ەكونوميكا • 14 قازان، 2021

پيك-تەن – ميب-كە: بۇگىنگە دەيىن نە وزگەردى؟

116 رەت كورسەتىلدى

پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىن (پيك) م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىك­تەرىنە (ميب) نەمەسە جەكە سەرىكتەستىكتەرگە اۋىستىرۋ جۇمىسى باستالعالى ءبىرشاما ۋاقىت ءوتتى. سودان بەرى نە وزگەردى؟ تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا فورماسىنا ءوتۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟ شولۋ جاساپ كوردىك.

رەسمي دەرەككە سۇيەنسەك، قازاقستاندا 54 474 كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇي بار. سونىڭ 50 427-ءسى ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا فورماسىنا كوشۋى كەرەك. قالعان 4 047 ءۇي بولىنبەيتىن كوممۋنالدىق مەنشىككە نەمەسە جەكە مەنشىككە تيەسىلى. كەيبىرى اپاتتىق جاعداي­دا تۇر. دەمەك، بۇلارعا م ۇلىك يە­لەرى بىرلەستىگىن/جەكە سەرىكتەستىك قۇرۋدىڭ قاجەتى جوق.

2021 جىلدىڭ 30 قىركۇيەگىن­دەگى جاعداي بويىنشا، رەسپۋبليكادا تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ 13 005 جاڭا نىسانى قۇرىلعان. ونىڭ 1 969-ى – م ۇلىك يەلەرى بىرلەس­تىگى، 10 036-سى – جەكە سەرىكتەستىك. سوندا قولدانىستاعى كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ تەك 25،8 پايىزى عانا ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا فورماسىنا كوشكەن.

البەتتە، كورسەتكىش تومەن. بۇل اكىمدىكتەر تاراپىنان جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ سىلبىرلىعىن كورسەتەدى. ايتپەسە، ءاربىر اكىمدىكتە تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا فورماسىنا كوشۋگە قاتىستى ءتيىستى جول كارتالارى مەن جۇمىس كەستەلەرى بەكىتىلگەن. جوسپار بويىنشا، بيىل تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ 31 580 جاڭا نىسانى قۇرىلۋعا ءتيىس ەدى. سوڭعى توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 11 776 م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرىلعان. دەمەك، جوس­پار 37،3 پايىزعا ورىندالعان. ءالى 19 804 جاڭا نىسان قۇرىلۋى كەرەك.

يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان مالىمەتكە سۇيەنسەك، اتىراۋ جانە باتىس قازاق­ستان وبلىستارىندا، سونداي-اق نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالا­لارىندا جوسپاردىڭ ورىندالۋى تومەن. ماسەلەن، اتىراۋ وبلىسىندا 1 052 م ۇلىك يەلەرى بىر­لەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرىلۋى كەرەك ەدى. مۇندا تەك 167 ءۇي عانا جاڭا نىسانعا اۋىسقان.

بۇل دەگەنىمىز جالپى جوسپاردىڭ 15،9 پايىزى. ەلوردادا تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ 1 709 جاڭا نىسانىنىڭ ورنىنا 208 م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرىلعان نەمەسە جوسپاردىڭ 12،2 پايىزى عانا ورىن­دالعان. الماتىنىڭ كورسەتكىشى – 19،4 پايىز. بۇل شاھاردا 5 275 جاڭا نىسان قۇرىلۋعا ءتيىس ەدى. الايدا 1 023 م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىك­تەستىك قانا جۇمىسقا كىرىسكەن. باتىس قازاقستاندا 1 524 جاڭا نىسان­نىڭ ورنىنا 284 قانا م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرىلعان. بۇل 18،6 پايىزعا تەڭ.

1

«كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي بويىنشا كەستەلەردىڭ بارلىعى Easy project جۇيەسىنە جۇكتەلگەن. جەرگىلىكتى ات­قارۋشى ورگاندار مەن ادىلەت مي­نيستر­لىگىنىڭ جەدەل دەرەكتەرىمەن سالى­س­تىرعاندا جۇيە اقپاراتىنىڭ وزەكتىلىگى 92،4 پايىزدى قۇرايدى. وزەكتەندىرۋ جۇمىستارى سولتۇستىك قازاقستان، باتىس قازاقستان، تۇركىستان، اقمولا جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا سىلبىر ءجۇرىپ جاتىر»، دەپ حابارلادى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى.

بۇل رەتتە مينيسترلىك تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا كوشۋ رەفورماسى شەڭبەرىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا، وسى كۇنگە دەيىن رەفورمانى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­داردىڭ جانە «ازاماتتارعا ارنال­عان ۇكىمەتتىڭ» 796 قىزمەتكەرى ارنايى وقىتىلعان. ماسەلەن، ل.ن.گۋ­ميلەۆ اتىنداعى ەۋرا­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن مينيستر­لىكتىڭ باع­دارلاماسى بويىنشا 634 تىڭ­داۋ­شى وقىعان. سونداي-اق م ۇلىك يە­لەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىك­تەست­ىك­تىڭ 266 باسقارۋشىسى سەرتيفيكاتتاۋ ورتا­لىعىندا بىلىكتىلىگىن راس­تاعان. بۇگىندە وزگە دە ءبىلىم بەرۋ نىسان­دارىنىڭ بازاسىندا وقۋ ورتالىقتارىن ۇلعايتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە.

وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كووپە­راتيۆتەرى مەن ەكونوميكالىق قو­عامداستىقتاردىڭ باسقا دا نى­ساندارىنىڭ ۇلتتىق قاۋىم­داس­تىعى» نەگىزىندە العاش رەت ءوزىن ءوزى رەت­تەيتىن ۇيىم قۇرىلعان بولاتىن. بۇل ۇيىم م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جە­كە سەرىكتەستىك قۇرۋ جانە جىلۋ بەرۋ كەزەڭىنە دايىندىق ماسەلەلەرى بو­­يىنشا وڭىرلەردە كەڭ اۋقىمدى اق­­پا­رات­تىق-ءتۇسىندىرۋ ناۋقانىن وت­كىزۋ­گە دايىن. سونداي-اق اتالعان ۇيىم پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى ارا­­­سىن­داعى شيەلەنىستى ءھام داۋلى ماسەلەلەردى تومەندەتۋدى ءوز موينىنا الىپ، «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ كومەگىمەن پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ باسقارۋشىلار مەن سەر­ۆيستىك كومپانيالار نىسانىنا بىرقالىپتى ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. اكىمدىكتەرگە ءوزىن ءوزى رەت­تەيتىن اتال­عان ۇيىممەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جولعا قويۋ ۇسىنىلعان بولاتىن. الاي­دا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تارا­­پىنان ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى دۇ­رىس ۇيىمداستىرىلماي جاتقان كورىنەدى.

«تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋ ورتا­لىعىنىڭ رەسمي سايتىندا جانە Facebook جەلىسىندەگى توپتاردا جاڭا رە­فورماعا قاتىستى اقپاراتتار ورنالاس­تىرىلعان. سونداي-اق TelegramBot، Suraqtar.kz پلاتفورمالارىندا دا قاجەتتى اقپاراتتىق ماتەريالدار، حات­­تا­مالاردىڭ ۇلگىلەرى، جينالىس وت­كىزۋ ءۇشىن ساۋالداما پاراقتارى، حابار­­­لامالار، نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اك-ت­ى­ل­ە­ر، نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇ­­­جات­­تار بارشاعا قولجەتىمدى. بۇل رەت­تە كەلىپ تۇسكەن 828 سۇراققا جاۋاپ بەرىلدى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋا­­شىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋ ورتا­­لىعىنىڭ جانىندا تىكەلەي م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى/جەكە سەرىكتەستىك قۇرۋ­مەن جۇمىس ىستەيتىن، ادىسنامالىق كونسۋلتاتسيا بەرەتىن فرونت-وفيس اشىلدى»، دەپ حابارلادى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيس­ترلىگى.

2021 جىلعى 16 قىركۇيەكتە مي­نيستر­لىك تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ الاڭىندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالا­سىنداعى ەلەكتروندى اقپاراتتىق رەسۋرستاردى ورتالىقتاندىرىلعان جي­ناۋ جانە ساقتاۋ جۇيەسىن – ە-شاڭىراق جوباسىن تاجىريبەدەن وتكىزۋ ءۇشىن ىسكە قوستى. ءبىرىنشى كەزەڭ شەڭ­بەرىندە اقپاراتتىق جۇيە كوپپا­تەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ سانى، ولاردىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيى، تۇرعىن ۇيلەردى باسقارۋ ورگاندارىنان الىناتىن ورناتىلعان ەسەپكە الۋ اسپاپتارى بويىنشا تالدامالىق دەرەكتەردى قالىپتاستىرۋعا، سونداي-اق تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىمەن جانە ءۇيدى باسقارۋدىڭ نارىقتىق IT قو­سىمشالارىمەن ينتەگراتسيا­نى جۇر­گىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە جۇيە­نى ودان ءارى دامىتۋ كوز­دەلىپ وتىر. ونىڭ اياسىندا رەيتينگتەر، باسقا­رۋ­شىلار مەن سەرۆيستىك كوم­پا­نيا­لاردىڭ تىزىلىمدەرىن قالىپ­تاس­­تىرۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. جوبا مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەس­تىگى تەتىگى بويىنشا بيۋدجەتتىك قارجى­لان­دىرۋسىز ىسكە اسىرىلادى.

بۇدان بولەك يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ادىلەت، سونداي-اق تسيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەر­كاسىبى مينيسترلىكتەرى بىرلەسكەن بۇي­رىقتى بەكىتتى. ەندىگى جەردە جول كارتاسىن جانە e-Gov پورتالىندا م ۇلىك يەلەرى بىر­لەستىگى/جەكە سەرىك­تەس­تىكتى تىركەي وتى­رىپ، ەلەكتروندى داۋىس بەرۋ قىز­مەتى ىسكە قوسىلماق. قازىرگى ۋاقىتتا e-Gov پور­تالىندا تىركەلگەن كوندومينيۋم نىسانىمەن كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي ءۇشىن ەلەكتروندى داۋىس بەرۋدى وتكىزۋگە بولادى.

سونداي-اق تۇرعىن ءۇي زاڭناماسى­نىڭ جەكەلەگەن نورمالارىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەندى. ولار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى بويىن­شا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەن­­گىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا ەسكە­رىلگەن.

بۇل رەتتە پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆ­تەرىنەن تەحنيكالىق جانە قارجىلىق قۇجاتتامانى ۇسىنباۋ جونىندەگى شارالاردى رەتتەۋ ماقساتىندا ادىلەت مينيسترلىگىندەگى جۇمىس توبىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 320-بابىنا اكىمشىلىك شارالار قولدانۋ تۋرالى ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرى قولداۋ تاپتى. سونداي-اق «كوپپاتەرلى تۇرعىن جاي سەرىكتەستىگى» باسقارۋ نىسانىن قۇرۋ كەزىندە سالىق سالۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ ماقساتىندا سالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەندى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالعاسا بەرمەك.

ءبىز جاڭا رەفورما اياسىندا اتقا­رىل­عان جۇمىستى تولىق قامتۋعا تىرىستىق. بىراق بۇل ءبارى دۇرىس دەگەن ءسوز ەمەس. ويتكەنى تۇرعىن ءۇيدى باس­قارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا كوشۋ ءبىرشاما ماسەلەنىڭ بەتىن اشىپ وتىر.

نەگىزى جاڭاشىلدىق پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنە قاتىستى ماسەلە­لەر­دى تۇبەگەيلى شەشىپ، قىزمەت كور­سەتۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعىن قامتا­ما­سىز ەتۋگە ءتيىس ەدى. اسىرەسە قارجىلىق تۇر­­­ع­ىدان. الايدا قازىرگى تاجىريبە كور­­­سەتىپ وتىرعانداي، م ۇلىك يەلەرى بىر­­­لەس­تىكتەرى تۇرعىن ۇيلەرگە قىزمەت ەتۋ­دىڭ قارجىلىق ماسەلەسىمەن عانا اي­نا­لىسۋدا. ال سەرۆيستىك قىزمەت سول كۇيى پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ موي­نىندا قالىپ وتىر. وسىلايشا، ءبىر ۇيگە ەكى نىسان قىزمەت كورسەتۋدە. بۇل تۇرعىندارعا ءتيىمسىز. ويتكەنى ەكى بىر­دەي نىساندى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن جينالا­تىن قارجىنىڭ ءتاريفى دە وسپەك.

بۇل رەفورماعا قاتىستى تاعى ءبىر ماسەلەنى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىن­باسارى رومان سكلياردىڭ ءوزى اتاعان بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا، تۇرعىن­دار جاڭادان قۇرىلعان م ۇلىك يەلەرى بىر­لەستىكتەرىن باسقارۋعا ق ۇلىق­تى ەمەس. مۇنى «يۋستۋس» زاڭ كونسۋل­تانت­­تارى پالاتاسىنىڭ توراعاسى جانەتتا كامەلەۆا دا راستاپ وتىر. ول تۇرعىندار مەن كومپانيا باسشىلارى اراسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىك ءجيى ورىن الاتىنىن جەتكىزدى.

سونىمەن قاتار پاتەر يەلەرى كوو­پەراتيۆتەرىنىڭ وكىلدەرى جاڭادان قۇرىلعان م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىكتەرىنە ءتيىستى قۇجاتتاردى بەرمەي اۋرەگە سالادى. مۇنداي فاكتىلەر كوپ كەزدەسەتىن كورىنەدى. «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامى­تۋدىڭ قازاقستاندىق ورتالىعى» اق وڭىرلىك دامۋ جانە ءادىسناما دە­پار­تامەنتىنىڭ باسشىسى مارعۇلان ابدىكارىموۆ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتەردىڭ بىرىندە تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇجاتتارىن جاڭا نىسانعا بەرۋدى ادەيى سوزىپ وتىر­عان ۇيىمدارعا ايىپپۇل سالۋ تەتىگى قاراستىرىلاتىنىن حابارلاعان ەدى. الايدا ازىرشە بۇعان قاتىستى ناقتى شارالار قابىلدانعان جوق.

سوڭعى جاڭالىقتار

نار نارىمبەتوۆ ەدى...

قازاقستان • كەشە

«وميكرون» شتامى وقشاۋلايدى

كوروناۆيرۋس • كەشە

پورترەتتەگى پاراسات

ەلباسى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار