11 اقپان، 2014

ءبىلىمدىنىڭ ەرتەڭى ەڭسەلى

231 رەت كورسەتىلدى
ساتتار كۋاشباەۆەلباسىنىڭ بيىلعى كەزەكتى جولداۋىن تىڭداعاندا رۋحىمىز كوتەرىلىپ، كەۋدەمىزدە ماقتانىش سەزىمى ۇيالادى. بيىلعى جولداۋدىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى، جولداۋ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ورىندالۋىنىڭ نەگىزگى جولدارىن ايقىنداپ بەردى. قاراپ وتىرساق، سوناۋ 1997 جىلدىڭ قوڭىر كۇزىنەن باستاۋ العان ەلباسى جولداۋلارى – تاۋەل­سىز قازاق ەلىنىڭ ساياسي ءومىرىن­دەگى اسا ماڭىزدى تاريحي قۇجاتتار. «قازاقستان-2050» ستراتەگيا­سى جاريالانعاندا، قوعامدا جەت­كەن جەتىستىكتەرگە قاناعات تۇت­ساق، سونشا بيىك ماقساتتاردى قوي­ىپ نە قاجەتى بار، وعان جەتە الا­مىز با دەگەن سۇراقتار تۋىن­دادى. ەلباسىنىڭ بيىلعى جول­داۋ­ىندا وسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىلدى. جولداۋدا ەلباسى مۇن­داي ماقساتقا جەتۋ وڭاي ەمەس­تىگىن اتاپ كورسەتتى. دەگەنمەن، ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جەتكەن تابىستارى: دامۋدىڭ نەگىزىنىڭ قالانۋى، حالقىمىز الەۋەتىنىڭ، ەلىمىزدىڭ شيكىزاتقا باي بولۋىنىڭ، ەلدە تاتۋلىق پەن تىنىشتىق ورناۋىنىڭ بۇل ماقساتقا جەتۋگە مۇمكىندىك بە­رە­تىنىن ايتتى. ەلىمىزدى بىرىكتىرەتىن ماڭگىلىك ەل پاتريوتتىق جوباسى – ستراتەگيانى ورىنداۋدىڭ باستى ءتۇپ­قا­زىعى. ال ءبىزدى، جوعارى وقۋ ورنى وكىلدەرىن ايرىقشا تولعان­دىرعان وتاندىق عىلىم سالا­سىن جاڭاشا قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى بولدى. سونداي-اق، ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ جالاقىسى مەن ستۋدەنتتەرىنىڭ شاكىرتاقىلارىن كوبەيتۋ، ءسوز جوق، ولاردى ماتەريال­دىق جانە مورالدىق تۇرعىداعى ۇلكەن قولداۋ بولماق. بولاشاق عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوساتىن ۇلگەرىمى جاقسى ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلاردى قولداۋ ماقساتىندا، ەلباسى 2016 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ستيپەنديا­لار مولشەرىن 25 پايىزعا ءوسى­رۋدى ۇكىمەتكە تاپسىرعانى – ستۋ­دەنتتەردىڭ ءبىلىم مەن عىلىم­عا دەگەن ىنتا-ىقىلاسىن، قۇل­شى­­نى­­سىن وياتىپ، بولاشاقتا عى­لىم­دا جەتىستىكتەرگە جەتۋگە ۇمتىل­دىرارى ءسوزسىز. ERA_7522 جالپى، بيىلعى جولداۋدا قازاق­ستان­دىقتاردىڭ ءال-اۋقا­تىن ارتتى­رۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىن­گەن. ول ءۇشىن الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق جاڭ­عىر­تۋدى قولعا الۋ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ بەكىتىلدى. بۇل – حالىق ءۇشىن اسا ماڭىزدى. سونداي-اق، بۇل جولعى جولداۋدا دا حالىقتىڭ قولاي­لى جانە جايلى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن قالالىق ينفراقۇرىلىمداردى زاماناۋي ۇلگىلەرگە سايكەس جاڭعىرتۋ، جول، كولىك جانە مەديتسينا سالاسىن ىلگەرى دامىتۋعا دا نازار اۋدارىلعان. پرەزيدەنت جولداۋىنداعى گۋما­نيزمنىڭ جانە الەۋ­­مەت­تەن­دى­رۋدىڭ ەرەكشە ءبىر كورى­نىسى – ءمۇم­كىندىگى شەكتەۋلى ازا­مات­تارعا كوبى­رەك كوڭىل ءبولۋ. ەل­باسى ولاردىڭ ماقسات-مۇددەلەرىن وي­لاپ، قوعامنىڭ تولىققاندى مۇشەسى رەتىندە قام­قور­لىق ءبىلدى­رىپ، جۇمىسقا قابىلداۋدى تاپ­سىرسا، ال ءبىز، ءبىلىم بەرۋ مەكە­مەلەرى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋدى جانداندىرۋىمىز كەرەك. پرەزيدەنت جولداۋىندا مادە­نيەت­تى دامىتۋعا دا جاڭاشا سەرپىن بەر­دى. مادەني ساياساتتىڭ ۇزاقمەر­زىم­دى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋدى تاپ­سىردى. ەلباسىمىزدىڭ جولداۋداعى قازاق ءتىلىنىڭ ماڭگىلىك ءتىل بو­لا­تىندىعى تۋرالى مالىمدەمەسى قازاق ەلى تاريحىنا التىن ءارىپ­تەر­مەن جازىلاتىن بولادى. شىن­دىعىن ايتۋ كەرەك، پرە­زيدەنتتىڭ ماڭگىلىك ەل اتتى ۇلتتىق يدەولوگيانى قالىپتاستىرۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ءبارىمىز دە زور ماقتانىش سەزىممەن، ۇلكەن تەبىرەنىس ۇستىندە وتىرىپ قابىلدادىق. بۇل يدەولوگيانىڭ ارقاۋى رەتىندە قازاق­ستان­دىقتاردى پاتريوتتىق، قوناق­جايلىق جانە مەيماندوستىق رۋحىندا تاربيەلەۋدە تەڭدەسى جوق حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرىپتارى تاڭدالسا، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ەلباسى بيىلعى جول­داۋىندا جاستارعا ۇلكەن سەنىم ءبىلدىردى. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مامان دايارلاۋمەن قاتار، سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى، ەرىك-جىگەرى مىعىم، ەلىن، جەرىن قاستەرلەيتىن، الدا تۇرعان اسۋلاردى قينالماي الۋعا قابىلەتتى ادام تاربيەلەۋگە مىندەتتى. ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى تاربيەنىڭ ورنى قاي كەزدە دە ماڭىزىن جويمايدى. ويتكەنى، ءبىلىم بەرۋ ءىسى پاتريو­تيزم، ادامگەرشىلىك، رۋحاني دامۋ، زاڭعا باعىنۋشىلىق سياقتى قۇندى­لىق­تارمەن استاسا ءجۇرۋى كەرەك ەكەن­دىگى قوعام تاراپىنان قولداۋ تاۋ­ىپ وتىرعانىن ايتۋىمىز كە­رەك. ايتىلعانداردىڭ بارىنە نەمقۇ­راي­لىقپەن قاراماي، تاربيە ىسىندە ۇساق-تۇيەك بولمايتىندىعىن بارلىعىمىز جەتە ءتۇسىنىپ، اتا-انا، قوعام مۇشەسى رەتىندە كوزقاراسىمىزدى ايقىن تانىتىپ، جاستارىمىزدىڭ بويىنا ادامي قۇندىلىقتاردى سىڭىرە ءبىل­سەك، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ءويت­كەنى، وسى ورايدا ءبىزدىڭ الدىمىزدا تاربيە جۇمىسىن تۇبىرىنەن قايتا قۇرۋ مىندەتى تۇر. جاس ۇرپاققا ساپالى ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ وتباسىنان، بالاباقشادان جانە ورتا مەكتەپتەن باستاۋ الادى. ەلباسىنىڭ جولداۋدا وسى ماسە­لەگە جانە ءبىر رەت كوڭىل اۋدارۋى قوعام­داعى سەنىمدىلىكتى نىعايتىپ وتىر. سەبەبى، قوعامنىڭ اسا ماڭىزدى قۇندى­لىقتارىنىڭ ءبىرى – ءبىلىم. جالپى، بيىلعى جولداۋدى ەلىمىزدى سەرپىن­دى، ەكپىندى وركەن­دە­تۋدىڭ باستى تە­مىر­قازىعىن ايقىنداپ بەرگەن سترا­تەگيالىق قۇجات رەتىندە باعالاۋعا بولادى. حالىقارالىق تəجىريبە ەرتە با­لالىق شاقتان ەرەسەك جاسقا دەيىن ادامي كاپيتالعا، اتاپ ايتقاندا، ءبىلىم بەرۋگە بولىنەتىن ينۆەستيتسيانىڭ ەكونوميكا مەن قوعامعا ەلەۋلى قايتارىمى بولاتىنىن دəلەلدەپ وتىر. ادامي كاپيتالعا بولىنەتىن ينۆەستيتسيالار جىلدام وزگەرەتىن əلەمدە بەيىمدەلە الاتىن تەحنيكالىق پروگرەسسيۆتى، ءونىمدى جۇمىس كۇشىن قۇرۋ ءۇشىن اسا قاجەت. بولاشاقتىڭ تابىستى ەكونوميكاسى ءبىلىم بەرۋىنە، حالىقتىڭ داعدىلارى مەن قابىلەتىنە ينۆەستيتسيالايتىندار بولماق. ءبىلىم بەرۋدى əلەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتەرگە جۇمسالاتىن شىعىندار رەتىندە عانا ەمەس، ينۆەستيتسيالار رەتىندە ءتۇسىنۋ قاجەت. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەل باس­شىلىعىنىڭ ادامي كاپيتال­دى دا­مى­تۋدىڭ قاجەتتىلىگى مەن ماڭىزدى­لىعىن ءتۇسىنىپ، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدى باستاۋعا جəنە جۇرگىزۋگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋىنىڭ نəتي­جەسىندە ءبىلىم بەرۋدى قارقىندى دامىتۋ مەن جاڭعىرتۋ مۇمكىن بولىپ وتىر. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى مەم­لەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتى وسكەلەڭ ۇرپاقتى تəربيەلەۋ جۇيەسىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. جوعارى ءبىلىم رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالالارى ءۇشىن قۇزىرەتتى جəنە بəسەكەگە قابىلەتتى مامانداردى كəسىبي دايارلاۋدى قامتاماسىز ەتۋدە، عىلىم مەن ءوندىرىستى بىرىكتىرۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. جولداۋدا ماڭگىلىك ەلگە ءتان بولۋى ءتيىس تەزيستەردىڭ ءبارى ايتىلدى. باسقا سالالاردى سالا ماماندارى جىكتەپ ايتا جاتار، مەن ءوزىم ءبىلىم ورداسىندا قىزمەت ەتكەندىكتەن، جاس­تاردى تاربيەلەۋ، وقىتۋ، ىزدەنىسكە – عىلىمعا باۋلۋ ماسەلەسىنە ءمان بەردىم. جاستار – قوعامداعى تەگەۋرىنى مىقتى كۇش. پرەزيدەنتىمىز جاستاردىڭ زامان تالابىنا ساي قالىپتاسىپ، ەڭبەك ەتۋىن، ءبىلىم الۋىن، ءتۇرلى جاڭاشىل­دىقتاردى جەتە قابىلداپ، جاستىق كۇش-جىگەرلەرىن وتانى ءۇشىن جۇمساعانىن قالايدى. قالاپ قانا قويماي وعان جاعداي تۋعىزىپ وتىرادى. ەل دامۋىنىڭ سان-سالالى باعىت­تارىن جۇيەلەپ، قوردالانعان ماسە­لەلەردى شەشۋدىڭ، تابىستى بولۋدىڭ جول­دارىن ايقىنداعان ەلباسى جول­داۋى ەڭبەكتەگەن بالادان، ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن رۋح بەردى دەسەم قاتەلەس­پەسپىن. ۇلتتىق ءداستۇر مەن ۇرپاق تاربيەسىن ساباقتاستىرعان سالادا ءجۇ­رىپ، بۇگىندە اق سامايلى اقىلمان اجەلەردىڭ باسى-قاسىندا بولۋ زاماناۋي قوعامعا بەلسەندىلىكپەن ارالاسۋدى تالاپ ەتەدى. اعا بۋىن كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ءبىلىمى مەن بىلىگىن، الاپات كۇش-قۋاتىنا سۇيسىنە وتىرىپ، ۇلتتىق ءتىل مەن دىلدەن، دىننەن الشاقتاماۋعا كوپ كوڭىل بولەدى. قورىتا ايتقاندا، الدىمىز­داعى باعىندىرار بيىكتەر مەن الىنار اسۋلار ايقىن، ەندىگى بارشامىزدىڭ مىندەتىمىز، وسىناۋ اسقاق مۇرات-ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جان اياماي ەڭبەك ەتۋ. ساتتار قۋاشباەۆ، وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى، ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور.
سوڭعى جاڭالىقتار

پولياك اندەرى ورىندالدى

ونەر • بۇگىن، 09:00

ءتورت تىلدە جازىلعان كىتاپ

ايماقتار • بۇگىن، 08:55

كەلەسى قارسىلاس – سەربيا

تەننيس • بۇگىن، 08:51

ءوندىرىس ورىستەگەن ءوڭىر

ايماقتار • بۇگىن، 08:49

سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ اراسى

ءبىلىم • بۇگىن، 08:43

ىرىستى ىنتىماقتىڭ ۇيىتقىسى

ەلباسى • بۇگىن، 01:03

ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى ەل

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 00:38

كونە مۇرالار – حالىق قازىناسى

رۋحانيات • بۇگىن، 00:12

اتام ايتقان جارىق جۇلدىز

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 00:04

يراننىڭ تاڭداۋى

ساياسات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار