كوز ۇشىنا ىلىنەر جالعىز قارا تابىلمايتىن سايىن دالا. جالپاق دالانىڭ ءتوسى دۇبىرگە بولەنگەن. اۋىزدىعىمەن الىسقان, باۋىرىنان جاراعان, ۇستىنەن سۋ توگىلمەس بەس جورعا ءبىر-بىرىمەن ەرەگىسكە تۇسكەندەي. مىنە, شابىس تىلەپ شيرىققان تۇلپارلار ۇلان دالا بويىن ءدۇبىرلى دۇرمەككە بولەپ, قايىستاي سوزىلىپ جورعالار ءساتىن اڭساپ, ۇلى بايگە الدىندا پىسقىرعانى ەمىس-ەمىس ەستىلەدى. كۇمىس ۇزەڭگىلەر ءبىر-بىرىنە قاعىسىپ, سىڭعىر-سىڭعىر ەتەدى. الدەنەشە تۇياق دالا توسىنە تيگەن سايىن دەلەبەڭدى قوزدىرار ءدۇبىر قالىڭداي ءتۇستى مە قالاي؟
سالتانات شەرۋى ىسپەتتى. قان مايدانعا اتتانعان جورىق ەمەس, ارۋدى اڭساپ بەت العان سەرىلىك ساپار. كوكشەتاۋداعى ءبىرجان سال اتىنداعى مۋزىكا كوللەدجىنىڭ ءبىلىم الۋشىسى يۋري كوچەتىگوۆ شەرتىپ وتىرعان سۇگىردىڭ اتاقتى «بەس جورعاسى» وسىلاي باستالادى. اڭىز ايتادى: زامانىندا ۇلىتاۋدىڭ باۋىرىندا ماقپرۋزا ەسىمدى كۇيشى قىز ءومىر سۇرسە كەرەك. كۇيشىلىگى سونشالىقتى – اسپانداعى اققۋدى كۇيىمەن الديلەپ, تەربەتىپ, ساز سيقىرىمەن ارباپ, جەرگە قوندىرعان دەسەدى. ات تۇياعى جەتەتىن جەردەن كۇي سايىسقا دامەلەنىپ كەلگەن نەبىر كۇيشىنىڭ, داۋلەسكەر دومبىراشىنىڭ ساعىن سىندىرىپتى. وسى حابار كۇي پەرىسى – سۇگىردىڭ دە قۇلاعىنا جەتسە كەرەك. الىس ساپارعا قامدانادى. قاسىنا ونەرى بىرىنەن-ءبىرى اساتىن ءتورت داۋلەسكەر دومبىراشىنى ەرتەدى. سەرىنىڭ سەرىگى دە تەگىن بولماۋى كەرەك. قيانداعى كۇيشى قىزدى ىزدەپ شىققان ساپاردىڭ بارىسى «بەس جورعامەن» باستالىپ, بەس تارماق كۇيگە ۇلاسادى. باسى وسى اۋەن.
بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەتىن يۋري يليچ – كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۋماسى. وسىدان ون جىل بۇرىن وبلىس ورتالىعىنداعى №3 قازاق ورتا مەكتەبىندە وقىپ جۇرگەن كەزىندە الدەبىر بايقاۋعا قاتىسقان شاعىندا كورگەنبىز. ورىس بالاسىنىڭ دومبىرانىڭ قۇلاعىندا وينايتىن شەبەرلىگى ءتانتى ەتكەن. كەيىن تالاي قالالىق, وبلىستىق بايقاۋلاردا قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى. تاياۋدا رەسپۋبليكالىق دومبىراشىلار سايىسىندا باس جۇلدەگە يە بولدى. كەمەلىنە كەلگەن سىڭايلى, تاجىريبەسى تولىسقان, شەبەرلىگى بالعىن كەزىنەن الدەقايدا شىڭدالا ءتۇسىپتى. ايتپەسە سۇگىردىڭ شەرتپە كۇيى – كەز كەلگەن دومبىراشىنىڭ جۇرەگى داۋالاپ بارا بەرمەيتىن شىعارما.
– مەكتەپتە قازاقشا وقۋىڭا نە سەبەپ بولدى, يۋرا؟ – دەپ سۇرادىم.
مىنەزى جىبەكتەي ەسىلگەن, قاعىلەز سارى بالاڭ جىگىت جۇمساق جىميىپ كۇلدى.
– اتا-انامنىڭ قالاۋى. مەن مەكتەپتەن بۇرىن قازاق تىلىندە ءتالىم-تاربيە بەرەتىن بالاباقشاعا باردىم عوي. ءتىلدى سول جەردە ۇيرەندىم. تازا قازاق تىلىندە وقىدىم. بىردە ۇستازدارىمىز ءبىزدى مۋزىكا كوللەدجىنە ەرتىپ اپاردى. مەن ول كەزدە ون جاستا ەدىم. سول جەردە دومبىرانىڭ سارىنىن, عالامات اۋەزدى العاش رەت تىڭدادىم دا عاشىق بولدىم. ۇيگە كەلگەن سوڭ اتا-اناما العاشقى اسەرىم تۋرالى ايتىپ بەردىم. ولار قۋانا قۇپتادى. سودان باستاپ مۋزىكا مەكتەبىنە وقۋعا بەردى. العاشقى ۇستازىم سەرىك سارسەنباەۆتان كوپ دۇنيە ۇيرەندىم. شيراتىپ الايىن دەدى مە ەكەن كىم ءبىلسىن, ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن مەنى مەكتەپارالىق, قالالىق دومبىراشىلار سايىسىنا قوسا باستادى. مۋزىكا مەكتەبىندە وقىپ جۇرگەنىمدە بىرنەشە بايقاۋدا جۇلدەلى ورىنعا يە بولدىم. كۇيدى نەگىزى نوتا ارقىلى ۇيرەنەمىز عوي, كەيدە جۇرەك شىمىرلاتار جاقسى كۇي بولسا ءبىر تىڭداپ الىپ تارتا بەرەمىن. قازىر كوللەدجدە رۋسلان قويشىباەۆ اعايدان ءتالىم الىپ ءجۇرمىن.
جاس دومبىراشىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تىڭدارمان قاۋىمنىڭ زەيىنى دە, ىقىلاسى دا اسەر ەتەدى ەكەن. بەيجاي وتىرسا, كۇي دە جانىن جەپ تارتىلماق. ال ىقىلاسپەن تىڭدالسا, شابىت شىركىن شارىقتاماق.
– كەي ادامداردىڭ كۇيدى دىبىستاردىڭ جيىنتىعى دەپ قابىلدايتىنى بار, – دەيدى جاس دومبىراشى. – قازاق كۇيىنىڭ ءبارىنىڭ اڭىزى بار, تالايلى تاعدىرى بار. ەگەر الدىمەن كۇي اڭىزىن ايتىپ, شىعارمانى سودان كەيىن ورىنداسا, بىلايشا ايتقاندا, لەكتسيا كونتسەرت تۇرىندە ۇيىمداستىرسا, ۇتىمدى بولار ەدى. اڭىز جەلىسىنە زەيىن قويىپ, تەرەڭىنە بويلاپ بارعان تىڭدارمان قاۋىم كۇي سيپاتتاعان كورىنىستى وڭاي قابىلدار ەدى.
دومبىراشىنىڭ پىكىرىن تەرىس دەي المادىق. شىنىندا دا كۇي – اقسۇيەك ونەر. تىڭداۋشى قاۋىمنان دا كوڭىل كوكجيەگىنىڭ كەڭدىگىن تالاپ ەتەدى. ايتپەسە مىڭ سان سىر بوككەن ساز كوكىرەككە قوناقتامايدى عوي.
– كەيبىر كونتسەرتتەردە جۇرگىزۋشىلەر انشەيىن دومبىراشىلاردى كۇيشى دەپ تانىستىرىپ جاتادى. دۇرىس ەمەس قوي, اعا, – دەيدى يۋري يليچ. – كۇيشى – كۇيدىڭ اۆتورى, ال ءبىز بار بولعانى ورىنداۋشى عانامىز. ءبىز مەكتەپتە مۋزىكا تۋرالى ادەبيەتتەردى وقىدىق. ءالى دە زەرتتەپ ءبىلۋ ۇستىندەمىن. دومبىراشىعا الدىمەن ءبىلىم كەرەك. بۇرىنعىلار دالا مەكتەبىنەن وقىعان. ءبىز سول ءبىلىمدى تاريحي ادەبيەتتەر ارقىلى كوكىرەگىمىزگە قوتارىپ الساق, كەم بولماس ەدىك.
جاس دومبىراشى اسىرەسە, قۇرمانعازىنىڭ «اداي» كۇيىن ءسۇيسىنىپ ورىندايدى. كۇيدىڭ ونە بويىنداعى شيىرشىق اتقان جىگەر تىڭدارمان قاۋىمنىڭ الپىس ەكى تامىرىن قورعاسىنداي بالقىتىپ, قايراتتىلىققا, جىگەرلىلىككە جەتەلەيتىندەي. العا قويعان جوسپارى دا اسقارالى. كوللەدجبەن شەكتەلىپ قالماي, جوعارى ءبىلىم الماق. ءسويتىپ, كۇي ونەرىنىڭ قاتپار-قاتپار سىرىن كوكىرەگىنە كوشىرمەك.
ء«ان مەككەسى» – كوكشەتاۋدا كۇي ونەرىن سەرىك ەتكەن ءبىر جاس ءوسىپ كەلەدى. عۇمىرى دا, ونەرى دە ءوزى ءجيى تارتاتىن «بەس جورعانىڭ» سالتاناتىنداي ءساندى بولسا ەكەن دەدىك ءبىز ىشتەي...
