگە قالعان. بۇلجو­با­نىڭ تيىمدىلىگى تومەن ەكە­نىنىڭ ايعاعى.

بىزدىڭشە، «سەرپىن» باع­دار­­لا­ماسىن «قۋاتتى وڭىر­لەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلت­تىق جوباسىمەن بارىنشا سايكەستەندىرۋ قاجەت. ناق­تى ايتقاندا، «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسى بويىنشا بولى­نەتىن مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانت­تارىن اتاجۇرتقا ورال­­عان قانداستار مەن وڭ­تۇس­­تىك وڭىر­لەر­دەن سول­تۇستىك وڭىر­لەرگە قونىس اۋدا­رۋ­شى­لاردىڭ وتبا­سى­لا­رىنداعىتمەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇ­لەك­تەرگە عانا بەرىلەتىن بولسا، مۇنىڭ ءوزى اتالعان ەكى مەملە­كەتتىك باعدارلامانىڭ دا تيىم­دى­لىگىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تي­گىزەر ەدى. بۇل، اسى­رەسە، «سەرپىنگە» جۇمسالعان قار­جىنىڭ دەنى جەلگە ۇشۋىن تىيارى ءسوزسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

مەركەل قىزمەتىنەن كەتتى

ساياسات • بۇگىن، 17:30

ساراپشى گولوۆكيندى قاتتى سىناپ تاستادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 16:15

دوللار قىمباتتاپ بارادى

قارجى • بۇگىن، 11:20

ۇقساس جاڭالىقتار