كوپشىلىك قازىر قازۇۋ-دا ينفراقۇرىلىمدىق مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقانىنان, 2025 جىلعا دەيىن كامپۋستى جاڭعىرتۋ جوسپارى قابىلدانعانىنان حاباردار. ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت كوز الدىمىزدا وزگەرىپ كەلەدى.
ال جاستار ساياساتى ەڭ نازىك ساياسات ەكەنىن ايتار بولساق, بۇرىن شەتەلگە شىققاندا ستۋدەنتتەرىنە جاسالعان جاعدايدى, وقىتۋشىلارى مەن ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ بەدەلىن كورىپ, قىزىعىپ, ءتىپتى ءىشىمىز الەم-جالەم بولىپ قايتاتىن كەزدەرىمىز بولعان. اسحانالارى مەن اس مازىرلەرىنىڭ ءوزى مەيرامحاناداي اسەر قالدىراتىن. وسىنىڭ ءبارى وزىمىزگە كەلدى. تەك ءبىلىم ال, مىقتى مامان بولۋعا ۇمتىل. بۇگىنگىنىڭ ستۋدەنتتەرى قالاي ايتساڭىز دا – باقىتتى.
قازۇۋ قالاشىعى – قالا ىشىندەگى جاستاردىڭ قالاسى ەكەنىن ەسكەرسەك, مۇندا ءجۇرىپ جاتقان جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ اۋقىمى وراسان, تەك كورۋگە كوز كەرەك. قىسقاسى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ كورپۋستارى مەن جاتاقحانالارداعى ءجۇرىپ جاتقان قۇرىلىس جۇمىستارىن كوزبەن كورۋ ماقساتىندا باق وكىلدەرى ءۇشىن ارنايى ۇيىمداستىرىلعان پرەسس-تۋرعا قوسىلدىق.
جۋرناليستەر قاۋىمىن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى جانسەيىت تۇيمەباەۆ ءوزى باستاپ ءجۇرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەگى وڭ وزگەرىستەرمەن قاتار, قوردالانعان ماسەلەلەردى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بايانداپ, سوڭىنان ەكى ساعاتقا جۋىق جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ, كەز كەلگەن ماسەلەگە اشىقتىعىن كورسەتتى.
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى – تمد ەلدەرى كەڭىستىگىنەن الەمنىڭ توپ-200 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ قاتارىنا كىرەتىن ەكى ءبىلىم ورداسىنىڭ ءبىرى. ءبىرىنشىسى – رەسەيدەگى م.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ (78-ورىن) بولسا, ەكىنشىسى –
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ (175-ورىن). وعان قوسا ۋنيۆەرسيتەت ورتالىق ازياداعى جوعارى باعاعا قول جەتكىزگەن, QS Stars Rating System حالىقارالىق رەيتينگىسىندە «بەس جۇلدىز» بەلگىسىنە يە بولعان جالعىز جوعارى وقۋ ورنى. وسى ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت كادرلىق, ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن دامىتۋعا مۇددەلى بولعاندىقتان, ۋەين دەترويت (اقش) ۋنيۆەرسيتەتىندە جۇمىس ىستەيتىن ماتەماتيك ءۋالىباي ءومىرباي مەن كەمبريدجدە جۇمىس ىستەگەن نەيروبيولوگ بازىلبەك داۋلەتوۆتى ۋنيۆەرسيتەتتە ءدارىس وقۋعا شاقىرىپ وتىر.
بيىلعى قازان جانە قاراشا ايلارىندا ەۋروپا, اقش, رەسەي, تۇركيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ 35 پروفەسسورى شەتەلدىك عالىمداردى تارتۋ باعدارلاماسىمەن ۋنيۆەرسيتەتتە ءدارىس بەرەدى. وقىتۋشىلاردى ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ ماسەلەلەرىنە كوپ كوڭىل بولىنگەن. ماسەلەن, بيىل جالاقى ەكى رەت ءوستى. ەندى وقىتۋشىنىڭ ەڭ تومەنگى جالاقىسى – 285 مىڭ, اعا وقىتۋشىعا – 312 مىڭ, دوتسەنتكە – 389 مىڭ, پروفەسسورعا 500 مىڭ تەڭگە تولەنەدى.
بۇگىنگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بەدەلىن تومەندەگىدەي باعامداۋعا بولادى. ۋنيۆەرسيتەتتە 25,9 مىڭ ستۋدەنتتىڭ – 80 پايىزى گرانتپەن, 20 پايىزى اقىلى ءبىلىم الادى. ونىڭ ىشىندە باكالاۆرياتتا –
21 294, ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرادا – 4 642. بيىل شامامەن 7,7 مىڭ ستۋدەنت وقۋعا قابىلدانعان. باكالاۆرياتتاعىلار وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2,6 ەسەگە كوبەيىپ, ماگيستراتۋراداعى گرانت يەگەرلەرى 1,2 ەسەگە وسكەن. جالپى, مەملەكەتتىك گرانت يەلەرىنىڭ شامامەن 7 پايىزى قازۇۋ-دى قالادى دەسەك بولادى. ەگەر بىلتىر «التىن بەلگى» يەگەرلەرىنىڭ سانى 508 بولسا, بيىل – 1 058. ولاردىڭ ىشىندە حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق ءپان وليمپيادالارىنىڭ جەڭىمپازدارى دا بار جانە نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ تۇلەكتەرى ءۇش ەسەگە كوبەيگەن. ءبىر عانا وقۋ جىلىندا دارىندى جاستاردى تارتۋ كورسەتكىشى 2,2 ەسەگە ارتقان.
وسى ارادا ايتا كەتۋ كەرەك, قازىر قازۇۋ-دا الەمنىڭ 50 ەلىنەن 2,4 مىڭعا جۋىق شەتەلدىك ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. 2025 جىلى شەتەلدىك ستۋدەنتتەردىڭ ۇلەسىن 25 پايىزعا جەتكىزۋ مىندەتى قويىلىپ, تۇركيا, قىرعىزستان, وزبەكستان, ارمەنيا جانە باسقا ەلدەردە ۋنيۆەرسيتەت فيليالدارى اشىلماق.
دەگەنمەن باستى ماسەلە ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ بولعاندىقتان, وقۋ باعدارلامالارى جاڭارىپ, كەلەشەگى بار 100-دەن استام جاڭا وقۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعان. بۇل – نەۆرولوگيا, كيبەرفيزيكا, بيولوگيالىق ينجەنەريا, روبوتتىق جۇيەلەر, جاراتىلىستانۋ مەن ينجەنەرلىك باعىتتاعى تابيعي جانە تەحنولوگيالىق تاۋەكەلدەر. الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق باعىتتا – مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىك, تسيفرلىق ەكونوميكا, شىعارماشىلىق يندۋستريالار, مەدياكوممۋنيكاتسيا, اقىلدى قالا ەكونوميكاسى.
جاھاندى جايلاعان ىندەت ۆيرۋسولوگ مامانداردى دايارلاۋ ماسەلەسىنەن اتتاپ وتپەيتىنى ايان. قازۇۋ وتاندىق ۆاكتسينانى جاساعان بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن بىرلەسىپ, «ۆيرۋسولوگيا» وقۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. ءبىلىم مەن تاجىريبەنى ۇشتاستىرۋ ماقساتىندا 3 مىڭنان استام ۇيىم مەن كاسىپورىن اراسىندا ىنتىماقتاستىق ورناعان.
ءبىرىنشى كەزەكتە قازۇۋ – ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسيالاردى ۇيلەستىرەتىن كلاسسيكالىق كوپسالالى ۋنيۆەرسيتەت. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى باسىمدىقتارى بويىنشا جالپى بيۋدجەتى 7,7 ملرد تەڭگەدەن اساتىن 500-گە جۋىق عىلىمي جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ءبىزدىڭ عالىمدار 400-دەن استام پاتەنتتەر مەن اۆتورلىق كۋالىكتەرگە يە بولدى. بۇل تاقىرىپقا تاعى دا ورالامىز.
–ۋنيۆەرسيتەتتە يننوۆاتسيالىق جوبالار ىسكە اسىرىلىپ, از سەريالى ونىمدەر شىعارۋدا 10-نان استام عىلىمدى قاجەتسىنەتىن وندىرىستەر قۇرىلدى. عالىمدارىمىز COVID-19 ىندەتىن اۋىزدىقتاۋعا ايتارلىقتاي مۇددەلىلىك تانىتىپ وتىر. سونداي-اق شيپالى وسىمدىكتەرىمىزبەن دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ از توننالىق ءوندىرىسى مەن دەزينفەكتسيالىق جۋ قۇرالدارىن شىعارۋ ءبىر ىزگە تۇسە باستادى. جالپى, مۇنداي 100-دەن استام جوبا بار. اتالعان جوبالار سيپاتتالعان ەكى تومدىق كىتاپ شىعاردىق, – دەيدى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى – رەكتورى ج.تۇيمەباەۆ.
ۋاقىت تالابىنا ساي بولۋعا ۇمتىلعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باستى مۇراتى ستۋدەنتتەرگە جاعداي جاساي وتىرىپ, وقىتۋشىلاردىڭ جالاقىسى مەن تۇرمىسىن جاقسارتۋ بولعاندىقتان, قارجىلىق تۇراقتىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا كىرىس بولىگىن ۇلعايتىپ, شىعىس بولىگىن وڭتايلاندىرۋ ءىس-شارالارى ءجۇرىپ جاتىر. ناتيجەسىز شىعىندار انىقتالىپ, ازايتىلدى. بۇل ۇدەرىس جالعاسا بەرەدى.
ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن پايدالانۋدا دا بەيىندى ەمەس بيزنەس-پروتسەستەردىڭ اۋتسورسينگى جوسپارلانىپ وتىر. تۇتاس العاندا, ءبىلىم بەرۋ – عىلىمي قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە قىزمەتكەرلەردى ودان ءارى ىنتالاندىرۋعا ىقپال ەتەدى.
– ءبىرىنشى كەزەكتە ۋنيۆەرسيتەت ينتەلليگەنتسياسىنىڭ ءرولىن اتتىرۋ كەرەك. ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمنىڭ وزىق ينفراقۇرىلىمىن جاساۋعا باعىت الدىق. بىرتىندەپ بار ماسەلەنى شەشەمىز. كومپيۋتەرلىك تەحنيكانى جاڭارتۋ ءۇشىن 800 كومپيۋتەر ساتىپ الىنىپ, فاكۋلتەتتەرگە بەرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت كەشەنى 54 جىلجىمايتىن م ۇلىك نىسانىن قامتيدى. ونىڭ ىشىندە: 18 وقۋ-زەرتحانالىق كورپۋس جانە 5,4 مىڭ ورىندىق 17 ستۋدەنتتىك جاتاقحانا بار. قاۋىپسىزدىك ءۇشىن بارلىق وقۋ كورپۋستارى مەن جاتاقحانالاردا ەلەكتروندىق وتكىزۋ جۇيەلەرى ەنگىزىلدى. زاماناۋي بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ورناتىلدى. ينتەرنەت قولجەتىمدى. كامپۋس اۋماعىندا تولىققاندى ءبىلىم بەرۋ مەن بوس ۋاقىتتى وتكىزۋگە ارنالعان تۇتاس كەشەن جۇمىس ىستەيدى: جاتتىعۋ زالى, سپورت الاڭدارى جانە سەكتسيالارى بار سپورت كەشەنى, مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق قىزمەتتەردىڭ كەڭ سپەكترى قامتىلعان «كەرەمەت» ستۋدەنتتەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى. سونداي-اق جەكە كينوتەاتر بار.
جەتى وقۋ عيماراتىندا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى, ءۇش وقۋ عيماراتىندا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى, 14 جاتاقحانا جوندەلدى, ستۋدەنتتەرگە قازىرگى زامانعا ساي جاعداي جاسالعان, بارلىق جوندەۋ جۇمىستارىن سىرتتان مەردىگەرلەر تارتپاي, ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتكەرلەرى ورىندادى, – دەيدى رەكتور.
كامپۋس اۋماعى دا اباتتانىپ كەلەدى. بيىل ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى 1 مىڭعا جۋىق قىرىم قاراعايى مەن سيۆەرس الما اعاشىن جانە باسقا دا جەمىس كوشەتتەرىن وتىرعىزىپ, ەلباسى اللەياسىن, عالىمدار باعىن, اعاشتار اللەياسىن اشتى.
– الايدا جاتاقحانالاردىڭ ەسكىرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. كوپشىلىگىندە پايدالانۋعا بەرىلگەننەن بەرى كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەن. كوممۋنيكاتسيا جۇيەسى اپاتتىق جاعدايدا. 15 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت جاتاقحاناعا مۇقتاج. سوڭعى ستۋدەنتتىك جاتاقحانا 1991 جىلى سالىنىپ, قولدانىسقا بەرىلگەن. ەكىنشىدەن, وقۋ عيماراتتارى دا توزعان. اۋديتوريالار, وقۋ جيھازدارى مەن تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتار ەسكىرگەن. ينجەنەرلىك جەلىلەر مەن كوممۋنيكاتسيانىڭ جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. جاڭا عيماراتتار مەن اۋديتوريالار قاجەت. سوندىقتان كامپۋستى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى جۇمىس جوسپارى جاسالدى. وندا جاتاقحانالار مەن وقۋ كورپۋستارىن قايتا جاڭارتۋ جانە سالۋ جۇمىستارى قاراستىرىلعان. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قارجى ورتالىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جاتاقحانالار سالۋ ءۇشىن ينۆەستور تارتۋعا ارەكەت ەتىپ جاتىرمىز, – دەدى ج.تۇيمەباەۆ.
