رەسمي دەرەككە سۇيەنسەك, قازاقستاندا 54 474 كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇي بار. سونىڭ 50 427-ءسى ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا فورماسىنا كوشۋى كەرەك. قالعان 4 047 ءۇي بولىنبەيتىن كوممۋنالدىق مەنشىككە نەمەسە جەكە مەنشىككە تيەسىلى. كەيبىرى اپاتتىق جاعدايدا تۇر. دەمەك, بۇلارعا م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگىن/جەكە سەرىكتەستىك قۇرۋدىڭ قاجەتى جوق.
2021 جىلدىڭ 30 قىركۇيەگىندەگى جاعداي بويىنشا, رەسپۋبليكادا تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ 13 005 جاڭا نىسانى قۇرىلعان. ونىڭ 1 969-ى – م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى, 10 036-سى – جەكە سەرىكتەستىك. سوندا قولدانىستاعى كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ تەك 25,8 پايىزى عانا ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا فورماسىنا كوشكەن.
البەتتە, كورسەتكىش تومەن. بۇل اكىمدىكتەر تاراپىنان جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ سىلبىرلىعىن كورسەتەدى. ايتپەسە, ءاربىر اكىمدىكتە تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا فورماسىنا كوشۋگە قاتىستى ءتيىستى جول كارتالارى مەن جۇمىس كەستەلەرى بەكىتىلگەن. جوسپار بويىنشا, بيىل تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ 31 580 جاڭا نىسانى قۇرىلۋعا ءتيىس ەدى. سوڭعى توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 11 776 م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرىلعان. دەمەك, جوسپار 37,3 پايىزعا ورىندالعان. ءالى 19 804 جاڭا نىسان قۇرىلۋى كەرەك.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, اتىراۋ جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىندا, سونداي-اق نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارىندا جوسپاردىڭ ورىندالۋى تومەن. ماسەلەن, اتىراۋ وبلىسىندا 1 052 م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرىلۋى كەرەك ەدى. مۇندا تەك 167 ءۇي عانا جاڭا نىسانعا اۋىسقان.
بۇل دەگەنىمىز جالپى جوسپاردىڭ 15,9 پايىزى. ەلوردادا تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ 1 709 جاڭا نىسانىنىڭ ورنىنا 208 م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرىلعان نەمەسە جوسپاردىڭ 12,2 پايىزى عانا ورىندالعان. الماتىنىڭ كورسەتكىشى – 19,4 پايىز. بۇل شاھاردا 5 275 جاڭا نىسان قۇرىلۋعا ءتيىس ەدى. الايدا 1 023 م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قانا جۇمىسقا كىرىسكەن. باتىس قازاقستاندا 1 524 جاڭا نىساننىڭ ورنىنا 284 قانا م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرىلعان. بۇل 18,6 پايىزعا تەڭ.
«كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي بويىنشا كەستەلەردىڭ بارلىعى Easy project جۇيەسىنە جۇكتەلگەن. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ جەدەل دەرەكتەرىمەن سالىستىرعاندا جۇيە اقپاراتىنىڭ وزەكتىلىگى 92,4 پايىزدى قۇرايدى. وزەكتەندىرۋ جۇمىستارى سولتۇستىك قازاقستان, باتىس قازاقستان, تۇركىستان, اقمولا جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا سىلبىر ءجۇرىپ جاتىر», دەپ حابارلادى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى.
بۇل رەتتە مينيسترلىك تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا كوشۋ رەفورماسى شەڭبەرىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, وسى كۇنگە دەيىن رەفورمانى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جانە «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەتتىڭ» 796 قىزمەتكەرى ارنايى وقىتىلعان. ماسەلەن, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن مينيسترلىكتىڭ باعدارلاماسى بويىنشا 634 تىڭداۋشى وقىعان. سونداي-اق م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىكتىڭ 266 باسقارۋشىسى سەرتيفيكاتتاۋ ورتالىعىندا بىلىكتىلىگىن راستاعان. بۇگىندە وزگە دە ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنىڭ بازاسىندا وقۋ ورتالىقتارىن ۇلعايتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە.
وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كووپەراتيۆتەرى مەن ەكونوميكالىق قوعامداستىقتاردىڭ باسقا دا نىساندارىنىڭ ۇلتتىق قاۋىمداستىعى» نەگىزىندە العاش رەت ءوزىن ءوزى رەتتەيتىن ۇيىم قۇرىلعان بولاتىن. بۇل ۇيىم م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرۋ جانە جىلۋ بەرۋ كەزەڭىنە دايىندىق ماسەلەلەرى بويىنشا وڭىرلەردە كەڭ اۋقىمدى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ ناۋقانىن وتكىزۋگە دايىن. سونداي-اق اتالعان ۇيىم پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى اراسىنداعى شيەلەنىستى ءھام داۋلى ماسەلەلەردى تومەندەتۋدى ءوز موينىنا الىپ, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ كومەگىمەن پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ باسقارۋشىلار مەن سەرۆيستىك كومپانيالار نىسانىنا بىرقالىپتى ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. اكىمدىكتەرگە ءوزىن ءوزى رەتتەيتىن اتالعان ۇيىممەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جولعا قويۋ ۇسىنىلعان بولاتىن. الايدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى دۇرىس ۇيىمداستىرىلماي جاتقان كورىنەدى.
«تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ رەسمي سايتىندا جانە Facebook جەلىسىندەگى توپتاردا جاڭا رەفورماعا قاتىستى اقپاراتتار ورنالاستىرىلعان. سونداي-اق TelegramBot, Suraqtar.kz پلاتفورمالارىندا دا قاجەتتى اقپاراتتىق ماتەريالدار, حاتتامالاردىڭ ۇلگىلەرى, جينالىس وتكىزۋ ءۇشىن ساۋالداما پاراقتارى, حابارلامالار, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اك-تىلەر, نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجاتتار بارشاعا قولجەتىمدى. بۇل رەتتە كەلىپ تۇسكەن 828 سۇراققا جاۋاپ بەرىلدى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ جانىندا تىكەلەي م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرۋمەن جۇمىس ىستەيتىن, ادىسنامالىق كونسۋلتاتسيا بەرەتىن فرونت-وفيس اشىلدى», دەپ حابارلادى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى.
2021 جىلعى 16 قىركۇيەكتە مينيسترلىك تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ الاڭىندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنداعى ەلەكتروندى اقپاراتتىق رەسۋرستاردى ورتالىقتاندىرىلعان جيناۋ جانە ساقتاۋ جۇيەسىن – ە-شاڭىراق جوباسىن تاجىريبەدەن وتكىزۋ ءۇشىن ىسكە قوستى. ءبىرىنشى كەزەڭ شەڭبەرىندە اقپاراتتىق جۇيە كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ سانى, ولاردىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيى, تۇرعىن ۇيلەردى باسقارۋ ورگاندارىنان الىناتىن ورناتىلعان ەسەپكە الۋ اسپاپتارى بويىنشا تالدامالىق دەرەكتەردى قالىپتاستىرۋعا, سونداي-اق تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىمەن جانە ءۇيدى باسقارۋدىڭ نارىقتىق IT قوسىمشالارىمەن ينتەگراتسيانى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە جۇيەنى ودان ءارى دامىتۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ اياسىندا رەيتينگتەر, باسقارۋشىلار مەن سەرۆيستىك كومپانيالاردىڭ تىزىلىمدەرىن قالىپتاستىرۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. جوبا مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى تەتىگى بويىنشا بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋسىز ىسكە اسىرىلادى.
بۇدان بولەك يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ادىلەت, سونداي-اق تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىكتەرى بىرلەسكەن بۇيرىقتى بەكىتتى. ەندىگى جەردە جول كارتاسىن جانە e-Gov پورتالىندا م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىكتى تىركەي وتىرىپ, ەلەكتروندى داۋىس بەرۋ قىزمەتى ىسكە قوسىلماق. قازىرگى ۋاقىتتا e-Gov پورتالىندا تىركەلگەن كوندومينيۋم نىسانىمەن كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي ءۇشىن ەلەكتروندى داۋىس بەرۋدى وتكىزۋگە بولادى.
سونداي-اق تۇرعىن ءۇي زاڭناماسىنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەندى. ولار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا ەسكەرىلگەن.
بۇل رەتتە پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنەن تەحنيكالىق جانە قارجىلىق قۇجاتتامانى ۇسىنباۋ جونىندەگى شارالاردى رەتتەۋ ماقساتىندا ادىلەت مينيسترلىگىندەگى جۇمىس توبىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 320-بابىنا اكىمشىلىك شارالار قولدانۋ تۋرالى ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرى قولداۋ تاپتى. سونداي-اق «كوپپاتەرلى تۇرعىن جاي سەرىكتەستىگى» باسقارۋ نىسانىن قۇرۋ كەزىندە سالىق سالۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ ماقساتىندا سالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەندى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالعاسا بەرمەك.
ءبىز جاڭا رەفورما اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستى تولىق قامتۋعا تىرىستىق. بىراق بۇل ءبارى دۇرىس دەگەن ءسوز ەمەس. ويتكەنى تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا كوشۋ ءبىرشاما ماسەلەنىڭ بەتىن اشىپ وتىر.
نەگىزى جاڭاشىلدىق پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنە قاتىستى ماسەلەلەردى تۇبەگەيلى شەشىپ, قىزمەت كورسەتۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس ەدى. اسىرەسە قارجىلىق تۇرعىدان. الايدا قازىرگى تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىكتەرى تۇرعىن ۇيلەرگە قىزمەت ەتۋدىڭ قارجىلىق ماسەلەسىمەن عانا اينالىسۋدا. ال سەرۆيستىك قىزمەت سول كۇيى پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ موينىندا قالىپ وتىر. وسىلايشا, ءبىر ۇيگە ەكى نىسان قىزمەت كورسەتۋدە. بۇل تۇرعىندارعا ءتيىمسىز. ويتكەنى ەكى بىردەي نىساندى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن جينالاتىن قارجىنىڭ ءتاريفى دە وسپەك.
بۇل رەفورماعا قاتىستى تاعى ءبىر ماسەلەنى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ ءوزى اتاعان بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىندار جاڭادان قۇرىلعان م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىكتەرىن باسقارۋعا ق ۇلىقتى ەمەس. مۇنى «يۋستۋس» زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتاسىنىڭ توراعاسى جانەتتا كامەلەۆا دا راستاپ وتىر. ول تۇرعىندار مەن كومپانيا باسشىلارى اراسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىك ءجيى ورىن الاتىنىن جەتكىزدى.
سونىمەن قاتار پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ وكىلدەرى جاڭادان قۇرىلعان م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىكتەرىنە ءتيىستى قۇجاتتاردى بەرمەي اۋرەگە سالادى. مۇنداي فاكتىلەر كوپ كەزدەسەتىن كورىنەدى. «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋدىڭ قازاقستاندىق ورتالىعى» اق وڭىرلىك دامۋ جانە ءادىسناما دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى مارعۇلان ابدىكارىموۆ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتەردىڭ بىرىندە تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇجاتتارىن جاڭا نىسانعا بەرۋدى ادەيى سوزىپ وتىرعان ۇيىمدارعا ايىپپۇل سالۋ تەتىگى قاراستىرىلاتىنىن حابارلاعان ەدى. الايدا ازىرشە بۇعان قاتىستى ناقتى شارالار قابىلدانعان جوق.
