كۇي ونەرى سان عاسىرلار بويى تالانتتى ۇرپاقتارى ارقىلى ءوز شەڭبەرىن كەڭەيتىپ, جاڭا عاسىرمەن ۇندەستى. ەرەكشە ايماقتىق, ونىڭ ىشىندە دە وزىندىك كۇيشىلىك مەكتەپ قالىپتاستىرعان, رۋحاني مول قازىناعا بولاشاق سىيلاعان دا وسى دارابوزدار.
ءبىز, بۇگىن وسى ورتادان تۋما تالانتىمەن كۇي ونەرىنىڭ ۇلى تۇلعاسىنا اينالعان قارشىعا احمەدياروۆتىڭ ونەرى حاقىندا اڭگىمە وربىتپەكپىز.
قۇم نارىننىڭ جاعالاۋىن قونىستانىپ, ەل حالقىنىڭ اراسىندا ساياتشىلىعىمەن, قيسسا-تەرمەلەردى توگىلدىرتەتىن جىراۋلىعىمەن, قارا دومبىرانى جان سەرىگى قىلعان كۇيشىلىگىمەن سەرىلىك عۇمىر سومداعان احمەديار اقساقالدىڭ بوساعاسىندا وسكەن قارشىعانىڭ ونەرگە دەگەن قۇشتارلىعى بالا كەزىنەن ايقىن تانىلدى. اۋىل بوساعاسىنان-اق اكەسىنىڭ قولداۋىمەن, اعاسى قىرعي, اۋىل مۇعالىمى حاتيموللا ريزۋانوۆ, تانىمال ونەرپازدار شامشيدەن ءشارىپوۆ پەن قازەكەش مۇحتاروۆتاردان العان ءتالىمى ونى ونەر ورداسىنا قاراي جەتەلەدى.
«تالانتقا قانات بولار سەزىم ەمەس, سەنىم بولۋى كەرەك» دەگەن عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ءسوزى بار. بايگەگە ۇمتىلعان جاس تۇلپارداي تەبىنىپ تۇرعان جاس تالانت يەسى حالىقتىق ونەرگە دەگەن ءوز سەنىمىن ۇستازدارىنىڭ ءتالىم مەن تاربيەسىنەن ىزدەدى. ارمانى الداماي كونسەرۆاتوريا بوساعاسىندا كۇي تارتۋ شەبەرلىگى بويىنشا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى قالي جانتىلەۋوۆ پەن پروفەسسور قۇبىش مۇحيتوۆتان, وركەستر ديريجەرى ماماندىعى بويىنشا قازاقستاننىڭ جانە كسرو-نىڭ حالىق ءارتىسى شامعون قاجىعاليەۆتەن ءدارىس الدى.
ءومىرىن كۇي ونەرىنىڭ قازىعىنا بايلاعان قارشىعا كۇيشى الپىسىنشى جىلداردىڭ ورتا شەنىندە قۇرمانعازى اتىنداعى قازاقتىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ باس دومبىراشىسى اتانعانىنان باستاپ, قۇلاشىن بيىككە سەرمەدى. 1973 جىلى وركەستردىڭ كونتسەرتمەيستەر اتاعىن يەلەندى.
1981 جىلى قازاقستان ونەر شەبەرلەرى دەلەگاتسياسى قۇرامىندا اقش-تا بولىپ, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى شتاب-پاتەرىنىڭ ەڭ جوعارعى قاباتىندا ولجاس سۇلەيمەنوۆ ولەڭ وقىپ, قارشىعا احمەدياروۆ كۇي شەرتكەنىن دە امەريكالىقتار زور ىقىلاسپەن قابىلداعان ەكەن. ەلگە ورالعان سوڭ ارتىستەر قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى ساتتار يماشەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولعانىندا ەرمەك سەركەباەۆ ءسوز الىپ: «قارا دومبىرادان ساز ساۋعان قارشىعا كۇيشى تالعامپاز امەريكالىقتاردىڭ الدىندا بارشامىزدى تۋما تالانتىمەن قورعاپ قالدى» دەپ ءىنىسىنىڭ ونەرىن اسقاقتاتا باعالاعان بولاتىن. سول جىلى وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, كەلەسى جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاقتارى بەرىلدى.
كۇيشىلىك ونەر مەن ۇستازدىق ماماندىعىن قاتار ورگە سۇيرەگەن اڭىز تۇلعا, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى احمەدياروۆتىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى زەرتتەۋ جاساعان ونەر قايراتكەرلەرى ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ ءتورت باعىتتا وربىگەنىن باياندايدى.
قازاقتىڭ حالىقتىق مۋزىكا ونەرىنە جاڭاشا لەپ اكەلگەن قارشىعا كەيىننەن قازاق كۇيشىلەرىنىڭ كوشىن باستادى. ونەردىڭ وزگەگە ۇقسامايتىن سالتاناتىن قۇردى. قوس ىشەكتى كيەنى ىرقىنا كوندىرىپ, كوز ءسۇيسىندىرىپ, قۇلاق قۇرىشىن قاندىرار شەبەر ورىنداۋشىلىعى ارقىلى ءوزىنىڭ جەكە مەكتەبىن قالىپتاستىردى.
ونىڭ تاعى ءبىر عاجايىپ قادامى – قۇرمانعازى, دينا, قازانعاپ, داۋلەتكەرەي, ابىل, وسكەنباي, تاتتىمبەتتەر داستۇرىندە تاماشا كۇيلەر شىعارعان سازگەرلىگى. حالقىنىڭ اۋەلدەن-اق باي مۇرالى سىر ساندىعىنا ماڭگى ولمەيتىن, ءسونىپ-سولمايتىن التىن قازىنا قۇيدى.
ءداستۇرلى كۇي جانرىن جالعاستىرىپ «اقجەلەڭدەر», «بايجۇمالار», «تولعاۋلار» تۋىندىلارىن, كۇيشى بابالارى مەن ۇلت قايراتكەرلەرىنە ارناپ «قۇرمانعازى اقجەلەڭ», «كۇي اناسى», «يماش بايجۇما», «نۇرعيسا», «عازيزا», «تابىنۋ» سياقتى شىعارمالارىن جازدى. ەل تاۋەلسىزدىك العان جىلدارداعى قۋانىشتى ساتتەردە «ەلباسى», «شابىت», «نارىن», «اتىراۋ» كۇيلەرى دۇنيەگە كەلدى.
پروفەسسور قارشىعا احمەديار ۇلىنىڭ حالىق مۇراسىن, وتكەن عاسىرلارداعى دالا سازگەرلەرىنىڭ قالدىرعان قازىناسىن زەرتتەگەن عىلىمي ەڭبەكتەرى قازاق مۋزىكاسىنىڭ قورىنا مول ماعلۇماتتار قوستى. «ماحامبەت. شاشاقتى نايزا – شالقار كۇي», « قۇرمانعازى. سارىارقا», «جىگەر. داۋلەتكەرەي كۇيلەرى», «اسەم قوڭىر. دينا كۇيلەرى», «كۇيشى قالي», «كۇي ۇران», «تابىنۋ» جيناقتارىنىڭ قاي-قايسى دا – سىرشىل دۇنيەلەر.
ۇلتتىق كونسەرۆاتوريانىڭ دومبىرا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولا ءجۇرىپ «ۇستاز تالانتتى بولسا, شاكىرتى تالاپتى بولادى» دەگەن سوزگە لايىقتى سوڭىنان ەرگەن تالاپتى كۇيشىلەردىڭ شوعىرىن قازاق ساحناسى تورىنە قاراي جەتەلەدى. ولاردىڭ اراسىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى قۋانىش ءاجىمۇراتوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى روزا ايدارباەۆا, قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى سالىمگەرەي سادىقوۆ, مەملەكەتتىك «دارىن» جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى عالىم احمەدياروۆ, حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ جۇلدەگەرى مۇرات كاريمۋللين, قازاقستاننىڭ مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى سالتانات قۇدايبەرگەنوۆا جانە باسقا كۇيشى لەگى بار.
الەمنىڭ ءتورت قۇرلىعىندا قازاق دومبىراسىن كۇمبىرلەتكەن كۇي قاعانى بىرنەشە مارتە قۇندى كۇي تاسپالارىن شىعارۋىمەن قاتار, قىتايدا 50-دەن استام, ءوز ەلىمىزدىڭ راديو-تەلە مۇراعاتىنا 500-دەن استام كۇي جازدىردى. «قازاقتىڭ 1000 كۇيى» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى اتانىپ, الماتىدا 640 دومبىراشىنىڭ باسىن قوسىپ, گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەندى.
كۇي ونەرىنىڭ ۇلى تۇلعاسىنا اينالعان قارشىعا بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالاردى ايتپاعاندا اقش, جاپونيا, يتاليا, نورۆەگيا, فينليانديا, فرانتسيا, شۆەتسيا, شۆەيتساريا, ماروككو ەلدەرىندە كۇي شەرتىپ, الەم حالقىنا قازاق دەگەن تالانتى تۇعىرداعى ۇلت بار ەكەنىن دالەلدەدى. قوس ىشەكتى سايراتىپ, تىڭداۋشىسىنىڭ جان دۇنيەسىن مۋزىكا قۇدىرەتىنىڭ تىلسىمىنا بولەدى.
قايتالانباس دارا تالانت يەسى قارشىعا احمەدياروۆتىڭ كۇي ونەرىن وركەندەتۋدەگى ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ «پاراسات» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
اتىراۋ ەلى – كۇيشى تۇلعانىڭ كوكەيىنەن ءبىر كۇن دە سونبەگەن ىستىق اتامەكەنى. تۋعان جەرگە دەگەن قۇرمەت, جۇرەك ءلۇپىلى ونىڭ «اتىراۋ», «التىن ۇيا» كۇيلەرىندەگى جان تەربەگەن سىرلى سازدارمەن ۇلاسىپ جاتتى.
اتىراۋ وبلىسىنىڭ, اتىراۋ قالاسىنىڭ, ماحامبەت اۋدانىنىڭ جانە تاڭداي اۋىلى قۇرمەتتى ازاماتى اتاقتارىن يەلەنگەن تۋما تالانت, اقجايىق ەلىنىڭ الاتاۋ باسىندا ەركىن قالىقتاعان قىرانى دۇنيەدەن ەرتە وتكەنىمەن ونىڭ ەسىمى جەرلەستەرى جۇرەگىندە ۇزاق جىلدار ساقتالاتىنى داۋسىز. ول سونداي-اق وبلىسىمىزداعى ءبىلىم ورداسى حالەل دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى.
دارىندى دومبىراشى, ساحنا ساڭلاعى قارشىعا احمەدياروۆ ومىردەن وتكەن سوڭ, ونىڭ ەسىمىن ماڭگى ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا تۋعان اۋىلى تاڭداي ورتا مەكتەبىنە كۇيشىنىڭ ەسىمىنىڭ بەرىلۋى, قالانىڭ ورتالىعىنان بيىك تۇعىرلى ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋى, احمەدياروۆ كوشەسىنىڭ بەلگىلەنۋى تۋما تالانتتىڭ رۋحىنا جاسالىنىپ جاتىرعان يگى شارالاردىڭ باستاۋى دەپ ۇعىنامىز. وسى ورايدا ءبىز جاقسى ءىستى جالعاي ءتۇسىپ, قارشىعا احمەديار ۇلىنىڭ كوزىن كورگەن, ونەرىمەن سۋسىن قاندىرعان جەرلەستەرى نۇرمۇحان ءجانتورين اتىنداعى اتىراۋ وبلىستىق فيلارمونياسى جانىنداعى «نارىن» وركەسترىنە تارلان تۇلعا قارشىعا احمەدياروۆتىڭ ەسىمىن بەرىپ, ونەر ۇجىمىن قارشىعا احمەدياروۆ اتىنداعى «نارىن» حالىق اسپاپتار وركەسترى دەپ اتاعاندى ءجون كورەمىز. بۇل ۇسىنىستى ءوز كەزەگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامەدوۆ تىكەلەي ءوز نازارلارىنا العانى دۇرىس.
قۇرمەتپەن:
يليا جاقانوۆ – ونەر زەرتتەۋشىسى, قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى , «وتان» وردەنىنىڭ يەگەرى, اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
حاتيموللا ريزۋانوۆ – كۇيشىنىڭ ۇستازى, اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
نۇرپەيىس ماحاشەۆ – قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى, اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
توكەن جۇماعۇلوۆ – كۇي ونەرى جاناشىرى, اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
عابباس حيسمەتۋللين – كۇيشى, اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
سالىمگەرەي سادىقوۆ – كۇيشىنىڭ شاكىرتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت قايراتكەرى
