ەكونوميكا • 20 قازان، 2021

سىر ءوڭىرىنىڭ وسىمدىك شارۋاشىلىعى: كەشە، بۇگىن، ەرتەڭ

64 رەت كورسەتىلدى

قىزىلوردا قازاقستانداعى ءىرى سۋارمالى ەگىنشىلىكپەن اينالىساتىن ءوڭىر ەكەندىگى بەلگىلى. قازىر وبلىستا 96،6 مىڭ گەكتارعا ءداندى، 6،7 مىڭ گەكتار جەرگە مايلى داقىلدار، 66،4 مىڭ گەكتارعا مال ازىقتىق داقىلدار، 18،5 مىڭ گەكتار جەرگە كارتوپ، كوكونىس، باقشا ونىمدەرى جانە 84،4 مىڭ گەكتار اۋماققا كۇرىش ەگىلدى. سوڭعى جىلدارداعى سۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىندا جاڭا داقىلدار سىناقتان وتكىزىلىپ، وڭ ناتيجەلەر الىنعاننان كەيىن وندىرىستىك دەڭگەيدە ەگۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بيىل 98 گەكتارعا سويا، 40 گەكتارعا قانت قۇمايى ەگىلىپ، جاقسى ءونىم الىندى. ەگىن شارۋاشىلىعىندا زاماناۋي تەحنولوگيالار ەنگىزىپ، تامشىلاتىپ جانە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ دا قولعا الىنۋدا. 

ەلىمىز بويىنشا كۇرىشتىڭ شامامەن 85 پايىزى ءبىزدىڭ وبلىستا ەگى­لەدى. اتالعان داقىل سۋدى كوپ قاجەت ەتە­تىنى بەلگىلى، بىراق بۇعان جىل ساناپ سىر­­داريا وزەنىندەگى سۋ مولشەرى ازايىپ كەلە جاتقانى مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. ءوڭىر توپىراعى ورتاشا جانە قات­تى تۇزدانعان ايماققا جاتادى، ال جەر­گە ءدان تۇسكەننەن ورىلعانشا سۋدا تۇرا­تىن كۇرىش توپىراقتاعى تۇزدى شا­يىپ، باسقا اۋىسپالى ەگىس داقىلدارىن ەگۋ­گە مۇم­كىندىك تۋدىرادى. باق بەت­تەرىن­­دە نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىدە سۋ تاپ­­شى­­لىعى جاعدايىندا كۇرىشتەن مۇل­­دەم باس تارتىپ، باسقا داقىلدارعا كوشۋى­مىز كەرەگىن جازىپ، دابىل قاعىپ جات­قان­دار بار. كۇرىش ەگىلمەسە جەراستى قابا­تىنداعى تۇز قايتا كوتەرىلىپ، توپى­راق اۋىل­شارۋاشىلىق ماقساتىندا تۇتىنۋ­عا مۇلدەم جارامسىز بولىپ قا­لا­دى، ونىڭ ۇستىنە وبلىستاعى بارلىق ين­جەنەر­لىك جۇيە­لەر كۇرىش داقىلىنا ارنالعان­دىق­تان، باسقا داقىلعا بەيىم­دەۋ قىرۋار قارجى­نى قاجەت ەتەدى.

وسى ماسەلەلەرگە بايلانىستى سىر وڭىرىندەگى بىردەن-ءبىر عىلىم ورداسى، ءارى ەلىمىزدەگى كۇرىش سالاسىن زەرتتەيتىن جالعىز مەكەمە ى.جاقاەۆ اتىنداعى قازاق كۇرىش شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى عالىمدارىنىڭ ات­­قارىپ جاتقان جۇمىسى قىرۋار. ينس­تي­تۋت عالىمدارى سۋدى ۇنەمدەۋ، توپى­راق­تى قالپىنا كەلتىرۋ، كۇرىش داقى­لىن ءتيىمدى ءوسىرۋدىڭ تەحنولوگيالارى، ءوڭىر­دىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىنە بەيىم­دەلگەن كۇرىش جانە كۇرىش اۋىسپالى ەگىس داقىلدارىنىڭ سەلەكتسياسى جانە باسقا دا باعىتتاردا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ، ناتيجەلەرى وندىرىسكە ءساتتى ەنگى­زىلۋدە. ينستيتۋتتىڭ سەلەكتسيونەر عا­لىمدارى كۇرىشتىڭ ءونىمدى، ەرتە پىسە­تىن بىرنەشە سۇرپىن شىعاردى. اتاپ ايتار بولساق، «سىر سۇلۋى» سورتى 105-110 كۇن­دە پىسەدى. وسىنداي ەرەكشەلىگى بار جەر­گىلىكتى سۇرىپتار 120-125 كۇندە پىسە­تىن رە­سەيلىك سورتتاردى الماستىرا الا­دى، ساپالىق كورسەتكىشتەرى دە جوعارى.

 وسى جىلى بيزنەس-ارىپتەستەرىمىز 175 گەكتار اۋماققا شىعىس ازيا ەل­دەرىندە كەڭ تاراعان ءادىس بويىنشا كۇ­­رىش­تى كوشەتتەپ ەكتى. عالىمدار كو­شەت­­تەپ ەگۋ مول ءونىم بەرۋمەن قاتار، سۋ­دى 25%-عا دەيىن ۇنەمدەيتىنىن دالەل­دەپ وتىر. وڭىردە ءتالىمى جەرلەرگە بي­داي ەگۋ بويىنشا دا جۇمىستار جۇر­گىزىل­دى، جاڭاقورعان اۋدانىندا اكۆاگەل پاي­دالانۋ ارقىلى بيداي ەگىلىپ، مول ناتيجەلەر الىنۋدا. اكۆاگەل توپى­راق­تا اتموسفەرالىق جاۋىن-شاشىنمەن كەلگەن سۋدى اككۋمۋلياتسيا­لاپ، دا­قىل­داردى ەگىس ۋاقىتىندا ىلعال­مەن قام­تا­ماسىز ەتىپ وتىرادى. بۇل سۋ تاپ­شى­لى­عى ماسەلەسىن شەشۋدە تاپتىرماس قۇرال.

قىزىلوردا وبلىسىندا XX عاسىر­دىڭ 60-جىلدارىنان باستاپ سۋار­مالى ەگىستىكتى دامىتۋ قارقىندى ءجۇردى، گيد­رو­مەليوراتيۆتى قۇرىلىستار سالىنىپ، ينجەنەرلىك جۇيەلەر جاسالا باستادى، سونىڭ ناتيجەسىندە 1965 جىلى وڭىر­دە سۋارمالى ەگىستىك 92،2 مىڭ گەك­تار­عا جەتتى، ودان كەيىنگى جىلدارى دا قار­قىندى ءوسىپ، 1990 جىلعا قاراي 235 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايدى.

دەگەنمەن سوڭعى جىلداردا وڭىردەگى اۋىسپالى ەگىس جۇيەسىن باسقارۋ، پايدالانۋ باعىتىنداعى وزگەرىستەردىڭ اسەرى مەن كانالدار، قاشىرتقى كارىز جۇيە­لەرىنىڭ، ونىڭ بويىنداعى گيدروتەح­ني­كالىق قۇرىلىستاردىڭ پايدالانۋ ءتارتىبى تولىق ساقتالماعاندىقتان ير­ري­گاتسيالىق جۇيەلەر توزىپ، سۋارما­لى جەرلەر اۋدانى مەن ونىمدىلىگى كەمىپ كەتتى. يرريگاتسيالىق جۇيەلەردىڭ تەح­نيكالىق جاعدايلارىنىڭ ناشارلاۋى ولاردىڭ سۋ وتكىزگىشتىك قابىلەتتەرىن تومەندەتىپ، سۋ قورلارىنىڭ ءتيىمسىز شى­عىنىنىڭ مولشەرىن ارتتىرادى.

سۋ تاپشىلىعىن تۋدىراتىن تاعى ءبىر سەبەپ – سۋ ۇنەمدەگىش تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن پايدالانباۋ. سوندىقتان سۋارۋ بارىسىندا بەرىلگەن سۋ مولشەرىنىڭ تەڭ جارتىسى شىعىن بولىپ جاتادى. وسىعان وراي، قازىرگى كەزدە وڭىرىمىزدە يرريگاتسيالىق جۇيەلەردە قالىپتاسقان تەحنيكالىق-مەليوراتيۆتىك جاعدايدى جاقسارتۋ ماقساتىندا قايتا قۇرۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلۋدە.

اتاپ ايتاتىن بولساق، پۋيد-2 جوباسى بويىنشا جالاعاش اۋدانىنىڭ اققۇم، بۇقارباي باتىر، تاڭ جانە مادە­نيەت اۋىلدىق وكرۋگتەرىندەگى 15،1 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەرلەردى قال­­پىنا كەلتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇر­گى­زىلۋدە. ال پۋيد-3 جوباسى بو­يىن­شا 143 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر­لەر­دى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.

ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ 2020 جىلعى حالىققا جولداۋىندا سۋارمالى جەرلەر كولەمىن ارتتىرۋ قاجەتتىلىگى جونىندە باسا ايتتى. بۇل ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ كەپىلى ەكەندىگى ءسوزسىز. وسى ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن، زاماناۋي اگرارلى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ، ونىڭ ىشىندە تامشىلاتىپ، جاڭبىرلاتىپ، توپىراق استى سۋارۋ جۇيەلەرىن جاساۋ، قولدا بار يرريگاتسيالىق جۇيەلەردى تولىق قالپىنا كەلتىرۋ، ەگىستىك اتىزدارىن تەگىستەۋ، ءوڭىردىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىنە بەيىمدەلگەن داقىلداردىڭ جاڭا سورتتارىن شىعارۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن ماسەلە.

 

نۇربول اپپازوۆ،

ى.جاقاەۆ اتىنداعى قازاق كۇرىش شارۋاشىلىعى عزي باس عىلىمي قىزمەتكەرى، حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

سوڭعى جاڭالىقتار

جەكپە-جەكسىز وتكەن العاشقى جىل

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 09:08

«دينامودان» جەڭىلدى

حوككەي • بۇگىن، 07:34

كرەاتيۆتى كىتاپ دۇكەنى

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جانبوتا جاراپ تۇر

سپورت • بۇگىن، 07:27

اقىن تۇتىنعان كەسە

تاريح • بۇگىن، 07:24

ۇلى جامبىل مۇراسى ۇلىقتالدى

رۋحانيات • بۇگىن، 00:33

ۇقساس جاڭالىقتار