ءبىلىم • 20 قازان، 2021

قازۇۋ: التى ايدا اۋقىمدى ءىس اتقارىلدى

63 رەت كورسەتىلدى

جاھاندانۋ ۇدەرىسى كۇشىنە ءمىنىپ كەلە جاتقان كەزەڭدە جاستاردىڭ كو­ڭىلىن الا-قۇلا، ەلجاندىلىقتان ادا، شەتەلشىل بولۋعا ىقپال ەتە­تىن جاعداياتتاردىڭ بار ەكەنىنە كوزدى جۇما بەرۋگە بولمايدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە بايىرعى ءبىلىم ورداسى – ءال-فارابي اتىن­­داعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ستراتەگيالىق تۇرعىدان جاڭ­عىرىپ جاتىر.

كوپشىلىك قازىر قازۇۋ-دا ينفرا­­قۇرىلىمدىق مودەر­ني­زا­تسيا­­لاۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇر­­­گىزىلىپ جاتقانىنان، 2025 جىل­عا دەيىن كامپۋستى جاڭعىرتۋ جوس­پا­رى قابىلدانعانىنان حابار­دار. ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەت كوز الدى­مىز­­­دا وزگەرىپ كەلەدى.

ال جاستار ساياساتى ەڭ نازىك سايا­سات ەكەنىن ايتار بولساق، بۇ­رىن شەتەلگە شىققاندا ستۋ­دەن­ت­­تەرىنە جاسالعان جاع­داي­دى، وقى­تۋشىلارى مەن ۋني­ۆەر­سيتەت­تەر­ىنىڭ بەدەلىن كورىپ، قى­زى­عىپ، ءتىپتى ءىشىمىز الەم-جالەم بولىپ قايتاتىن كەزدەرىمىز بولعان. اس­حا­نالارى مەن اس مازىر­لەرىنىڭ ءوزى مەيرامحاناداي اسەر قال­دى­راتىن. وسىنىڭ ءبارى وزى­مىز­گە كەلدى. تەك ءبىلىم ال، مىقتى ما­مان بولۋعا ۇمتىل. بۇگىنگىنىڭ ستۋ­د­ەنتتەرى قا­لاي ايتساڭىز دا – با­قىتتى.

قازۇۋ قالاشىعى – قالا ىشىن­دە­گى جاستاردىڭ قالاسى ەكەنىن ەس­كەرسەك، مۇندا ءجۇرىپ جاتقان جون­دەۋ جۇمىستارىنىڭ اۋقىمى وراسان، تەك كورۋگە كوز كەرەك. قىس­قا­سى، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ كورپۋستارى مەن جاتاقحانالارداعى ءجۇرىپ جاتقان قۇرىلىس جۇمىستارىن كوزبەن كورۋ ماقساتىندا باق وكىلدەرى ءۇشىن ارنايى ۇيىم­داس­تى­رىل­عان پرەسس-تۋرعا قوسىلدىق.

جۋرناليستەر قاۋىمىن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى جانسەيىت تۇي­مە­باەۆ ءوزى باستاپ ءجۇرىپ، ۋني­ۆەر­سيتەتتەگى وڭ وزگەرىستەرمەن قاتار، قوردالانعان ماسەلەلەردى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بايانداپ، سوڭىنان ەكى ساعاتقا جۋىق جۋرناليستەردىڭ سۇ­راقتارىنا جاۋاپ بەرىپ، كەز كەل­گەن ماسەلەگە اشىقتىعىن كور­سەتتى.

ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتى – تمد ەل­دە­رى كەڭىستىگىنەن الەمنىڭ توپ-200 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ قا­تا­رى­ن­ا كىرەتىن ەكى ءبىلىم ور­دا­سى­نىڭ ءبىرى. ءبىرىنشىسى – رەسەي­دە­گى م.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ (78-ورىن) بولسا، ەكىنشىسى –
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ (175-ورىن). وعان قوسا ۋنيۆەرسيتەت ورتالىق ازياداعى جوعارى با­عا­عا قول جەتكىزگەن، QS Stars Rating System حالىقارالىق رەي­تين­گىسىندە «بەس جۇلدىز» بەل­گىسىنە يە بولعان جال­عىز جو­عا­رى وقۋ ورنى. وسى ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسي­تەت كادر­لىق، ينتەللەكتۋالدىق الە­ۋە­تىن دامىتۋعا مۇددەلى بول­عان­­دىقتان، ۋەين دەترويت (اقش) ۋني­ۆەرسيتەتىندە جۇمىس ىستەيتىن ما­تەماتيك ءۋالىباي ءومىرباي مەن كەم­بريدجدە جۇمىس ىستەگەن نەي­رو­­بيولوگ بازىلبەك داۋلەتوۆتى ۋني­­ۆەر­سيتەتتە ءدارىس وقۋعا شاقى­رىپ وتىر.

بيىلعى قازان جانە قاراشا اي­لارىندا ەۋروپا، اقش، رەسەي، تۇركيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ 35 پروفەسسورى شەتەلدىك عالىمداردى تارتۋ باعدارلاماسىمەن ۋنيۆەرسيتەتتە ءدارىس بەرەدى. وقىتۋ­شى­لار­دى ماتەريالدىق ىنتالاندى­رۋ ماسەلەلەرىنە كوپ كوڭىل بولىنگەن. ماسەلەن، بيىل جالاقى ەكى رەت ءوستى. ەندى وقىتۋشىنىڭ ەڭ تو­مەن­گى جالاقىسى – 285 مىڭ، اعا وقى­تۋ­شىعا – 312 مىڭ، دوتسەنتكە – 389 مىڭ، پروفەسسورعا 500 مىڭ تەڭگە تولەنەدى.

بۇگىنگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بە­دە­­لىن تومەندەگىدەي باعامداۋعا بو­­لا­دى. ۋنيۆەرسيتەتتە 25،9 مىڭ ستۋ­­دەنتتىڭ – 80 پايىزى گرانتپەن، 20 پايىزى اقىلى ءبىلىم الادى. ونىڭ ىشىندە باكالاۆرياتتا –
21 294، ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرادا – 4 642. بيىل شاما­مەن 7،7 مىڭ ستۋدەنت وقۋعا قا­بىل­­دانعان. باكالاۆرياتتاعىلار وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2،6 ەسە­گە كو­بەيىپ، ماگيستراتۋراداعى گرانت يەگەرلەرى 1،2 ەسەگە وسكەن. جال­پى، مەملەكەتتىك گرانت يەلە­رىنىڭ شامامەن 7 پايىزى قازۇۋ-دى قالادى دەسەك بولادى. ەگەر بىلتىر «التىن بەلگى» يەگەر­لەرىنىڭ سانى 508 بولسا، بيىل – 1 058. ولاردىڭ ىشىندە حالىق­ارالىق، رەسپۋبليكالىق ءپان وليمپيادالارىنىڭ جەڭىم­پاز­دا­رى دا بار جانە نازارباەۆ زيات­كەر­لىك مەكتەپتەرىنىڭ تۇلەكتەرى ءۇش ەسەگە كوبەيگەن. ءبىر عانا وقۋ جى­لى­ن­دا دارىندى جاستاردى تارتۋ كور­سەتكىشى 2،2 ەسەگە ارتقان.

وسى ارادا ايتا كەتۋ كەرەك، قازىر قازۇۋ-دا الەمنىڭ 50 ەلىنەن 2،4 مىڭعا جۋىق شەتەلدىك ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. 2025 جىلى شە­تەل­دىك ستۋدەنتتەردىڭ ۇلەسىن 25 پا­يىزعا جەتكىزۋ مىندەتى قويىلىپ، تۇركيا، قىرعىزستان، وزبەكستان، ارمەنيا جانە باسقا ەلدەردە ۋنيۆەرسيتەت فيليالدارى اشىلماق.

دەگەنمەن باستى ماسەلە ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ بولعاندىقتان، وقۋ باعدارلامالارى جاڭارىپ، كەلەشەگى بار 100-دەن استام جاڭا وقۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعان. بۇل – نەۆرولوگيا، كيبەرفيزيكا، بيولوگيالىق ينجەنەريا، رو­بوت­تىق جۇيەلەر، جاراتىلىس­تا­نۋ مەن ينجەنەرلىك باعىتتاعى تا­­بيعي جانە تەحنولوگيالىق تاۋە­­كەلدەر. الەۋمەتتىك-گۋما­ني­تار­لىق باعىتتا – مەملە­كەتتىك باس­قارۋ جانە قوعامدىق قاۋىپ­سىز­دىك، تسيفرلىق ەكونوميكا، شى­عار­ما­شى­لىق يندۋستريالار، مەديا­كوم­مۋنيكاتسيا، اقىلدى قالا ەكو­نو­ميكاسى.

جاھاندى جايلاعان ىندەت ۆي­رۋسولوگ مامانداردى دايارلاۋ ماسەلەسىنەن اتتاپ وتپەيتىنى ايان. قازۇۋ وتاندىق ۆاكتسينانى جاساعان بيولوگيالىق قا­ۋىپ­سىزدىك پروبلەمالارىنىڭ عى­لى­مي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن بىر­لە­سىپ، «ۆيرۋسولوگيا» وقۋ باع­­دارلاماسىن ىسكە قوستى. ءبىلىم مەن تاجىريبەنى ۇشتاستىرۋ ماق­­سا­­تىن­دا 3 مىڭنان استام ۇيىم مەن كاسىپورىن اراسىندا ىنتى­ماق­­تاستىق ورناعان.

ءبىرىنشى كەزەكتە قازۇۋ – ءبى­لىم، عىلىم جانە يننوۆاتسيالار­دى ۇيلەستىرەتىن كلاسسيكالىق كوپ­سالالى ۋنيۆەرسيتەت. وسى وراي­دا ەلىمىزدىڭ عىلىمي-تەح­ني­كالىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى باسىمدىقتارى بويىنشا جالپى بيۋدجەتى 7،7 ملرد تەڭگەدەن اساتىن 500-گە جۋىق عىلىمي جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ءبىزدىڭ عالىمدار 400-دەن استام پاتەنتتەر مەن اۆتورلىق كۋالىكتەرگە يە بولدى. بۇل تاقىرىپقا تاعى دا ورالامىز.

–ۋنيۆەرسيتەتتە يننو­ۆا­تسيا­لىق جوبالار ىسكە اسىرىلىپ، از سەريالى ونىمدەر شىعارۋدا 10-نان استام عىلىمدى قاجەت­سى­­­نەتىن وندىرىستەر قۇرىل­دى. عا­­لىمدارىمىز COVID-19 ىن­دە­­­تىن اۋىزدىقتاۋعا ايتار­لىق­تاي مۇددەلىلىك تانىتىپ وتىر. سونداي-اق شيپالى وسىم­دىك­تەرىمىزبەن دارىلىك پرە­پا­رات­تار­دىڭ از توننالىق ءوندىرى­سى مەن دەزين­فەكتسيالىق جۋ قۇرالدارىن شىعارۋ ءبىر ىزگە تۇسە باستادى. جالپى، مۇنداي 100-دەن استام جوبا بار. اتالعان جوبالار سي­پات­تالعان ەكى تومدىق كىتاپ شى­عاردىق، – دەيدى ءال-فارابي اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق ۋني­ۆەر­سي­تە­تىنىڭ باسقارما تورا­عا­سى – رەكتورى ج.تۇيمەباەۆ.

ۋاقىت تالابىنا ساي بولۋعا ۇمتىلعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باستى مۇراتى ستۋدەنتتەرگە جاعداي جا­س­اي وتىرىپ، وقىتۋشىلاردىڭ جالا­قىسى مەن تۇرمىسىن جاق­سارتۋ بولعاندىقتان، قار­جى­لىق تۇراقتىلىقتى ارتتىرۋ ماق­سا­تىندا كىرىس بولىگىن ۇل­عاي­تىپ، شىعىس بولىگىن وڭتاي­لان­دىرۋ ءىس-شارالارى ءجۇرىپ جاتىر. نا­تي­جە­سىز شىعىندار انىقتالىپ، ازايتىلدى. بۇل ۇدەرىس جالعاسا بەرەدى.

ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن پايدالانۋدا دا بەيىندى ەمەس بيز­نەس-پروتسەستەردىڭ اۋتسورسينگى جوس­پارلانىپ وتىر. تۇتاس ال­عان­دا، ءبىلىم بەرۋ – عىلىمي قىز­مەت­تەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە قىزمەتكەرلەردى ودان ءارى ىن­تا­لان­دى­رۋعا ىقپال ەتەدى.

– ءبىرىنشى كەزەكتە ۋنيۆەرسيتەت ينتەلليگەنتسياسىنىڭ ءرولىن اتتىرۋ كەرەك. ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمنىڭ وزىق ينفراقۇرىلىمىن جاساۋعا با­عىت الدىق. بىرتىندەپ بار ماسە­لە­نى شەشەمىز. كومپيۋتەرلىك تەحنيكانى جاڭارتۋ ءۇشىن 800 كومپيۋتەر ساتىپ الىنىپ، فاكۋلتەتتەرگە بەرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت كەشەنى 54 جىلجىمايتىن م ۇلىك نىسانىن قامتيدى. ونىڭ ىشىندە: 18 وقۋ-زەرتحانالىق كورپۋس جانە 5،4 مىڭ ورىندىق 17 ستۋدەنتتىك جاتاقحانا بار. قاۋىپسىزدىك ءۇشىن بارلىق وقۋ كورپۋستارى مەن جاتاقحانالاردا ەلەكتروندىق وتكىزۋ جۇيەلەرى ەن­گىز­ىلدى. زاماناۋي بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ورناتىلدى. ينتەرنەت قولجەتىمدى. كامپۋس اۋماعىندا تولىققاندى ءبىلىم بەرۋ مەن بوس ۋاقىتتى وتكىزۋگە ارنالعان تۇتاس كەشەن جۇمىس ىستەيدى: جاتتىعۋ زالى، سپورت الاڭدارى جانە سەك­تسيالارى بار سپورت كەشەنى، مەدي­تسينالىق جانە الەۋمەتتىك-تۇر­مىس­تىق قىزمەتتەردىڭ كەڭ سپەكترى قامتىلعان «كەرەمەت» ستۋدەنتتەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى. سون­داي-اق جەكە كينوتەاتر بار.

جەتى وقۋ عيماراتىندا اعىم­دا­عى جوندەۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلدى، ءۇش وقۋ عيماراتىندا كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كە­­لەدى، 14 جاتاقحانا جوندەلدى، ستۋ­دەنتتەرگە قازىرگى زامانعا ساي جاعداي جاسالعان، بارلىق جون­دەۋ جۇمىستارىن سىرتتان مەر­دى­گەرلەر تارتپاي، ۋنيۆەرسيتەت قىز­مەتكەرلەرى ورىندادى، – دەيدى رەك­تور.

كامپۋس اۋماعى دا اباتتانىپ كەلەدى. بيىل ۋنيۆەرسيتەت ۇجى­مى 1 مىڭعا جۋىق قىرىم قاراعايى مەن سيۆەرس الما اعاشىن جانە باسقا دا جەمىس كوشەتتەرىن وتىر­عىزىپ، ەلباسى اللەياسىن، عالىمدار باعىن، اعاشتار اللەيا­سىن اشتى.

– الايدا جاتاقحانالاردىڭ ەسكىر­گەنىن اتاپ وتكەن ءجون. كوپ­شى­­لىگىندە پايدالانۋعا بەرىل­گەن­نەن بەرى كۇردەلى جوندەۋ جۇر­گىزىلمەگەن. كوممۋنيكاتسيا جۇيە­سى اپاتتىق جاعدايدا. 15 مىڭ­عا جۋىق ستۋدەنت جاتاقحاناعا مۇق­تاج. سوڭعى ستۋدەنتتىك جاتاق­حانا 1991 جىلى سالىنىپ، قولدا­نىس­قا بەرىلگەن. ەكىنشىدەن، وقۋ عيماراتتارى دا توزعان. اۋدي­تو­ريالار، وقۋ جيھازدارى مەن تەح­نيكالىق قۇرال-جابدىقتار ەس­كىر­گەن. ينجەنەرلىك جەلىلەر مەن كوم­مۋنيكاتسيانىڭ جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. جاڭا عيماراتتار مەن اۋديتوريالار قاجەت. سوندىقتان كامپۋستى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى جۇمىس جوسپارى جاسالدى. وندا جاتاقحانالار مەن وقۋ كورپۋستارىن قايتا جاڭارتۋ جانە سالۋ جۇمىستارى قاراستىرىلعان. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قارجى ورتالىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ، جاتاقحانالار سالۋ ءۇشىن ينۆەستور تارتۋعا ارەكەت ەتىپ جاتىرمىز، – دەدى ج.تۇيمەباەۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

حاتتوننىڭ ۇلى اتتيلانى اتىنان ءتۇسىردى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 10:35

جەكپە-جەكسىز وتكەن العاشقى جىل

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 09:08

«دينامودان» جەڭىلدى

حوككەي • بۇگىن، 07:34

كرەاتيۆتى كىتاپ دۇكەنى

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جانبوتا جاراپ تۇر

سپورت • بۇگىن، 07:27

اقىن تۇتىنعان كەسە

تاريح • بۇگىن، 07:24

ۇلى جامبىل مۇراسى ۇلىقتالدى

رۋحانيات • بۇگىن، 00:33

ۇقساس جاڭالىقتار